Chặng đường 80 năm Bộ Nội vụ: Sâu đậm đạo lý - Vững vàng đổi mới

Tổng Bí thư Tô Lâm tặng quà các thương binh, bệnh binh đang điều dưỡng tại Trung tâm điều dưỡng thương binh Thuận Thành (tỉnh Bắc Ninh). Ảnh: moha.gov.vn

Sâu đậm đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”

Từ năm 1947 đến nay, những quan điểm, tư tưởng của Đảng về công tác thương binh - liệt sĩ và người có công đã được Nhà nước thể chế thành văn bản, bảo đảm nền tảng pháp lý vững chắc cho công tác này. Quan điểm đó được được ghi trong Hiến pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và được chế định thành các văn bản pháp luật về chính sách ưu đãi người có công.

Trong những năm qua, chính sách ưu đãi người có công với cách mạng được triển khai toàn diện, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước. Nhà nước ưu tiên bố trí nguồn lực ngân sách, trong đó có hơn 30 nghìn tỷ đồng mỗi năm để thực hiện chế độ trợ cấp, phụ cấp và chăm sóc người có công. Từ năm 2019 đến nay, mức trợ cấp tăng từ 1.624.000 đồng lên 2.789.000 đồng, cao hơn mức lương cơ sở. Công tác xác nhận người có công được triển khai minh bạch, chặt chẽ, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Đặc biệt, từ năm 2020, việc giải quyết hồ sơ tồn đọng đã đạt kết quả tích cực, góp phần khắc phục tiêu cực và thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.

Hiện cả nước có trên 9,2 triệu người có công và thân nhân người có công, trong đó hơn 1,1 triệu người được hưởng trợ cấp thường xuyên. Nhiều chế độ hỗ trợ khác đối với người có công và gia đình người có công với cách mạng cũng được triển khai thực hiện đồng bộ, như: chính sách bảo hiểm y tế; hỗ trợ về nhà ở; ưu đãi trong giáo dục đào tạo, việc làm; chăm sóc sức khoẻ, phục hồi chức năng; hỗ trợ vay vốn, tạo việc làm... Mỗi năm, cả nước có 10.000 - 12.000 đối tượng chính sách người có công được giải quyết chế độ trợ cấp một lần; 512.000 lượt người có công được điều dưỡng luân phiên; khoảng 54.200 lượt người được hỗ trợ giáo dục (trong đó gần 27.800 người đang hưởng trợ cấp hàng tháng và gần 26.400 người hưởng trợ cấp một lần); gần 1.815.000 đối tượng người có công được Nhà nước mua bảo hiểm y tế; khoảng 49.000 người có công và con của họ được hỗ trợ đào tạo nghề trình độ sơ cấp, dưới 3 tháng, trong đó có trên 24.000 người được đào tạo nghề nông nghiệp và 25.000 người được đào tạo nghề phi nông nghiệp; 1.149 người là con của thương binh, con bệnh binh nặng được tiếp nhận vào làm việc tại các cơ quan, doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng.

Bên cạnh đó, các địa phương cũng tích cực triển khai thực hiện chính sách đối với người tham gia kháng chiến, chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế; dân công hoả tuyến; thực hiện chế độ hỗ trợ và đãi ngộ đối với người Việt Nam có công với cách mạng, người tham gia kháng chiến bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế đang định cư ở nước ngoài.

Trong giai đoạn 2013-2020, với hơn 10 nghìn tỷ đồng từ nguồn ngân sách Trung ương, cả nước đã hoàn thành việc hỗ trợ xây mới và sửa chữa cho 393.707 hộ người có công với cách mạng theo Quyết định số 22/2013/QĐ-TTg ngày 26/4/2013 của Thủ tướng Chính phủ Hỗ trợ người có công với cách mạng về nhà ở. Đến thời điểm này, Thủ tướng đã phê duyệt Đề án hỗ trợ nhà ở cho người có công với cách mạng giai đoạn đến năm 2025, nhằm mục tiêu hoàn thành việc hỗ trợ nhà ở cho đối tượng này trong năm 2025. Cụ thể, số lượng người có công cần hỗ trợ về nhà ở trên cả nước khoảng 162,014 hộ (75.394 hộ xây dựng mới và 86.620 hộ sửa chữa, cải tạo), tương ứng vốn hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách nhà nước khoảng 7.123 tỷ đồng.

Hệ thống cơ sở sự nghiệp nuôi dưỡng, điều dưỡng thương binh, thân nhân liệt sĩ và người có công với cách mạng thường xuyên được nâng cấp, đáp ứng yêu cầu nuôi dưỡng, điều dưỡng người có công với cách mạng. Cả nước có 62 cơ sở nuôi dưỡng, điều dưỡng được đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và bố trí nhân sự đủ để đáp ứng cơ bản yêu cầu chăm sóc, điều dưỡng người có công, nhất là thương binh nặng. Hiện có hơn 1.000 đối tượng người có công được nuôi dưỡng tập trung, hơn 600.000 lượt người có công được điều dưỡng luân phiên tại các cơ sở nuôi dưỡng, điều dưỡng. Theo Quyết định số 1007/QĐ-TTg ngày 30/8/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch hệ thống cơ sở xã hội nuôi dưỡng, điều dưỡng người có công với cách mạng thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050, đến năm 2030 sẽ phát triển thêm 08 cơ sở, nâng tổng số lên 70 cơ sở, trong đó có 08 cơ sở trực thuộc Bộ Nội vụ, 62 cơ sở trực thuộc địa phương. 

Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin được triển khai với nhiều giải pháp đồng bộ, thiết thực như rà soát, hoàn thiện hồ sơ, danh sách liệt sĩ, lập bản đồ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; xây dựng cơ sở dữ liệu về liệt sĩ; xây dựng quy trình xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin; chuyển trọng tâm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ở địa bàn trong nước và tăng cường hợp tác quốc tế... Việc xây dựng, nâng cấp, tu bổ mộ liệt sĩ, nghĩa trang liệt sĩ, công trình ghi công liệt sĩ được quan tâm đầu tư. Cả nước có trên 3.000 nghĩa trang liệt sĩ và trên 4.000 các công trình ghi công liệt sĩ. Bên cạnh nguồn ngân sách địa phương và xã hội hóa, hằng năm, Nhà nước đều bố trí một phần kinh phí từ ngân sách Trung ương để xây dựng, tu bổ, sủa chữa, nâng cấp mộ liệt sĩ, nghĩa trang liệt sĩ, các công trình ghi công liệt sĩ. 

78 năm qua, truyền thống tri ân gia đình chính sách, người có công với cách mạng đã trở thành nét đẹp văn hóa, thấm sâu trong mọi hoạt động của đất nước. Năm 2025, với vai trò mới sau khi tiếp nhận nhiệm vụ từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Nội vụ đang nỗ lực cùng toàn hệ thống chính trị và nhân dân cả nước tiếp tục gìn giữ, lan tỏa đạo lý ấy bằng hành động cụ thể, thiết thực và bền vững.

Đền ơn đáp nghĩa - Một hình thức thi đua đặc biệt

Những năm qua, phong trào “Đền ơn đáp nghĩa”, “Uống nước nhớ nguồn” đã trở thành một phong trào thi đua yêu nước tiêu biểu, thể hiện lòng biết ơn sâu sắc, đồng thời góp phần củng cố khối đại đoàn kết dân tộc. Các cấp, các ngành, địa phương đã tích cực phối hợp thực hiện các chương trình chăm sóc người có công, hỗ trợ nhà ở, bảo trợ y tế, giáo dục cho thân nhân liệt sĩ, thương binh... Từ những hành động hiếu nghĩa bác ái, phong trào “Mùa đông binh sĩ”… trong những năm đầu sau Cách mạng tháng Tám 1945 và sau này là những phong trào vườn cây, ao cá, thửa ruộng, hũ gạo nghĩa tình… trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chống đế quốc Mỹ, đến nay đã phát triển thành phong trào toàn dân chăm sóc thương binh, gia đình liệt sĩ với 05 chương trình lớn gồm: Nhà tình nghĩa; Quỹ “Đền ơn đáp nghĩa”; Sổ tiết kiệm tình nghĩa; chăm sóc thương binh nặng, chăm sóc bố mẹ liệt sĩ già yếu cô đơn, con liệt sĩ mồ côi; phụng dưỡng Bà mẹ Việt Nam Anh hùng trong thời kỳ đổi mới.

Thông qua những hình thức vận động ủng hộ phong phú, thiết thực, giai đoạn 2012 - 2021, tổng Quỹ Đền ơn đáp nghĩa cả nước huy động được gần 7.370 tỷ đồng, trong đó Quỹ Trung ương đạt gần 45 tỷ đồng; Quỹ địa phương hơn 7.320 tỷ đồng. Riêng năm 2024, thông qua Quỹ Đền ơn đáp nghĩa các cấp, cả nước đã vận động được trên 610 tỷ đồng để hỗ trợ xây mới gần 4.000 nhà tình nghĩa, sửa chữa gần 3.400 nhà tình nghĩa với tổng kinh phí trên 338 tỷ đồng; tặng trên 6.400 sổ tiết kiệm với kinh phí trên 15 tỷ đồng. Đến thời điểm hiện nay, có 2.412 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng còn sống được các đơn vị nhận chăm sóc, phụng dưỡng suốt đời.

Hướng tới kỷ niệm 78 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2025), trên khắp cả nước đang diễn ra nhiều hoạt động thiết thực, mang đậm nghĩa tình, thể hiện sâu sắc đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Tại cấp Trung ương, Bộ Nội vụ đã xây dựng kế hoạch tổ chức các hoạt động kỷ niệm một cách trọng thể, thiết thực, tiết kiệm và hiệu quả; đồng thời phân công rõ trách nhiệm cho các cơ quan, đơn vị. Một trong những nội dung trọng tâm là trình Chính phủ ban hành Nghị định mới thay thế Nghị định quy định chi tiết Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng, dự kiến trong quý IV năm 2025. Cùng với đó, dự kiến thời gian tới, Bộ sẽ trình Chính phủ Nghị định điều chỉnh chế độ trợ cấp hằng tháng đối với thanh niên xung phong hoàn thành nhiệm vụ trong kháng chiến giai đoạn 1965 - 1975...

