Bác bỏ những luận điệu sai trái, xuyên tạc chủ trương của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy hệ thống chính trị tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả

Từ khóa: Bác bỏ luận điệu xuyên tạc; cơ sở lý luận, thực tiễn; chủ trương của Đảng; đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.

Summary: The implementation of streamlining and restructuring the political system toward a leaner, stronger, more efficient and effective organizational apparatus has, in recent times, achieved notable successes and advantages. However, it has also faced certain challenges, including sabotage and distortion from hostile and reactionary forces. To ensure the continued success of this revolutionary process, it is essential to intensify efforts to refute the distorted arguments of these forces through scientific reasoning. This will contribute to raising public awareness and reinforcing trust in the legitimacy and eventual triumph of the reform of the political system toward a streamlined, effective, and high-performing structure.

Keyword: Refuting distorted arguments; theoretical and practical foundations; Party’s policy; innovation and restructuring of the political system's organizational apparatus.

Bác bỏ những luận điệu sai trái, xuyên tạc chủ trương của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy hệ thống chính trị tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả trên các nền tảng ứng dụng mạng xã hội phổ biến hiện nay.

Đặt vấn đề

Tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị là chủ trương xuyên suốt, nhất quán trong các giai đoạn cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng. Đặc biệt từ  thời kỳ đổi mới đến nay, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều nghị quyết, chủ trương, chính sách đúng đắn về sắp xếp tổ chức bộ máy; qua đó tiếp tục cải cách đổi mới tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị ngày càng hoàn thiện hơn từ khi Đảng ban hành Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 và các văn bản chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, như Kết luận số Kết luận 178-KL/TW ngày 17/7/2025; Kế luận số 177-KL/TW ngày 11/7/2025; Kết luận số 176-KL/TW ngày 04/7/2025; Kết luận số 174-KL/TW ngày 04/7/2025; Kết luận số 171-KL/TW ngày 27/6/2025; Kết luận số 170-KL/TW ngày 24/6/2025; Kết luận số 169-KL/TW ngày 20/6/2025; Kết luận số 167-KL/TW ngày 13/6/2025; Kết luận số 163-KL/TW ngày 06/6/2025; Kết luận số 160-KL/TW ngày 31/5/2025; Kết luận số 157-KL/TW ngày 25/5/2025; Kết luận số 155-KL/TW ngày 17/5/2025; Kết luận số 151-KL/TW ngày 25/4/2025; Kết luận số 150-KL/TW ngày 14/4/2025; Kết luận số 134-KL/TW ngày 28/3/2025; Kết luận số 127-KL/TW ngày 28/02/2025; Kết luận số 126-KL/TW ngày 14/02/2025; Kết luận số 122-KL/TW ngày 24/01/2025; Kết luận số 121-KL/TW ngày 24/01/2025 về tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW.

Ngay sau khi những văn bản sớm nhất trong số các Kết luận nêu trên được ban hành, như Kết luận số 121-KL/TW; Kết luận số 122-KL/TW; Kết luận số 126-KL/TW; Kết luận số 127-KL/TW được ban hành, như thường lệ, trên nhiều trang mạng xã hội và báo chí nước ngoài, các thế lực thù địch, phản động đã đăng tải nhiều bài viết với những luận điệu xuyên tạc, sai trái, cho rằng chủ trương thực hiện sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị ở nước ta là “ý chí chủ quan” của cá nhân nhằm “ghi điểm tạo dấu ấn”, hoặc “triệt hạ đối thủ” để củng cố vị trí lãnh đạo, tham quyền lực; việc sáp nhập không có cơ sở khoa học nên sớm muộn gì “sáp nhập một thời gian rồi sẽ lại tách ra”. Hoặc “sắp xếp, tinh gọn tổ chức cũng vì lợi ích cá nhân”; “chủ trương tinh gọn tổ chức cũng chỉ là bình mới rượu cũ, gây tốn kém cho nhân dân”; “chỉ là hình thức”, “tranh giành quyền lực, đấu đá nội bộ”, “tạo cơ hội chạy chức, chạy quyền”, “việc tinh giản sẽ không thành, chỉ sau thời gian sẽ lại như cũ”, “gây mất ổn định xã hội”… Họ khai thác những thông tin cũ và phân tích bình luận một cách ác ý, xuyên tạc với mục đích nhằm gây nhiễu loạn thông tin, tạo tâm lý bất mãn, tiêu cực trong xã hội, làm mất niềm tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng. Từ đó, gây sự bất ổn xã hội, hạ thấp uy tín lãnh đạo, cầm quyền của Đảng, tiến tới thực hiện các âm mưu chính trị khác trong chiến lược “diễn biến hòa bình”.

