Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản trị địa phương

Tham dự Hội thảo có đại diện lãnh đạo một số cơ quan, đơn vị của Bộ Nội vụ; các chuyên gia, nhà khoa học đến từ các hiệp hội, học viện, trường đại học và đại diện lãnh đạo một số Sở Nội vụ.

TS Lê Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động chủ trì Hội thảo.

Định hình mô hình quản trị địa phương thời đại mới

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS Lê Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động nhấn mạnh: “Trong bối cảnh Việt Nam đang tổ chức lại bộ máy chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả và thích ứng với chuyển đổi số, việc xây dựng một mô hình quản trị địa phương phù hợp, hiện đại đang trở thành yêu cầu mang tính chiến lược. Chúng ta buộc phải đổi mới mạnh mẽ tư duy, mô hình và phương thức vận hành chính quyền địa phương, nhằm phục vụ người dân và doanh nghiệp một cách hiệu quả nhất”.

Theo TS Lê Anh Tuấn, những thay đổi mạnh mẽ về thể chế trong thời gian gần đây, đặc biệt là việc Quốc hội đã sửa đổi Hiến pháp, thông qua Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi) đã tạo hành lang pháp lý cho mô hình chính quyền địa phương hai cấp hoạt động hiệu quả. Đây là bước đi lớn, mang tính đột phá, mở đường cho việc xây dựng một bộ máy hành chính tinh gọn, hiện đại, vận hành linh hoạt theo yêu cầu của thời đại mới. 

Hội thảo khoa học học “Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản trị địa phương” trong khuôn khổ Chương trình khoa học trọng điểm cấp Bộ “Quản trị địa phương ở Việt Nam - Những vấn đề lý luận và thực tiễn”, thực hiện trong giai đoạn 2025-2027, đi sâu vào cả khía cạnh lý thuyết và kinh nghiệm thực tiễn nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện về quản trị địa phương trong bối cảnh hiện tại. Ba nhóm nội dung lớn được trình bày và thảo luận sâu gồm: Cơ sở lý luận về quản trị địa phương; Kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn quản trị địa phương ở Việt Nam.

Xây dựng mô hình quản trị địa phương phù hợp với thể chế chính quyền hai cấp

Trong bối cảnh đổi mới mô hình tổ chức chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, việc nâng cao năng lực và hiệu quả quản trị địa phương đang trở thành một yêu cầu cấp bách và mang tính chiến lược. Các nhà khoa học, chuyên gia đã đưa ra các góc nhìn đa chiều nhằm làm rõ nội hàm, định hướng và giải pháp cho quản trị địa phương trong giai đoạn hiện nay.

TS Trần Anh Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ phát biểu tại Hội thảo.

Trao đổi một số vấn đề về quản trị địa phương trong tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, TS Trần Anh Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Khoa học hành chính Việt Nam, nguyên thứ trưởng Bộ Nội vụ khẳng định: Trong bối cảnh tổ chức lại chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp, việc xác định đúng nội hàm và yêu cầu của quản trị địa phương là rất cấp thiết. Chính quyền địa phương không chỉ quản lý mà cần kiến tạo, dẫn dắt, tạo điều kiện để doanh nghiệp và người dân cùng tham gia, cùng chịu trách nhiệm vì sự phát triển bền vững. Quản trị địa phương không đơn thuần là thực thi hành chính mà là quá trình huy động và phối hợp các nguồn lực (tài chính, nhân lực, công nghệ, cộng đồng…) để phục vụ người dân một cách hiệu quả nhất. Điều này đòi hỏi chính quyền địa phương phải thực sự hoạt động theo nguyên tắc tự quản, được phân quyền đầy đủ và có khả năng chịu trách nhiệm độc lập trong quyết định và điều hành.

Dưới góc nhìn đồng thuận, TS Dương Quang Tung - nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học tổ chức nhà nước (Bộ Nội vụ) nhấn mạnh: chính quyền địa phương đóng vai trò trung tâm trong hệ thống quản trị. Tuy nhiên, để quản trị đạt hiệu quả cao, không thể thiếu sự tham gia thực chất của các chủ thể ngoài nhà nước như doanh nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức phi chính phủ... TS Dương Quang Tung cho rằng, quản trị địa phương chỉ có thể vận hành hiệu quả khi được đặt trong một cơ chế phi tập trung hóa, phân quyền rõ ràng, đồng thời phải gắn với các cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ từ Trung ương và từ xã hội. “Cần mạnh dạn phân cấp, trao quyền thực chất cho địa phương, nhưng phải đi kèm với cơ chế kiểm soát quyền lực minh bạch, công khai.” - nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học tổ chức nhà nước (Bộ Nội vụ) Dương Quang Tung nhấn mạnh.

