1. C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 1, Nxb CTQG-ST, H.1995, tr.351.

2. V.I.Lênin, Toàn tập, tập 36, Nxb CTQG- ST, H.2005, tr.249. quân sự. Sĩ quan chỉ huy cấp phân đội ở các sư đoàn bộ binh cần nhận thức sâu sắc rằng, dân chủ trong Quân đội không đối lập với kỷ luật, càng không phải sự mở rộng tùy tiện quyền tham gia của quân nhân ngoài khuôn khổ chức trách, nhiệm vụ. Dân chủ xã hội chủ nghĩa trong Quân đội là dân chủ có tổ chức, có lãnh đạo, có kỷ luật, được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật của Nhà nước, điều lệnh, điều lệ, chế độ quy định của Quân đội và quan hệ chỉ huy - phục tùng. Ngược lại, kỷ luật, tập trung, thống nhất không phải là sự phủ định dân chủ mà là điều kiện bảo đảm cho dân chủ được thực hiện đúng hướng, đúng nguyên tắc, phục vụ mục tiêu xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện hoàn thành nhiệm vụ. Vì vậy, cần khắc phục đồng thời hai khuynh hướng sai lệch: tuyệt đối hóa dân chủ dẫn tới phân tán, tự do vô tổ chức và tuyệt đối hóa mệnh lệnh, kỷ luật một chiều làm triệt tiêu tính chủ động, sáng tạo và kỷ luật tự giác của quân nhân. Hai là, cụ thể hóa phạm vi phát huy tính chủ thể của quân nhân trong từng lĩnh vực nhiệm vụ ở đơn vị cơ sở. Theo đó, cần phân định rõ những nội dung quân nhân được biết, được bàn, được làm, được kiểm tra trong huấn luyện, xây dựng chính quy, quản lý kỷ luật, bảo đảm đời sống, sinh hoạt tập thể và thực hiện nhiệm vụ được giao. Sự phân định này giúp dân chủ không bị đồng nhất với bàn bạc vô nguyên tắc, đồng thời khắc phục tình trạng dân chủ hình thức, trong đó quân nhân chỉ nghe phổ biến mệnh lệnh mà không có điều kiện bày tỏ chính kiến, phản ánh tâm tư, nguyện vọng, đề xuất biện pháp xây dựng đơn vị. Đối với sĩ quan chỉ huy cấp phân đội, yêu cầu đặt ra là phải biết biến dân chủ thành phương thức quản lý, chỉ huy khoa học; làm cho quyền làm chủ của quân nhân được hiện thực hóa trong khuôn khổ kỷ luật, góp phần hình thành trách nhiệm tự giác và sự đồng thuận trong thực hiện nhiệm vụ. Ba là, gắn đào tạo, bồi dưỡng ý thức dân chủ với tình huống thực tiễn quản lý, chỉ huy bộ đội. Cần tăng cường bồi dưỡng cho sĩ quan chỉ huy cấp phân đội, nhất là sĩ quan trẻ mới ra trường các năng lực xử lý tình huống dân chủ cụ thể như tổ chức sinh hoạt dân chủ, tiếp nhận ý kiến của quân nhân, đối thoại, giải quyết vướng mắc tư tưởng, xử lý quan hệ giữa quyền lợi và nghĩa vụ, giữa cá nhân và tập thể, giữa phát huy dân chủ và giữ nghiêm kỷ luật. Các trường đào tạo sĩ quan cấp phân đội cần gắn nội dung giáo dục dân chủ với kiến tập, thực tập, diễn tập tình huống quản lý bộ đội; đồng thời các sư đoàn bộ binh cần có cơ chế phản hồi từ thực tiễn đơn vị để bổ sung, hoàn thiện quá trình đào tạo, bồi dưỡng. Bốn là, đổi mới phương thức chỉ huy, quản lý bộ đội theo hướng khoa học, dân chủ, sâu sát cơ sở. Sĩ quan chỉ huy cấp phân đội cần chuyển mạnh từ lối quản lý nặng mệnh lệnh, áp đặt, hình thức sang phương thức chỉ huy, quản lý kết hợp chặt chẽ giữa mệnh lệnh với thuyết phục, giữa duy trì kỷ luật với nắm chắc tư tưởng, giữa yêu cầu nhiệm vụ với chăm lo đời sống, tâm lý, quan hệ của bộ đội. Dân chủ phải trở thành phong cách chỉ huy, biểu hiện ở thái độ tôn trọng, lắng nghe, đối thoại, phản hồi kịp thời và xử lý công bằng các kiến nghị chính đáng của quân nhân. Năm là, nâng cao năng lực định hướng thông tin và giữ vững bản chất dân chủ xã hội chủ nghĩa trong Quân đội. Trước tác động của môi trường thông tin đa chiều, sĩ quan chỉ huy cấp phân đội phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ lý luận cần thiết và khả năng nhận diện các quan điểm sai trái về dân chủ, nhất là dân chủ tư sản, đa nguyên chính trị, tuyệt đối hóa quyền cá nhân, đối lập dân chủ với kỷ luật quân sự hoặc phủ nhận nguyên tắc Đảng lãnh đạo Quân đội. Cùng với đó, cần xây dựng môi trường dân chủ quân sự lành mạnh, trong đó thông tin được định hướng đúng, sinh hoạt dân chủ được duy trì thực chất, đấu tranh tư tưởng được tiến hành thường xuyên, làm cho ý thức dân chủ của sĩ quan chỉ huy cấp phân đội phát triển đúng bản chất xã hội chủ nghĩa, gắn với kỷ luật, trách nhiệm và nhiệm vụ chính trị của đơn vị./.