Trước diễn biến tình hình và để chống lại âm mưu, thủ đoạn nham hiểm của các thế lực thù địch, phản động, chúng ta cần tiếp tục đề cao tinh thần cảnh giác cách mạng trên mặt trận đấu tranh tư tưởng thông qua việc làm rõ hơn, sâu sắc hơn, phong phú hơn chủ trương của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy cảu hệ thống chính trị tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả là sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới; là chủ trương xuyên suốt của Đảng qua các giai đoạn cách mạng; là yêu cầu khách quan trong tình hình mới; đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Đồng thời qua đó sẽ góp phần củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân đối với sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng; làm thất bại những luận điệu sai trái, xuyên tạc của các thế lực thù địch, phản động đối với cuộc cách mạng về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.

Chủ trương, quan điểm chỉ đạo của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả là sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào điều kiện Việt Nam trong tình hình mới

Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.

Những nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin là C.Mác và Ph.Ăngghen đã xây dựng nên một thế giới quan khoa học, phương pháp luận cách mạng để nhận thức và cải tạo thế giới. Tuy nhiên, tư tưởng của các ông chỉ được vận dụng vào thực tiễn khi V.I.Lênin và Đảng Bôn-sê-vích Nga lãnh đạo thắng lợi cuộc Cách mạng Tháng Mười năm 1917, lập nên nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới, mở ra một thời đại mới - thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội. Trong giai đoạn lãnh đạo xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa ở Liên xô, V.I.Lênin đã đúc kết những kinh nghiệm quý báu về những nguyên lý xây dựng bộ máy nhà nước xã hội chủ nghĩa tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả trong tác phẩm “Thà ít mà tốt”⁽¹⁾. Tác phẩm này được V.I.Lênin viết năm 1923, trong bối cảnh Nhà nước Xô-viết khi đó dù đã trải qua hơn 05 năm xây dựng song đã sớm bộc lộ nhiều hạn chế: “Tình hình bộ máy nhà nước của ta rất đáng buồn, nếu không muốn nói là rất tồi tệ, đến nỗi trước hết chúng ta phải suy nghĩ nghiêm chỉnh xem nên khắc phục những khuyết điểm của bộ máy ấy như thế nào”⁽²⁾. Như vậy, theo V.I.Lênin muốn chữa bệnh thì phải bắt đúng bệnh. Muốn sửa chữa, khắc phục những khuyết điểm của bộ máy nhà nước Xô viết khi đó cần phải biết sửa từ đâu? Sửa cái gì? Sửa như thế nào? Những giải pháp cơ bản được V.I.Lênin đề ra là:

Trước hết, chọn điểm đột phá, yếu tố quan trọng, quyết định đến những sự thay đổi khác. V.I.Lênin viết “nên quan tâm chỉnh đốn bộ máy đó một cách thật đặc biệt chu đáo, quan tâm tập trung cho Bộ Dân ủy thanh tra công nông”⁽³⁾.

Thứ hai, lựa chọn người tài. Theo V.I.Lênin, phải tập hợp đội ngũ nòng cốt là những người có năng lực, phẩm chất cách mạng, tinh thần hăng hái nhiệt tình thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước: “phải lựa chọn đặc biệt cẩn thận những cán bộ của Bộ Dân ủy thanh tra công nông”⁽⁴⁾, và “Những công nhân mà chúng ta chỉ định là ủy viên Ban kiểm tra trung ương phải là những người cộng sản không thể chê trách được”⁽⁵⁾.

Thứ ba, đổi mới, tinh gọn tổ chức bộ máy nhà nước phải gắn lý luận với thực tiễn, đặc biệt chú trọng việc tiếp thu kinh nghiệm thực tiễn của các nước tiên tiến trên thế giới. V.I. Lênin cho rằng “Muốn đổi mới bộ máy nhà nước của chúng ta, phải cố hết sức tự đặt cho mình nhiệm vụ sau đây: một là học tập, hai là học tập, ba là học tập mãi, và sau nữa, phải làm sao cho học thức ở nước ta không nằm trên giấy hoặc là một lời nói theo mốt nữa”⁽⁶⁾, và Người còn nhấn mạnh việc phải học tập kinh nghiệm của các nước tiên tiến: “Cử một vài người có năng lực và tận tâm sang Đức hay sang Anh để sưu tầm tài liệu và nghiên cứu vấn đề”⁽⁷⁾.