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Phạm Thị Thanh Trà trao quà và hỏi thăm các thương binh, bệnh binh đang điều dưỡng tại Trung tâm điều dưỡng thương binh Thuận Thành nhân dịp kỷ niệm 78 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Ảnh: moha.gov.vn

Một trong những điểm nhấn của năm nay là cuộc gặp mặt người có công và nhân chứng lịch sử dự kiến được tổ chức vào ngày 24/7/2025 tại Hà Nội, với sự hiện diện của các đồng chí Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và khoảng 250 đại biểu tiêu biểu đại diện cho các thế hệ người có công với cách mạng. Đây là dịp để tri ân, tôn vinh những đóng góp to lớn của các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, Anh hùng Lao động, cán bộ lão thành cách mạng và các nhân chứng lịch sử qua các thời kỳ.

Tiếp nối là Lễ thắp nến tri ân các anh hùng liệt sĩ vào tối 26/7 tại các nghĩa trang liệt sĩ và công trình ghi công liệt sĩ trên toàn quốc. Lễ thắp nến cấp Trung ương sẽ được tổ chức tại Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn (tỉnh Quảng Trị) với sự tham dự của lãnh đạo cấp cao và đông đảo nhân dân. Sáng 27/7, Lễ dâng hương tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ và viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh sẽ diễn ra trọng thể tại Hà Nội, với sự tham gia của các đoàn đại biểu Đảng, Nhà nước, các bộ, ngành, cơ quan Trung ương. Bên cạnh đó, Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sẽ tổ chức các đoàn thăm hỏi, tặng quà người có công và thân nhân liệt sĩ tại các địa phương, trung tâm điều dưỡng người có công trong tháng 7. Nhân dịp này, cả nước có khoảng 1,6 triệu người có công được nhận quà của Chủ tịch nước, với tổng số tiền gần 481 tỷ đồng. 

Kế hoạch năm nay đặc biệt nhấn mạnh vai trò của tuổi trẻ trong công tác đền ơn đáp nghĩa. Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phát động phong trào thanh niên tình nguyện chăm sóc thương binh, bệnh binh, người có công và chỉnh trang các công trình ghi công liệt sĩ theo hướng “sáng - xanh - sạch - đẹp”, góp phần bồi đắp truyền thống yêu nước, lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ.

Tại các địa phương, các hoạt động tri ân được tổ chức linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế, gắn với các sự kiện lớn như kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập nước và các nhiệm vụ chính trị của địa phương. Các tỉnh, thành phố tập trung triển khai chính sách ưu đãi người có công, thanh tra, kiểm tra việc thực hiện chính sách, hỗ trợ nhà ở, tu bổ nghĩa trang, đền thờ, nhà bia liệt sĩ… Đồng thời, đặt mục tiêu nâng mức sống của người có công và gia đình người có công bằng hoặc cao hơn mức sống trung bình của cộng đồng nơi cư trú.

Kết nối đạo lý với hiện đại hóa quản trị công

Việc hợp nhất Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội vào Bộ Nội vụ không chỉ là sự kiện tổ chức bộ máy, mà là bước đi chiến lược nhằm tinh gọn đầu mối, tăng hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên các lĩnh vực gắn trực tiếp với con người - từ công vụ đến an sinh xã hội, chính sách người có công. Trong bối cảnh đó, phong trào “Đền ơn đáp nghĩa” không chỉ mang tính biểu trưng, mà còn đóng vai trò then chốt trong việc giữ gìn và lan tỏa những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc trong một mô hình quản trị mới.

Từ nền tảng 80 năm xây dựng và trưởng thành, Bộ Nội vụ đang tiếp tục chuyển mình mạnh mẽ theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và nhân văn. Chính từ việc gắn phong trào tri ân với cải cách thể chế, chính sách người có công, ngành Nội vụ đang khẳng định vai trò trung tâm trong thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách quản trị con người thời đại mới.

Kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Bộ Nội vụ (28/8/1945 - 28/8/2025) là dịp để mỗi cán bộ, công chức, viên chức, người lao động Bộ Nội vụ thêm tự hào về truyền thống, trân trọng quá khứ, gìn giữ đạo lý và không ngừng đổi mới vì tương lai. Trên chặng đường mới, phong trào “Đền ơn đáp nghĩa” không chỉ là hành động đạo lý, mà còn là nội dung xuyên suốt trong chiến lược quản trị quốc gia nhân văn, công bằng, vì con người.

Bộ Nội vụ hôm nay, với vị thế và vai trò mới, trách nhiệm lớn hơn, đang khẳng định quyết tâm xây dựng nền hành chính hiện đại, hướng đến phục vụ Nhân dân, lấy sự tri ân làm động lực, lấy sự đổi mới làm phương châm hành động - sâu đậm đạo lý, vững vàng đổi mới./.

Minh Hiền