TS Dương Quang Tung, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học tổ chức nhà nước phát biểu tại Hội thảo.

Cả hai chuyên gia đều thống nhất rằng, cần xây dựng một môi trường pháp lý và thể chế ổn định, đồng thời đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động của chính quyền địa phương. Việc phân quyền thực chất - từ ngân sách, biên chế đến thẩm quyền, được xem là điều kiện tiên quyết để địa phương có thể tự quyết, tự chịu trách nhiệm, qua đó phát huy năng lực nội sinh và tính chủ động trong phát triển.

Chuyển đổi số cũng được xác định là yêu cầu cấp thiết trong quản trị địa phương. Việc ứng dụng công nghệ hiện đại và đổi mới phương thức quản trị là xu thế tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ người dân. Cần thúc đẩy xây dựng chính quyền số, công vụ số, hành chính số; đồng thời khởi xướng các chương trình phổ cập kiến thức công nghệ, giúp người dân nâng cao năng lực tiếp cận và sử dụng công nghệ một cách hiệu quả. Đặc biệt, mô hình quản trị địa phương cần được thiết kế linh hoạt, phù hợp với đặc điểm của từng vùng miền và loại hình đơn vị hành chính - từ đô thị, nông thôn đến miền núi, hải đảo thay vì áp dụng đồng loạt một khuôn mẫu.

Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 là bước đột phá trong quản trị hiện đại

Phát biểu tại Hội thảo, đại diện Vụ Chính quyền địa phương (Bộ Nội vụ) cho biết: Việc hoàn thiện chính sách, pháp luật về quản trị địa phương là yêu cầu tất yếu trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thúc đẩy phát triển bền vững và nâng cao hiệu quả nền hành chính công. 

Luật số 72/2025/QH15 vừa được Quốc hội khóa XV thông qua là một bước tiến mạnh mẽ, thể hiện rõ định hướng tinh gọn tổ chức bộ máy gắn với hiện đại hóa quản trị. Việc chuyển từ mô hình chính quyền địa phương ba cấp sang hai cấp (tỉnh và xã) không chỉ giảm cấp trung gian, tiết kiệm nguồn lực mà còn tăng cường tính minh bạch, hiệu quả điều hành và trách nhiệm giải trình, tạo điều kiện để chính quyền cấp xã thực sự trở thành trung tâm phục vụ người dân.

Đại diện Vụ Chính quyền địa phương (Bộ Nội vụ) nêu những điểm mới mang tính đột phá của Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15.

Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15​​​​​​​ cũng đánh dấu đột phá lớn trong thể chế phân cấp, phân quyền khi lần đầu tiên xác lập nguyên tắc “địa phương làm - địa phương chịu”, chuyển từ cơ chế “xin - cho” sang quản trị theo luật định, gắn với năng lực và trách nhiệm cụ thể. Việc phân quyền không chỉ giữa các cấp hành chính mà còn giữa các cơ quan trong cùng một cấp chính quyền; đồng thời đề cao vai trò người đứng đầu, góp phần nâng cao tính chủ động và hiệu lực thi hành.

Một điểm mới quan trọng là việc lồng ghép quản trị địa phương với chuyển đổi số, chính quyền số và đổi mới sáng tạo. Luật đặt nền móng cho mô hình quản lý phi địa giới, liên thông dữ liệu và số hóa quy trình hành chính nhằm phục vụ người dân, doanh nghiệp nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, chính quyền cấp xã - nơi trực tiếp thực thi chính sách công được trao thêm quyền hạn và nguồn lực, trong khi đội ngũ cán bộ, công chức cũng cần được nâng cao năng lực, phát triển kỹ năng số và có cơ chế khuyến khích phù hợp. “Việc xây dựng chính quyền địa phương hiện đại, hiệu quả và phục vụ bắt đầu từ chính cấp cơ sở”, đại diện Vụ Chính quyền địa phương (Bộ Nội vụ) phát biểu.

Với những phân tích đa chiều, dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn, Hội thảo đã góp phần định hình nền tảng lý luận và thực tiễn ban đầu để xây dựng mô hình quản trị địa phương phù hợp với thể chế chính quyền hai cấp. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để các cơ quan trung ương, chính quyền địa phương và đội ngũ cán bộ quản lý tiếp tục hoàn thiện bộ máy, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp trong kỷ nguyên chuyển đổi số./.

Minh Hiền