Thứ tư, là phải có quyết tâm cao và có nguyên tắc. Theo V.I.Lênin, nguyên tắc đó là “Phải tuân theo quy tắc này: thà ít mà tốt”⁽⁸⁾, và phải có quyết tâm cao: “Tôi biết rằng giữ vững quy tắc ấy và vận dụng được nó vào tình hình thực tế của chúng ta là khó khăn. Tôi biết là quy tắc ngược lại thế sẽ tự mở cho nó một con đường bằng muôn nghìn ngõ ngách. Tôi biết rằng sẽ phải kháng cự lại một cách mãnh liệt, sẽ phải tỏ ra kiên trì phi thường”⁽⁹⁾.

Tác phẩm “Thà ít mà tốt” của V.I.Lênin cùng với những kinh nghiệm thực tiễn xây dựng tổ chức bộ máy nhà nước xã hội chủ nghĩa Xô viết đã trở thành kim chỉ nam để Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp thu, kế thừa và vận dụng sáng tạo vào xây dựng tổ chức bộ máy hệ thống chính trị từ khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa được thành lập, Đảng trở thành Đảng cầm quyền, lãnh đạo cách mạng Việt Nam, đến nay vẫn còn nguyên giá trị để Đảng ta vận dụng.

Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy

Sau khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vận dụng lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin và những kinh nghiệm nghiên cứu các mô hình tổ chức bộ máy nhà nước ở các nước phát triển trong quá trình bôn ba hoạt động ở nước ngoài vào xây dựng nhà nước kiểu mới ở Việt Nam. Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng bộ máy nhà nước được thể hiện qua việc ban hành Hiến pháp năm 1946 do Người làm Trưởng ban Ban soạn thảo Hiến pháp. Trong lời nói đầu tiên của Hiến pháp 1946 nhấn mạnh những nguyên tắc cơ bản về xây dựng tổ chức bộ máy: Thực hiện chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân⁽¹⁰⁾.

Có thể khái quát quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng, củng cố Đảng, Nhà nước và tổ chức bộ máy hệ thống chính trị trên những nội dung cơ bản sau:

Trước hết là quan tâm xây dựng củng cố Đảng, làm cho “Đảng phải thật mạnh, thật trong sạch để thiết thực lãnh đạo”⁽¹¹⁾, và “chỉnh Đảng xong, thì phải chỉnh đốn công tác quần chúng”⁽¹²⁾. Mặc dù trong thời gian kháng chiến, nhiệm vụ chính là tập trung toàn bộ nhân tài, vật lực cho cuộc kháng chiến, nhưng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận thấy sự cần thiết phải chỉnh đốn tổ chức đảng, để hoạt động lãnh đạo thực chất, hiệu quả, Người viết “Về tổ chức thì các chi bộ, nhất là các chi bộ xã, quá kềnh càng, lỏng lẻo, thành thử ít có sinh hoạt chi bộ, hoặc chỉ có hình thức”⁽¹³⁾.

Thứ hai, sự lãnh đạo của Đảng, Chính phủ đều nhằm mục đích cao nhất là phục vụ sự nghiệp cách mạng, phục vụ nhân dân, Hồ Chí Minh chỉ rõ “Các công việc của Chính phủ làm phải nhằm vào một mục đích duy nhất là mưu tự do hạnh phúc cho mọi người. Cho nên Chính phủ nhân dân bao giờ cũng phải đặt quyền lợi dân lên trên hết thảy. Việc gì có lợi cho dân thì làm. Việc gì có hại cho dân thì phải tránh”⁽¹⁴⁾.

