Cần bảo đảm “5 đúng - 3 không - 2 chủ động” trong giải quyết thủ tục hành chính

Phân định rõ thẩm quyền, tăng tính chủ động cho cấp cơ sở

Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương Phan Trung Tuấn cho biết, đây là lần đầu tiên Quốc hội ban hành 2 luật liên quan tổ chức chính quyền địa phương có hiệu lực đồng thời trong năm 2025. Cụ thể, Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 65/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/3/2025; sau đó để thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp kể từ ngày 01/7/2025, Quốc hội tiếp tục ban hành Luật Tổ chức Chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 16/6/2025.

Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương (Bộ Nội vụ) Phan Trung Tuấn nhấn mạnh: công chức cấp xã khi giải quyết thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp cần tuân thủ nguyên tắc “5 đúng - 3 không - 2 chủ động”.

Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 đã thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị. Luật phân định rạch ròi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn giữa chính quyền cấp tỉnh và cấp xã trên nguyên tắc: cấp tỉnh tập trung ban hành cơ chế, chính sách, quy hoạch, quản lý vĩ mô và giải quyết các vấn đề liên vùng; cấp xã đảm nhận vai trò tổ chức thực hiện chính sách, giải quyết trực tiếp các vấn đề của cộng đồng, cung cấp dịch vụ công thiết yếu cho người dân.

Điều chuyển các nhiệm vụ, quyền của chính quyền địa phương cấp huyện cho cấp xã và cấp tỉnh. Qua rà soát, khoảng 86% nhiệm vụ từ cấp huyện được chuyển về cấp xã, 14% chuyển cho cấp tỉnh. Bên cạnh đó, Luật mở rộng phân quyền từ Trung ương cho chính quyền cấp tỉnh; đồng thời, cho phép cấp xã được tham gia đề xuất phân cấp, ủy quyền đối với các nhiệm vụ phù hợp. Quy định này giúp cấp cơ sở chủ động hơn trong xử lý công việc, đáp ứng nhanh nhu cầu thực tế của người dân và địa phương.

Trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, HĐND cấp xã trở thành cơ quan quyền lực nhà nước gần dân nhất, trực tiếp tiếp nhận, phản ánh và truyền đạt nguyện vọng của cộng đồng dân cư tới các cơ quan có thẩm quyền. Luật mới quy định HĐND cấp xã có 26 nhóm nhiệm vụ, quyền hạn trên 08 lĩnh vực, từ tổ chức thi hành pháp luật, xây dựng chính quyền, quản lý quy hoạch - ngân sách, chuyển đổi số, quản lý tài nguyên, giáo dục - y tế - văn hóa, quốc phòng - an ninh, đến giám sát việc thực hiện nghị quyết và hoạt động của UBND cùng cấp. Ngoài ra, HĐND xã tiếp nhận thêm nhiều nhiệm vụ từ cấp huyện chuyển xuống, tăng cường quyền giám sát và quyết định ở cơ sở.

UBND cấp xã là cơ quan hành chính trực tiếp gần dân, giữ vai trò “cánh tay nối dài” của cấp tỉnh trong việc triển khai các chính sách, quyết định hành chính, phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh - quốc phòng, an sinh xã hội. Luật quy định 09 nhóm nhiệm vụ, quyền hạn của UBND cấp xã, kèm các nhiệm vụ bổ sung được phân cấp, ủy quyền hoặc chuyển từ cấp huyện.

Nâng cao vai trò người đứng đầu và trách nhiệm công vụ

Chủ tịch UBND cấp xã là người đại diện cao nhất về quản lý hành chính tại địa phương, chịu trách nhiệm trực tiếp trước cấp tỉnh và nhân dân về hiệu quả điều hành. Luật cho phép Chủ tịch UBND xã quyết định một số vấn đề thuộc thẩm quyền UBND mà không cần họp tập thể, nhằm rút ngắn thời gian xử lý và tăng tính linh hoạt, trừ các nhiệm vụ pháp luật bắt buộc phải thảo luận tập thể.

Phó Chủ tịch UBND cấp xã giúp việc cho Chủ tịch, chịu trách nhiệm cá nhân trước Chủ tịch UBND cấp xã và trước pháp luật về các lĩnh vực, địa bàn được giao. Trưởng phòng chuyên môn thuộc UBND cấp xã đóng vai trò tham mưu, giúp UBND và Chủ tịch UBND cấp xã thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước trên từng lĩnh vực; đồng thời, trực tiếp giải quyết thủ tục hành chính, phối hợp liên ngành và tuyên truyền pháp luật.

Liên quan đến nhiệm vụ và quyền hạn của UBND cấp xã, Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương (Bộ Nội vụ) Phan Trung Tuấn đã nêu rõ quy trình 5 bước trong giải quyết và điều hành công việc của UBND cấp xã: (1) Tiếp nhận - phân loại công việc: bảo đảm đầy đủ, kịp thời, đúng thẩm quyền; ưu tiên xử lý các công việc có yếu tố thời hạn pháp lý hoặc liên quan trực tiếp đến quyền lợi người dân. (2) Giao việc - chỉ đạo: rõ ràng, cụ thể, có thời hạn, đúng người, đúng việc; phân biệt giữa chỉ đạo bắt buộc và giao nhiệm vụ mang tính định hướng. (3) Tổ chức thực hiện: theo dõi tiến độ, kịp thời điều chỉnh nguồn lực; bảo đảm quyết định ban hành đúng pháp luật và phù hợp tình hình thực tế. (4) Kiểm tra - đánh giá: kết hợp kiểm tra hồ sơ, thực địa và phản ánh của nhân dân; đánh giá khách quan dựa trên tiến độ, chất lượng và trách nhiệm. (5) Báo cáo - rút kinh nghiệm: tổng hợp kết quả định kỳ, họp rút kinh nghiệm, công khai các vụ việc nổi bật. Các nội dung này nhằm nâng cao năng lực quản trị của đội ngũ lãnh đạo cấp xã, tăng tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và chất lượng phục vụ nhân dân.

Bên cạnh đó, Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương (Bộ Nội vụ) cũng nhấn mạnh, công chức cấp xã khi giải quyết thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp cần tuân thủ nguyên tắc “5 đúng - 3 không - 2 chủ động”, gồm: đúng quy trình - đúng thành phần hồ sơ - đúng thời hạn - đúng thái độ - đúng trách nhiệm; không đùn đẩy - không thu thêm tiền - không gây khó dễ; chủ động hướng dẫn - chủ động phối hợp nội bộ.

Theo Vụ trưởng Phan Trung Tuấn, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 không chỉ thay đổi mô hình quản lý mà còn là cải cách toàn diện nền hành chính cấp cơ sở. Bộ máy tinh gọn hơn, thẩm quyền rõ ràng hơn, quyền chủ động được tăng cường, đồng thời kỹ năng và trách nhiệm của cán bộ, công chức được chuẩn hóa. Khi mô hình 02 cấp được vận hành đồng bộ, chính quyền địa phương sẽ gần dân hơn, giải quyết công việc nhanh hơn, hiệu quả hơn, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh - quốc phòng, nâng cao đời sống nhân dân, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ mới./.

Minh Hiền