Thứ ba, để xây dựng được bộ máy nhà nước tinh gọn, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh bộ máy nhà nước cần phải tuyển dụng những người có tài, có đức làm việc, tránh tình trạng lựa chọn phe cánh, nhóm lợi ích, tình thân. Người nêu rõ “Các Ủy ban nhân dân làng, phủ là hình thức Chính phủ địa phương phải chọn trong những người có công tâm, trung thành, sốt sắng với quyền lợi dân chúng, có năng lực làm việc, được đông đảo dân làng tín nhiệm. Không thể nhờ tiền tài hay một thế lực gì khác mà chui vào lọt các ủy ban đó”⁽¹⁵⁾.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có những chỉ dẫn rất sâu sắc về việc dùng người tài. Người chỉ rõ để tổ chức bộ máy hoạt động có hiệu quả thì Đảng, Chính phủ phải biết trọng dụng nhân tài, sử dụng đúng người, đúng việc: “Việc dùng nhân tài, ta không nên căn cứ vào những điều kiện quá khắt khe. Miễn là không phản lại quyền lợi dân chúng, không là Việt gian, thân Pháp, thân Nhật, có lòng trung thành với Tổ quốc là có thể dùng được. Tài to ta dùng làm việc to, tài nhỏ ta cắt làm việc nhỏ, ai có năng lực về việc gì, ta đặt ngay vào việc ấy”⁽¹⁶⁾. Quan điểm này của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được đưa vào thực tiễn với việc thành lập Chính phủ kháng chiến do Quốc hội khóa I bầu ra chỉ với 10 bộ gồm nhiều thành phần, đảng phái. Có một điều rất quan trọng ở việc lập ra Chính phủ này là việc sẵn sàng nhường lại vị trí cho những người không đảng phái - điều này thể hiện ý thức, trách nhiệm, tinh thần vì nước vì dân của Đảng Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Chính phủ này ra mắt gồm có các đại biểu các đảng phái và các anh em không đảng phái, trước đây đã thương lượng và thỏa thuận với nhau, vì vậy sự tổ chức mới được nhanh chóng như thế”⁽¹⁷⁾.

Thứ tư, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, tổ chức bộ máy cần được sắp xếp một cách khoa học, tinh gọn, hợp lý để làm việc hiệu quả, hiệu lực đem lại lợi ích cho dân, cho nước. Trong bài viết Thiếu óc tổ chức - Một khuyết điểm lớn trong các ủy ban nhân dân đăng trên Báo Cứu quốc số 58, ngày 4/10/1945, Người viết: “Chính quyền nhân dân thành lập đã được hơn một tháng. Nhưng nhiều nơi cách làm việc vẫn chưa đâu vào đâu cả. Ta có thể nói: một khuyết điểm lớn, chung cho phần đông các ủy ban nhân dân là bệnh lộn xộn, thiếu tổ chức”⁽¹⁸⁾. Vì vậy, Người đề nghị đối với các cơ quan, tổ chức thuộc bộ máy nhà nước “Về tổ chức: Cần chỉnh đốn và kiện toàn bộ máy từ trên xuống dưới làm cho nó gọn gàng, hợp lý, ít tốn người tốn của mà làm được nhiều việc ích lợi cho nhân dân”⁽¹⁹⁾.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị là những vấn đề rất căn cốt, theo Người sắp xếp tổ chức bộ máy cần khoa học, hợp lý, phù hợp với thực tiễn; sử dụng nhân tài… tất cả để nhằm mục đích là hoàn thành nhiệm vụ, phục vụ tốt nhất sự nghiệp lãnh đạo của Đảng, phục vụ Tổ quốc và phục vụ nhân dân. Tư tưởng của Người là cơ sở lý luận cho Đảng trong quá trình hoạch định đường lối, chính sách xây dựng, kiện toàn tổ chức bộ máy hệ thống chính trị đất nước trong giai đoạn hiện nay.

Sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả là quan điểm, chủ trương nhất quán, xuyên suốt của Đảng trong mọi giai đoạn cách mạng

Xây dựng tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả là chủ trương xuyên suốt, nhất quán của Đảng và Nhà nước ta trong mọi giai đoạn cách mạng phù hợp với bối cảnh tình hình và yêu cầu nhiệm vụ cách mạng đặt ra. Bước vào thời kỳ đổi mới (1986), Đảng ta đã xác định trọng tâm là phát triển kinh tế, đồng thời từng bước đổi mới hệ thống chính trị. Đại hội VI của Đảng nhận định về tổ chức bộ máy hệ thống chính trị đất nước sau hơn 10 năm cả nước đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội: “Về mặt tổ chức, đã để cho bộ máy nhà nước, bộ máy của Đảng và các đoàn thể phình ra quá lớn, chồng chéo và phân tán”⁽²⁰⁾.

Từ sự đánh giá đó, Đại hội VI của Đảng đã chỉ rõ việc xây dựng tổ chức bộ máy của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội và đội ngũ cán bộ, đảng viên cần quán triệt quan điểm tất cả vì lợi ích Tổ quốc, của Đảng và Nhân dân. Văn kiện Đại hội VI của Đảng nêu rõ: Toàn Đảng, từ các đồng chí lãnh đạo đến mọi đảng viên, phải thấm nhuần lời dạy của Bác Hồ: “Đảng ta đại biểu cho lợi ích chung của giai cấp công nhân, của toàn thể nhân dân lao động, chứ không phải mưu cầu lợi ích riêng của một nhóm người nào, của cá nhân nào”⁽²¹⁾. Và nhấn mạnh chủ trương xây dựng tổ chức bộ máy nhà nước theo hướng tinh gọn đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng đề ra: “Xây dựng bộ máy gọn nhẹ, có chất lượng cao, với một đội ngũ cán bộ có phẩm chất chính trị và có năng lực quản lý nhà nước, quản lý kinh tế, quản lý xã hội”⁽²²⁾.

Tiếp sau Đại hội VI, Văn kiện các kỳ Đại hội Đảng lần thứ VII, VIII, IX, X, XI, XII, XIII của Đảng đều nêu lên quan điểm và khẳng định sự cần thiết phải sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của Đảng và toàn hệ thống chính trị. Đặc biệt, trong các kỳ Đại hội ĐBTQ, Đảng đã ban hành nhiều Nghị quyết Trung ương chuyên đề về sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị. Ngay từ Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 27/7/1978, Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IV về kiện toàn tổ chức, cải tiến chế độ làm việc, đáp ứng yêu cầu của tình hình và nhiệm vụ mới đã nêu rõ cần thiết việc kiện toàn tổ chức và lề lối làm việc và chỉ rõ hạn chế cơ bản về mặt tổ chức: “Tổ chức không được kiện toàn, việc phân công không rành mạch, trách nhiệm, quyền hạn không rõ ràng. Vì bao biện, nên đã không thực hiện đúng vai trò của chính quyền liên hiệp dân chủ, chưa phát huy đầy đủ tác dụng của mặt trận dân tộc thống nhất, chưa sử dụng các cơ quan trực thuộc Trung ương được đúng mực; đồng thời việc lãnh đạo thiếu bao quát, chặt chẽ”⁽²³⁾. Vì vậy, Đảng chủ trương kiện toàn tổ chức Đảng bắt đầu thực hiện từ các cơ quan cao nhất của Đảng, các ban Đảng, đồng thời đi đôi với việc cải tiến lề lối làm việc “Trước hết phải kiện toàn tổ chức, cải tiến lề lối làm việc của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đồng thời chú trọng kiện toàn tổ chức, cải tiến lề lối làm việc của Chính phủ và các cơ quan trực thuộc Trung ương”⁽²⁴⁾.

Về sắp xếp, tổ chức bộ máy hành chính nhà nước, tại Nghị quyết số 17-NQ/TW ngày 01/8/2007 khóa X về đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước, Đảng ta đưa ra chủ trương “Xây dựng tổ chức bộ máy hành chính tinh gọn, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, phân định rõ trách nhiệm giữa các cơ quan, giữa các cấp chính quyền, giữa chính quyền đô thị và chính quyền nông thôn, giữa tập thể và người đứng đầu cơ quan hành chính; hoạt động có kỷ luật, kỷ cương và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước”⁽²⁵⁾.

Đối với Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội, tại Kết luận số 62-KL/TW ngày 08/12/2009 của Bộ Chính trị về tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội nêu rõ “Sắp xếp tổ chức bộ máy, cán bộ hoạt động chuyên trách của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội theo hướng tinh gọn. Coi trọng việc kết hợp, phát huy có hiệu quả đội ngũ cán bộ chuyên trách, bán chuyên trách và cộng tác viên. Quan tâm quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội có phẩm chất, năng lực và kỹ năng vận động nhân dân. Chú trọng kiện toàn đội ngũ cán bộ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội ở cơ sở, địa bàn dân cư”⁽²⁶⁾.

Tại Nghị quyết số 39-NQ/TW ngày 17/4/2015 về tinh giản biên chế và cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, Đảng chủ trương sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy gắn với tinh giản biên chế “Về tổ chức bộ máy, kiện toàn hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở, bảo đảm bộ máy đồng bộ, tinh gọn, ổn định, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ”⁽²⁷⁾, “Kiên trì thực hiện chủ trương tinh giản biên chế cán bộ, công chức, viên chức, bảo đảm không tăng tổng biên chế của cả hệ thống chính trị. Trường hợp phải thành lập tổ chức mới hoặc được giao nhiệm vụ mới thì các cơ quan tổ chức, đơn vị tự cân đối, điều chỉnh trong tổng số biên chế hiện có”⁽²⁸⁾.

Quá trình sắp xếp, tinh gọn bộ máy Đảng và hệ thống chính trị từng bước được kiện toàn theo hướng giảm các ban, bộ, ngành từ Trung ương đến địa phương. Tuy nhiên, kết quả chưa đạt như kỳ vọng, vì vậy tại Hội nghị lần thứ 6 khóa XII, Ban Chấp hành Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Tại Nghị quyết này, Đảng đề ra mục tiêu tổng quát là “Tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả và phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước và chất lượng hoạt động của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội; phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Tinh giản biên chế gắn với cơ cấu lại, nâng cao chất lượng, sử dụng hiệu quả đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; giảm chi thường xuyên và góp phần cải cách chính sách tiền lương”⁽²⁹⁾. Nhiệm vụ và giải pháp được Nghị quyết số 18-NQ/TW nêu cụ thể đối với từng tổ chức trong hệ thống chính trị theo chủ trương chung là “Tập trung rà soát, sắp xếp, kiện toàn, tinh gọn đầu mối bên trong các tổ chức của hệ thống chính trị gắn với tinh giản biên chế, cơ cấu lại và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Kiên quyết giảm và không thành lập mới các tổ chức trung gian; giải thể hoặc sắp xếp lại các tổ chức hoạt động không hiệu quả. Việc sắp xếp lại tổ chức bộ máy không được tăng thêm đầu mối và biên chế”⁽³⁰⁾.

Qua gần 40 năm đổi mới và gần 07 năm thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW, hệ thống tổ chức của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội đã từng bước được kiện toàn theo hướng tinh gọn, giảm bớt nhiều bộ, ban, ngành ở Trung ương và địa phương, giảm bớt cấp trung gian, cùng với đó giảm biên chế, giảm số lượng cán bộ lãnh đạo; việc phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh; chi thường xuyên giảm, tăng chi cho đầu tư phát triển.

Tuy nhiên, việc đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị vẫn còn chậm, chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra như Nghị quyết số 18-NQ/TW nêu “tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị vẫn còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc, nhiều đầu mối; hiệu lực, hiệu quả hoạt động chưa đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ. Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, tổ chức bộ máy, mối quan hệ của một số cơ quan, tổ chức chưa thật rõ, còn chồng chéo, trùng lắp... Việc phân công, phân cấp, phân quyền giữa các ngành, các cấp và trong từng cơ quan, tổ chức chưa hợp lý, mạnh mẽ và đồng bộ; còn tình trạng bao biện, làm thay hoặc bỏ sót nhiệm vụ. Kiện toàn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị gắn với tinh giản biên chế, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức đạt kết quả thấp”⁽³¹⁾.

Những bất cập, hạn chế trong thực hiện chủ trương sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy cảu hệ thống chính trị đã tạo ra nhiều cản trở đất nước phát triển theo 02 mục tiêu 100 năm mà Đại hội XIII của Đảng đề ra là “Đến năm 2030, kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng: Là nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao. Đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam: Trở thành nước phát triển, thu nhập cao”⁽³²⁾. Để hoàn thành được các nhiệm vụ chiến lược do Đại hội XIII đề ra, Đảng nhận thức yếu tố quan trọng hàng đầu là phải đẩy mạnh và nhanh thực hiện cách mạng về tinh gọn tổ chức bộ máy hệ thống chính trị theo các Kết luận số 126-KL/TW ngày 14/02/2025 và Kết luận số 127-KL/TW ngày 28/02/2025 tiếp tục triển khai quyết liệt thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW do Đại hội XII đề ra, tập trung hoàn thiện sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị với tinh thần “vừa chạy, vừa xếp hàng” để nhanh chóng đưa chủ trương của Đảng đi vào thực tiễn cuộc sống.

Như vậy, việc Đảng chủ trương tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW do Đại hội XII đề ra về đổi mới sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả theo các Kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư khóa XIII không phải là vấn đề hoàn toàn mới đặt ra, cũng không phải là ý chí chủ quan của một số người hay một nhóm lợi ích, mà là quan điểm, chủ trương nhất quán xuyên suốt của Đảng trong mọi giai đoạn cách mạng. Điểm khác là lần này chủ trương của Đảng được thực hiện với sự quyết tâm cao và mang tầm một cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy nhằm mục tiêu tạo nguồn lực, cơ sở đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Cơ sở thực tiễn của việc sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả

Việc tiến hành cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay là yêu cầu cấp thiết khách quan, do thực tiễn phát triển đất nước trong bối cảnh tình hình thế giới mới đặt ra, đó là:

Một là, trong mỗi giai đoạn cách mạng phải có một bộ máy phù hợp để thực thi đường lối, chính sách pháp luật, bảo đảm mục tiêu cho từng giai đoạn phát triển. Đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã phát biểu: Mỗi giai đoạn cách mạng phải có bộ máy để thực thi đường lối, chính sách pháp luật, bảo đảm mục tiêu cho từng giai đoạn phát triển. Đây là thời điểm vàng triển khai tinh gọn, sắp xếp bộ máy để đạt được các mục tiêu đề ra, trong đó có mục tiêu tăng trưởng kinh tế và nâng cao đời sống nhân dân.

Hai là, khắc phục những tồn tại, hạn chế, khiếm khuyết của tổ chức bộ máy, đó là sự “cồng kềnh”, “chồng chéo”, “trùng lặp”, “kém hiệu lực”, “thiếu hiệu quả”. Như đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã khẳng định: Nghị quyết Trung ương các khóa đã nhận định bộ máy nhà nước cồng kềnh, hoạt động kém hiệu lực, hiệu quả. Nghị quyết số 18-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII tiếp tục khẳng định điều này. Do vậy, đến khóa XIII, Đảng tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW và nhận thấy còn nhiều nhiệm vụ chưa hoàn thành.

Ba là, giảm chi ngân sách thường xuyên cho tổ chức bộ máy để tập trung đầu tư cho phát triển. Theo Tổng Bí thư Tô Lâm: chủ trương tinh gọn bộ máy nhà nước được Nhân dân, các cơ quan, Quốc hội đồng tình, ủng hộ, tổ chức triển khai rất nhanh, rất tốt, cho thấy đây là chủ trương rất đúng. Đây là điều người dân mong đợi lâu rồi. Với việc tinh gọn tổ chức bộ máy này, tiết kiệm tiền chỉ là một phần thôi, quan trọng hơn cả là hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả bộ máy, đưa đất nước phát triển lên. Đây là điều mong mỏi nhất. Theo Tổng Bí thư, hiện ngân sách chi gần 70% để trả lương, chi thường xuyên, phục vụ các hoạt động. Nếu điều hành ngân sách như vậy thì sẽ không còn tiền chi cho đầu tư phát triển. Tới đây, Trung ương, các ban của Đảng, Quốc hội, Chính phủ “phải gương mẫu vì không tinh gọn bộ máy không thể phát triển”. Tổng Bí thư lý giải: “vì sao không thể tăng lương? Vì tăng lương trong khi bộ máy khổng lồ thì sẽ tốn 80-90% ngân sách. Khi đó sẽ không còn tiền để chi cho các hoạt động khác”.

Bốn là, tinh giảm, sàng lọc đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức để loại bỏ những đối tượng yếu kém năng lực chuyên môn, phẩm chất; thu hút, trọng dụng nhân tài. Trong bài viết của Tổng Bí thư Tô Lâm về xây dựng hệ thống chính trị với tiêu đề Tinh - Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả đã chỉ rõ cần phải gắn tinh gọn tổ chức bộ máy với cơ cấu lại đội ngũ cán bộ đủ phẩm chất, năng lực ngang tầm nhiệm vụ, biên chế hợp lý, chuẩn hóa chức danh. Ban hành quy định về khung tiêu chuẩn, tiêu chí bố trí cán bộ ở từng cấp, từ Trung ương tới cơ sở, từng loại hình để chủ động rà soát, xác định có thể bố trí ngay. Đổi mới mạnh mẽ công tác tuyển dụng, đào tạo, đề bạt, bổ nhiệm, luân chuyển, điều động, đánh giá cán bộ theo hướng thực chất, vì việc tìm người, trên cơ sở sản phẩm cụ thể đo đếm được, không có vùng cấm, không có ngoại lệ trong đánh giá cán bộ. Có cơ chế hữu hiệu sàng lọc, đưa ra khỏi vị trí công tác đối với những người không đủ phẩm chất, năng lực, uy tín và sử dụng đối với người có năng lực nổi trội.

Năm là, đổi mới sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị phù hợp với xu thế thế giới và Việt Nam trong bối cảnh tình hình mới. Chủ trương tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị ở Việt Nam là một bước đi phù hợp với xu thế phát triển toàn cầu và điều kiện cụ thể của Việt Nam. Việc này giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của nhà nước, giảm chi phí hành chính, và đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên phát triển mới. Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ rõ: Đất nước muốn phát triển, muốn dự án này, dự án kia thì tiền ở đâu? Chỉ còn 30% ngân sách thì tiền đâu để phục vụ quốc phòng, an ninh, xóa đói giảm nghèo, an sinh xã hội”. Tổng Bí thư cũng cho biết: các nước khác chi thường xuyên khoảng 40%, trên 50% ngân sách phục vụ cho phát triển, quốc phòng, an ninh, giáo dục, y tế, an sinh xã hội.

Cuộc cách mạng sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy đã và đang thực hiện cho nên cần phải có thời gian để đánh giá toàn diện hiệu quả, song có thể khẳng định đây là chủ trương đúng đắn bởi có cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc, phù hợp với xu hướng thế giới và điều kiện Việt Nam. Chúng ta hoàn toàn tin tưởng vào sự thành công của cuộc cách mạng này bởi có sự quyết tâm và đồng thuận cao của toàn Đảng, được sự ủng hộ của toàn thể Nhân dân Việt Nam./.

-----------------------------------------

Ghi chú:

(1) V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb Tiến bộ, Mátxcơva, 1978.

(2), (3), (4), (5), (6), (7), (8), (9) V.I.Lênin, Toàn tập, tập 45, NxbCTQG-ST, H.2016, tr.442-443, tr.442, tr.446, tr.446, tr.444, tr.449, tr.445, tr.445.

(10) Xem: https://moj.gov.vn/vbpq/lists/vn%20bn%20php%20lut/view_detail.aspx?itemid=536.

(11), (12), (13) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 7, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.398, tr.398, tr.396.

(14), (15), (16), (17), (18) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 4, sđd, tr.21, tr.21, tr.43, tr.220, tr.42.

(19) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 8, sđd, tr.155.

(20), (21), (22) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng toàn tập, tập 47, Nxb CTQG-ST, H.2006, tr.710, tr.792-793, tr.801.

(23), (24) Xem: https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/van-kien-tu-lieu-ve-dang/hoi-nghi-bch-trung-uong/khoa-ii/nghi-quyet-hoi-nghi-ban-chap-hanh-trung-uong-lan-thu-10-ve-kien-toan-to-chuc-cai-tien-le-loi-lam-viec-792.

(25) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng toàn tập, tập 66, sđd, tr.520.

(26) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đảng toàn tập, tập 68, sđd, tr.1556-1557.

(27), (28) Xem: https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Bo-may-hanh-chinh/Nghi-quyet-39-NQ-TW-2015-tinh-gian-bien-che-co-cau-lai-doi-ngu-can-bo-cong-chuc-vien-chuc-273056.aspx.

(29), (30), (31) Xem: https://tulieuvankien.dangcongsan.vn/van-kien-tu-lieu-ve-dang/hoi-nghi-bch-trung-uong/khoa-xii/nghi-quyet-so-18-nqtw-ngay-25102017-hoi-nghi-lan-thu-sau-ban-chap-hanh-trung-uong-dang-khoa-xii-mot-so-van-de-ve-tiep-568.

(32) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội ĐBTQ lần thứ XIII, tập I,  Nxb CTQG-ST, H.2021, tr.112

TS Nguyễn Duy Hạnh - Viện Lịch sử Đảng, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh