Đổi mới công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động trải nghiệm trong giáo dục tiểu học - nghiên cứu tại thành phố Hà Nội

Từ khóa: quản lý nhà nước, hoạt động trải nghiệm, giáo dục tiểu học, Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018, Hà Nội.

Đặt vấn đề
Trong bối cảnh đất nước đang triển khai mạnh mẽ công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW của Trung ương, Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018 (CTGDPT 2018) được xem là nền tảng quan trọng để chuyển đổi từ nền giáo dục định hướng nội dung sang nền giáo dục định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học. Một trong những điểm mới có tính đột phá của Chương trình là việc tích hợp hoạt động trải nghiệm (HĐTN) như một thành phần giáo dục bắt buộc, nhằm tạo cơ hội cho học sinh phát triển năng lực thực hành, kỹ năng sống, tinh thần trách nhiệm, khả năng hợp tác và thích ứng với môi trường xã hội đang thay đổi nhanh chóng.

Theo định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, HĐTN không chỉ là một môn học đơn thuần mà là phương thức giáo dục toàn diện, lồng ghép kiến thức, kỹ năng, giá trị sống thông qua các trải nghiệm thực tiễn tại nhà trường, gia đình và cộng đồng. Đặc biệt, đối với học sinh tiểu học - lứa tuổi đang hình thành nền tảng nhân cách - thì HĐTN đóng vai trò quyết định trong việc rèn luyện phẩm chất đạo đức, năng lực ứng xử xã hội và thói quen học tập chủ động, tích cực. Việc tổ chức hiệu quả HĐTN là một trong những tiêu chí quan trọng đánh giá mức độ thực hiện thành công CTGDPT 2018 tại cấp tiểu học.

Tại thành phố Hà Nội - địa bàn có hệ thống giáo dục tiểu học rộng lớn, đa dạng về điều kiện kinh tế - xã hội, cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên - việc triển khai HĐTN đã bước đầu đạt được một số kết quả tích cực. Nhiều trường học đã chủ động lồng ghép các hoạt động giáo dục địa phương, tổ chức các mô hình câu lạc bộ, kỹ năng sống, lao động công ích, hoạt động nghệ thuật... Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy, HĐTN ở nhiều cơ sở giáo dục vẫn còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu, chưa đồng đều giữa các quận, huyện. Việc thiết kế nội dung, tổ chức triển khai và đánh giá HĐTN còn lúng túng; một số trường ngại đổi mới do thiếu định hướng chuyên môn, thiếu kinh phí và nguồn lực hỗ trợ.

Nguyên nhân chủ yếu không chỉ đến từ nội lực của các trường học, mà còn bắt nguồn từ hạn chế trong quản lý nhà nước đối với HĐTN tại cấp địa phương. Cụ thể, các văn bản chỉ đạo hiện hành về HĐTN chưa đủ rõ về định mức thời lượng, yêu cầu chuyên môn, tiêu chí đánh giá và cơ chế phối hợp liên ngành. Phòng Giáo dục và Đào tạo tại nhiều địa phương chưa thực hiện đầy đủ vai trò tham mưu cho UBND cấp huyện trong công tác quy hoạch, bố trí nguồn lực, huy động xã hội hóa, thanh tra - kiểm tra và hỗ trợ chuyên môn cho các trường. Bên cạnh đó, việc phân cấp quản lý giáo dục tại Hà Nội hiện nay chưa đi đôi với tăng cường năng lực và trách nhiệm giải trình ở cấp dưới, dẫn đến tình trạng thiếu chủ động, lúng túng trong tổ chức và giám sát hoạt động giáo dục mang tính tích hợp như HĐTN.

Trong bối cảnh cải cách quản lý công theo hướng hiện đại, chuyển từ “kiểm soát” sang “trao quyền có điều kiện”, từ “quản lý hành chính thuần túy” sang “quản trị giáo dục công”, thì việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với HĐTN tại cấp tiểu học là nhiệm vụ cấp thiết, gắn trực tiếp với chất lượng giáo dục toàn diện học sinh. Điều này đòi hỏi phải có sự vào cuộc đồng bộ của các cấp chính quyền, các cơ quan quản lý chuyên ngành, các tổ chức xã hội và chính bản thân các nhà trường.

Do đó, việc nghiên cứu thực tiễn triển khai HĐTN tại các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Hà Nội, đánh giá đúng thực trạng và những vướng mắc trong công tác quản lý nhà nước, từ đó đề xuất các giải pháp có tính hệ thống, phù hợp với điều kiện thực tiễn và định hướng đổi mới giáo dục, là hết sức cần thiết. Đây không chỉ là yêu cầu khoa học, mà còn có ý nghĩa thiết thực trong tham mưu, hoạch định chính sách giáo dục địa phương và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực từ bậc tiểu học trong giai đoạn phát triển mới.

Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của quản lý nhà nước đối với hoạt động trải nghiệm trong giáo dục tiểu học
Quản lý nhà nước đối với hoạt động trải nghiệm trong giáo dục tiểu học
Hoạt động trải nghiệm là một điểm nhấn đổi mới quan trọng của CTGDPT 2018, được xác định là một cấu phần bắt buộc trong chương trình giáo dục tiểu học. Khác với các môn học truyền thống, HĐTN không đơn thuần truyền thụ tri thức, mà tập trung phát triển năng lực thực tiễn, kỹ năng sống, tinh thần trách nhiệm và khả năng thích ứng cho học sinh trong môi trường sống đa dạng. Theo định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, HĐTN đóng vai trò “cầu nối” giữa tri thức học đường với cuộc sống thực tiễn, giữa giáo dục trong nhà trường với giáo dục ngoài nhà trường. Do đó, yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý nhà nước là phải tổ chức hệ thống hỗ trợ toàn diện cho hoạt động này, từ cơ chế chính sách đến chỉ đạo chuyên môn, giám sát thực hiện và huy động nguồn lực.

Về cơ sở pháp lý, HĐTN được quy định tại Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chương trình giáo dục phổ thông và các văn bản hướng dẫn thi hành. Nội dung HĐTN ở cấp tiểu học bao gồm các hoạt động hướng nghiệp đơn giản, rèn kỹ năng sống, lao động phù hợp, phát triển thể chất, văn hóa, nghệ thuật, và các hoạt động gắn với môi trường cộng đồng. Đây là những hoạt động tích hợp, mang tính trải nghiệm - khám phá - ứng dụng, đòi hỏi sự tham gia tích cực của học sinh dưới sự dẫn dắt của giáo viên và sự phối hợp của nhiều bên liên quan. Đặc điểm liên ngành, liên kết, đa chủ thể của HĐTN đặt ra thách thức lớn cho công tác quản lý, bởi hoạt động này không thể được điều hành theo cơ chế chỉ huy - kiểm soát đơn tuyến, mà cần có sự điều tiết linh hoạt, phối hợp liên thông và hệ thống tiêu chuẩn đánh giá đặc thù.

Trong bối cảnh đó, quản lý nhà nước đối với HĐTN trong giáo dục tiểu học cần được nhìn nhận như một hoạt động điều phối tổng thể ở cả ba cấp độ: (1) hoạch định chính sách; (2) tổ chức thực hiện và kiểm tra giám sát; (3) hỗ trợ nguồn lực và thiết lập môi trường thực thi thuận lợi. Trên thực tế, Nhà nước đóng vai trò trung tâm trong việc ban hành chương trình khung, xây dựng chuẩn đánh giá kết quả HĐTN, tổ chức bồi dưỡng giáo viên và huy động sự phối hợp giữa các ngành, đoàn thể, cộng đồng để triển khai hoạt động một cách hiệu quả. Đặc biệt, trong điều kiện phân cấp quản lý ngày càng rõ ràng, các địa phương - mà cụ thể là Sở Giáo dục và Đào tạo và UBND cấp xã cần chủ động xây dựng kế hoạch HĐTN phù hợp với đặc điểm văn hóa - xã hội - địa lý từng khu vực; đồng thời có cơ chế tài chính ổn định, minh bạch để bảo đảm quyền tiếp cận bình đẳng cho học sinh.

Hoạt động trải nghiệm đòi hỏi mô hình quản lý nhà nước linh hoạt, thích ứng và đa tầng. Ở cấp Trung ương, Bộ Giáo dục và Đào tạo giữ vai trò ban hành chính sách, hướng dẫn chuyên môn, tổ chức tập huấn và kiểm định kết quả. Tại cấp tỉnh, Sở Giáo dục và Đào tạo cần cụ thể hóa Chương trình khung thành các nội dung phù hợp với điều kiện thực tiễn; chỉ đạo xây dựng mô hình mẫu; phát triển bộ công cụ đánh giá; theo dõi, kiểm tra và hỗ trợ chuyên môn cho cơ sở giáo dục. Đặc biệt, trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp (từ ngày 01/7/2025) thì vai trò của UBND cấp xã đối với HĐTN ở các trường tiểu học cần được phát huy đúng mức trong việc phối hợp tổ chức không gian trải nghiệm, kết nối với các tổ chức văn hóa, thể thao, đoàn thể và doanh nghiệp địa phương, đảm bảo an toàn, hỗ trợ hậu cần và gắn HĐTN với phát triển cộng đồng. Tức là, quản lý nhà nước về HĐTN không chỉ là công việc của ngành giáo dục, mà là nhiệm vụ liên ngành, liên cấp và toàn diện.

Ngoài ra, chất lượng quản lý nhà nước về HĐTN còn phụ thuộc vào năng lực đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên chủ trì hoạt động. Trong đó, cán bộ tại cơ quan chuyên môn cần được trang bị kỹ năng lập kế hoạch giáo dục trải nghiệm, kỹ năng giám sát - đánh giá, khả năng huy động nguồn lực xã hội và xử lý tình huống liên ngành. Giáo viên tổ chức HĐTN cần được đào tạo về phương pháp sư phạm tích cực, thiết kế hoạt động có tính khám phá, đồng thời có kỹ năng quản lý lớp học linh hoạt ngoài không gian lớp học truyền thống.

Tóm lại, hoạt động trải nghiệm trong giáo dục tiểu học là một nội dung mới, tích hợp và liên ngành, đòi hỏi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, hỗ trợ và điều phối tổng thể. Việc nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với HĐTN không chỉ là bảo đảm thực thi đúng tinh thần chương trình giáo dục phổ thông mới, mà còn là cơ hội để thúc đẩy đổi mới mô hình giáo dục tiểu học theo hướng mở, thực tiễn, nhân văn và gắn với cộng đồng - qua đó góp phần xây dựng nền giáo dục toàn diện trong kỷ nguyên phát triển bền vững và hội nhập.

Thực trạng quản lý nhà nước về đối với hoạt động trải nghiệm trong giáo dục tiểu học tại Hà Nội
Sau hơn 03 năm triển khai CTGDPT 2018, HĐTN trong giáo dục tiểu học tại Hà Nội đã dần được thiết lập thành một cấu phần giáo dục nền tảng, được tích hợp vào kế hoạch giảng dạy của nhà trường và từng bước thể hiện vai trò quan trọng trong việc phát triển phẩm chất, năng lực toàn diện cho học sinh. Trên thực tế, quá trình triển khai HĐTN tại các cơ sở giáo dục tiểu học ở Hà Nội đã đạt được một số kết quả bước đầu đáng ghi nhận, thể hiện trên cả ba khía cạnh: tổ chức xây dựng kế hoạch, triển khai thực hiện và huy động nguồn lực.

Thứ nhất, việc xây dựng kế hoạch hoạt động trải nghiệm đã được thực hiện bài bản, có hệ thống và dần đi vào nền nếp trong các cơ sở giáo dục. Kết quả khảo sát trước thời điểm ngày 01/7/2025 tại 20 trường tiểu học trên địa bàn 5 quận, huyện, thị xã đại diện (Tây Hồ, Cầu Giấy, Hoài Đức, Đông Anh, Sơn Tây) cho thấy 100% đơn vị được khảo sát đã xây dựng kế hoạch HĐTN theo năm học, phù hợp với khung chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng như hướng dẫn điều chỉnh của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội. Các kế hoạch được lồng ghép trong kế hoạch giáo dục nhà trường, thể hiện sự tích hợp giữa giáo dục học thuật và giáo dục kỹ năng thực tiễn. Nhiều trường đã có xu hướng gắn các chủ đề trải nghiệm với đặc điểm văn hóa - lịch sử địa phương, hướng đến giáo dục giá trị sống và năng lực xã hội cho học sinh, như các chủ đề “Em là nghệ nhân nhỏ”, “Trải nghiệm làng nghề truyền thống”, “Thăm quan di tích lịch sử quê hương”.

Thứ hai, hoạt động triển khai tổ chức trải nghiệm tại các trường tiểu học diễn ra tương đối đồng đều, đa dạng về hình thức, phù hợp với điều kiện thực tiễn từng địa bàn. Số liệu khảo sát cho thấy, có đến 63,3% trường tổ chức HĐTN định kỳ mỗi tháng ít nhất một lần, dưới nhiều hình thức phong phú như hoạt động ngoài trời, hoạt động tại nhà văn hóa địa phương, tham quan học tập, mô hình “một ngày làm…”, hoạt động tích hợp theo chủ đề, dự án học sinh... Bên cạnh đó, việc tổ chức hoạt động theo cụm lớp, tổ khối hoặc theo liên kết liên trường cũng được một số địa phương khuyến khích, mở rộng không gian trải nghiệm của học sinh ngoài phạm vi lớp học và trường học. Đặc biệt, một số đơn vị tiên phong như Trường Tiểu học Đông Thái (Tây Hồ), Trường Tiểu học Nghĩa Tân (Cầu Giấy), Trường Tiểu học Kim Chung (Hoài Đức) đã có sáng kiến kết hợp giáo dục STEM với HĐTN, bước đầu tạo ra các mô hình giáo dục mở, liên ngành, gắn kết giữa nhà trường và xã hội.

Thứ ba, công tác đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm được triển khai ngày càng có hệ thống, phản ánh nỗ lực của các nhà trường trong việc lượng hóa hiệu quả giáo dục ngoài lớp học. Trong quá trình tổ chức HĐTN, phần lớn các trường đã xây dựng các phiếu đánh giá định tính hoặc biểu mẫu tự nhận xét dành cho học sinh, tích hợp vào hồ sơ học tập. Tỷ lệ giáo viên thực hiện đánh giá kết quả HĐTN đạt trên 80% tại các trường được khảo sát đã thể hiện nhận thức ngày càng rõ ràng về vai trò giáo dục của hoạt động này. Một số đơn vị bước đầu ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý kết quả HĐTN, như hệ thống sổ liên lạc điện tử, bảng tổng hợp kỹ năng rèn luyện, nhật ký trải nghiệm học sinh... Đặc biệt, một số trường đã tổ chức cho học sinh tự xây dựng “dự án nhỏ” hoặc nhật ký cá nhân sau mỗi hoạt động, góp phần rèn luyện năng lực phản tư và tự đánh giá - những thành tố quan trọng của phẩm chất tự chủ và trách nhiệm.

Thứ tư, nguồn lực tổ chức HĐTN được huy động đa dạng, linh hoạt từ nhiều nguồn khác nhau, trong đó có sự tham gia ngày càng rõ nét của phụ huynh và cộng đồng địa phương. Về tài chính, bên cạnh kinh phí hoạt động thường xuyên, nhiều trường đã chủ động xã hội hóa từ các nguồn lực ngoài ngân sách như phụ huynh học sinh, tổ chức đoàn thể, doanh nghiệp địa phương. Tỷ lệ các trường có kinh phí riêng dành cho HĐTN đạt khoảng 42,6% (theo Báo cáo kết quả khảo sát). Về cơ sở vật chất, một số trường đầu tư xây dựng các “không gian mở” như vườn trường, sân chơi sáng tạo, phòng kỹ năng sống… tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức hoạt động trải nghiệm tại chỗ. Về nhân lực, đội ngũ giáo viên chủ nhiệm vẫn là lực lượng nòng cốt, song đã có sự tham gia ngày càng tích cực của Tổng phụ trách Đội Thiếu niên nhi đồng, giáo viên bộ môn, và cả các cộng tác viên bên ngoài như nghệ nhân, hướng dẫn viên, huấn luyện viên kỹ năng.

Thứ năm, một số đơn vị hành chính cấp xã bước đầu thể hiện vai trò phối hợp trong việc hỗ trợ tổ chức hoạt động trải nghiệm. Mặc dù chưa được quy định rõ ràng về trách nhiệm, nhưng một số UBND xã, phường đã chủ động tạo điều kiện để các trường tiểu học tổ chức HĐTN trên địa bàn. Các hình thức hỗ trợ phổ biến bao gồm: bố trí địa điểm công cộng (nhà văn hóa, đình làng, không gian truyền thống…), hỗ trợ đảm bảo an toàn, an ninh trong các hoạt động ngoài trường học, kết nối với các tổ chức đoàn thể (Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Cựu chiến binh…) và giới thiệu cộng tác viên tham gia tổ chức hoạt động. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy tiềm năng của chính quyền và các tổ chức đoàn thể cấp xã trong việc đồng hành cùng nhà trường trong công tác giáo dục theo hướng toàn diện, gắn với địa phương.

Như vậy, kết quả triển khai hoạt động trải nghiệm trong giáo dục tiểu học tại Hà Nội cho thấy sự chuyển biến rõ rệt cả về nhận thức, phương pháp tổ chức và huy động nguồn lực. Việc hoạt động trải nghiệm ngày càng được lồng ghép hiệu quả vào kế hoạch giáo dục nhà trường, có sự phối hợp của chính quyền cấp xã và huy động được sự tham gia của xã hội là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước trong giai đoạn chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp..

Một số vấn đề đặt ra trong quản lý nhà nước đối với hoạt động trải nghiệm trong giáo dục tiểu học tại Hà Nội
Hoạt động trải nghiệm là một thành phần quan trọng trong CTGDPT 2018, nhằm hình thành và phát triển năng lực thực tiễn, kỹ năng sống, năng lực xã hội cho học sinh. Tuy nhiên, quá trình triển khai HĐTN tại các trường tiểu học trên địa bàn thành phố Hà Nội cho thấy vẫn còn gặp nhiều trở ngại, xuất phát từ những bất cập trong công tác quản lý nhà nước. Những vấn đề đặt ra không chỉ liên quan đến khung pháp lý mà còn bao gồm cơ chế phối hợp, phân cấp quản lý và xã hội hóa nguồn lực.

Trước hết, một trong những rào cản lớn là việc thiếu khung pháp lý và hệ thống văn bản hướng dẫn đồng bộ ở cấp thành phố. Mặc dù Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Chương trình tổng thể và Khung nội dung HĐTN, nhưng Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội chưa có tài liệu hướng dẫn chi tiết về tổ chức, kiểm tra và đánh giá hoạt động này phù hợp với điều kiện thực tiễn của các quận, huyện, thị xã. Kết quả khảo sát tại 20 trường tiểu học trên địa bàn thành phố cho thấy 100% hiệu trưởng cho biết chưa từng nhận được văn bản hướng dẫn cụ thể từ cấp thành phố về quy trình đánh giá HĐTN. Khoảng 72% cán bộ quản lý và giáo viên phải tự xây dựng công cụ đánh giá, dẫn đến sự khác biệt lớn trong cách tiếp cận, tính hình thức cao và khó đo lường hiệu quả thực chất.

Tiếp đó, cơ chế phối hợp liên ngành trong tổ chức HĐTN còn lỏng lẻo và thiếu tính bền vững. Bản chất của HĐTN đòi hỏi sự tham gia của nhiều lực lượng xã hội, bao gồm các cơ quan văn hóa - thể thao, đoàn thể chính trị - xã hội, tổ chức thanh thiếu nhi, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương. Tuy nhiên, kết quả khảo sát cho thấy 83% cán bộ quản lý giáo dục nhận định chưa có cơ chế chính thức điều phối giữa ngành giáo dục với các đơn vị nêu trên. Các hoạt động trải nghiệm hiện nay chủ yếu được tổ chức theo mô hình đơn lẻ, thiếu sự cam kết dài hạn và không có cơ chế tài chính hoặc pháp lý bảo đảm. Điều này làm giảm quy mô và hiệu quả của hoạt động, khiến HĐTN chưa thực sự trở thành cầu nối giữa nhà trường và xã hội.

Vấn đề thứ ba là sự không rõ ràng trong phân cấp quản lý giữa chính quyền thành phố và chính quyền cấp xã. Sau ngày 01/7/2025, khi mô hình chính quyền 02 cấp chính thức được áp dụng tại Hà Nội và cả nước, các đơn vị hành chính cấp huyện không còn nữa. Trong bối cảnh đó, vai trò quản lý nhà nước đối với HĐTN cần được tái xác định rõ ràng. Tuy nhiên, khảo sát cho thấy 71% cán bộ trường học không rõ UBND cấp xã hay Sở Giáo dục và Đào tạo chịu trách nhiệm giám sát và hỗ trợ chuyên môn cho HĐTN. Tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc “khoán trắng” cho nhà trường đã và đang làm giảm hiệu lực điều hành từ phía cơ quan công quyền, nhất là trong tổ chức các hoạt động ngoài lớp học đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và chính quyền cơ sở.

Cuối cùng, việc huy động và sử dụng nguồn lực xã hội cho HĐTN còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong bối cảnh các trường tiểu học chưa có hướng dẫn minh bạch về xã hội hóa giáo dục. Có 85% trường tiểu học được khảo sát phản ánh chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể từ chính quyền địa phương về cơ chế vận động tài trợ, hợp tác công tư, hoặc phương thức quản lý tài chính cho hoạt động trải nghiệm. Nhiều hiệu trưởng bày tỏ lo ngại về tính minh bạch và hợp pháp khi tổ chức HĐTN có sử dụng nguồn tài trợ ngoài ngân sách nhà nước. Điều này khiến các hoạt động trải nghiệm chủ yếu bị giới hạn trong khuôn viên trường, không tận dụng được nguồn lực từ cộng đồng địa phương như không gian công cộng, nhân lực từ tổ chức xã hội hay chương trình hỗ trợ của doanh nghiệp.

Nhìn chung, các vấn đề nêu trên phản ánh khoảng trống trong quản lý nhà nước đối với HĐTN ở cấp địa phương. Việc thiếu khung pháp lý cụ thể, phối hợp liên ngành lỏng lẻo, phân cấp chưa rõ ràng và xã hội hóa thiếu minh bạch đang là những yếu tố cản trở hoạt động trải nghiệm phát huy vai trò giáo dục toàn diện theo định hướng của CTGDPT 2018. Trong giai đoạn tiếp theo, việc hoàn thiện thể chế và đổi mới cơ chế quản trị sẽ là điều kiện tiên quyết để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực giáo dục tiểu học nói chung và hoạt động trải nghiệm nói riêng.

Giải pháp tiếp tục đổi mới công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động trải nghiệm trong giáo dục tiểu học tại Hà Nội
Cần khẳng định rằng, việc đổi mới công tác quản lý nhà nước đối với HĐTN trong giáo dục tiểu học tại Hà Nội không chỉ là yêu cầu cấp bách xuất phát từ yêu cầu thực hiện CTGDPT 2018, mà còn là một phần thiết yếu trong chiến lược hiện đại hóa quản trị giáo dục công. Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lý nhà nước đối với HĐTN trong giáo dục tiểu học tại Hà Nội, cần triển khai đồng bộ các giải pháp dưới đây:

Một là, ban hành hệ thống văn bản hướng dẫn chuyên môn thống nhất, đồng bộ trên toàn thành phố về tổ chức và đánh giá hoạt động trải nghiệm.
          Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cần đóng vai trò đầu mối trong việc xây dựng, ban hành hoặc tham mưu UBND thành phố ban hành hệ thống văn bản hướng dẫn cụ thể về mục tiêu, nội dung, hình thức tổ chức, tiêu chí đánh giá và quy trình kiểm tra, giám sát HĐTN, phù hợp với định hướng Chương trình GDPT 2018 và điều kiện thực tiễn của các khu vực nội thành, ngoại thành và vùng đặc thù. Kết quả khảo sát năm học 2024-2025 cho thấy 72% hiệu trưởng tại các trường tiểu học thuộc quận Tây Hồ, Ba Đình, Nam Từ Liêm và huyện Đông Anh cho rằng “thiếu hướng dẫn cụ thể” là nguyên nhân chính dẫn đến việc tổ chức HĐTN còn mang tính hình thức và thiếu nhất quán giữa các trường. Việc ban hành một khung hướng dẫn chính thức, có tính ràng buộc và khả thi sẽ tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục triển khai thống nhất, chất lượng và đúng định hướng.

Hai là, lồng ghép hoạt động trải nghiệm vào kế hoạch phát triển giáo dục - đào tạo và tiêu chí đánh giá chất lượng giáo dục cấp địa phương.

Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội cần chỉ đạo UBND các xã, phường đưa HĐTN vào kế hoạch giáo dục hằng năm, coi đây là một tiêu chí đánh giá chất lượng giáo dục tiểu học, đồng thời bố trí ngân sách phù hợp và chủ động huy động nguồn lực xã hội hóa. Kết quả rà soát năm 2023 tại 30 đơn vị hành chính cấp xã thuộc các quận nội thành cho thấy chỉ 09 đơn vị có nội dung HĐTN trong kế hoạch phát triển giáo dục, trong khi 60% các trường phải tự vận động kinh phí từ phụ huynh để tổ chức hoạt động này. Việc thể chế hóa HĐTN thành một nội dung chiến lược, có ngân sách bảo đảm, sẽ tạo nền tảng bền vững cho hoạt động này phát triển đúng hướng và lâu dài.

Ba là, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên trong việc tổ chức hoạt động trải nghiệm.

Đây là lực lượng trực tiếp tổ chức và đảm bảo chất lượng HĐTN trong nhà trường. Thành phố cần xây dựng chương trình bồi dưỡng chuyên sâu cho đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên tiểu học về các nội dung: lập kế hoạch HĐTN gắn với đặc điểm tâm sinh lý học sinh, tổ chức hoạt động theo mô hình trải nghiệm - sáng tạo - phản hồi, đánh giá kết quả phát triển phẩm chất - năng lực... Thống kê năm 2024 từ Phòng Giáo dục và Đào tạo quận Hà Đông cho thấy chỉ có 37% giáo viên tiểu học được tiếp cận khóa tập huấn về HĐTN trong 03 năm gần đây, trong khi đây là nội dung mới và đòi hỏi năng lực sư phạm tích hợp. Tăng cường tập huấn theo mô hình “đào tạo lại - cập nhật thường xuyên - chia sẻ thực hành tốt” là định hướng cần thiết để xây dựng đội ngũ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

Bốn là, xây dựng bộ tiêu chí và cơ chế kiểm tra, giám sát hoạt động trải nghiệm một cách định lượng, khách quan và chuyên đề hóa.

Việc thiếu công cụ giám sát, đánh giá chất lượng HĐTN hiện là rào cản lớn đối với công tác kiểm tra và cải tiến hoạt động. Sở Giáo dục và Đào tạo cần phối hợp với các đơn vị nghiên cứu giáo dục và các trường sư phạm để xây dựng bộ tiêu chí kiểm định chất lượng HĐTN, bao gồm cả tiêu chí đầu vào (kế hoạch, nguồn lực, đội ngũ), quá trình (tổ chức, phối hợp, điều chỉnh) và đầu ra (mức độ phát triển kỹ năng, thái độ, năng lực xã hội của học sinh). Kết quả khảo sát cho thấy 83% cán bộ quản lý mong muốn “có một bộ chỉ số định lượng về HĐTN” để làm căn cứ đánh giá minh bạch, công bằng và định hướng cải tiến liên tục. Các đợt kiểm tra nên được tổ chức theo chuyên đề, gắn với hỗ trợ kỹ thuật chứ không đơn thuần là thanh tra hành chính.

Năm là, thiết lập cơ chế hợp tác công - tư (PPP) và chính sách khuyến khích các tổ chức xã hội tham gia tổ chức hoạt động trải nghiệm.

Với thế mạnh về di sản văn hóa, làng nghề, doanh nghiệp sáng tạo và cơ sở giáo dục ngoài công lập, Hà Nội có tiềm năng lớn để phát triển mạng lưới đối tác xã hội trong giáo dục trải nghiệm. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có hành lang pháp lý đủ rõ ràng để các trường hợp tác lâu dài với các tổ chức ngoài nhà trường. Theo khảo sát, 68% hiệu trưởng trường tiểu học mong muốn có danh mục các cơ sở đủ điều kiện phối hợp tổ chức HĐTN do Sở Giáo dục và Đào tạo ban hành. Việc ban hành cơ chế hợp tác cụ thể, bảo đảm tính pháp lý và quyền lợi các bên liên quan, sẽ góp phần thúc đẩy xã hội hóa giáo dục trải nghiệm theo hướng chuyên nghiệp, hiệu quả và bền vững.

Sáu là, ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý, giám sát và đánh giá hoạt động trải nghiệm.

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia và giáo dục thông minh, việc xây dựng hệ thống quản lý HĐTN trên nền tảng số là giải pháp tất yếu. Thành phố nên triển khai phần mềm quản lý tích hợp cho các trường tiểu học, cho phép giáo viên lập kế hoạch, lưu trữ tư liệu giảng dạy, nhập liệu đánh giá; đồng thời giúp cơ quan quản lý theo dõi tiến độ thực hiện, tổng hợp số liệu và giám sát hiệu quả triển khai theo thời gian thực. Hiện mới chỉ khoảng 15% trường tiểu học trên địa bàn Hà Nội ứng dụng công cụ số cho HĐTN - điều này cho thấy còn nhiều dư địa để chuyển đổi số trong lĩnh vực này nhằm nâng cao tính minh bạch, đồng bộ và khả năng điều hành của cơ quan quản lý nhà nước./.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
(1) Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (2013), Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.
(2) Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018), Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể (ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT).
(3) Bộ Giáo dục và Đào tạo (2020). Điều lệ Trường Tiểu học (ban hành kèm theo Thông tư số 28/2020/TT-BGDĐT ngày 04/9/2020).
(4) David A. Kolb (2014), Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development (tái bản 2014). Prentice Hall, New York.
(5) Nguyễn Thị Liên, Nguyễn Thị Hằng, Tưởng Duy Hải, Đào Thị Ngọc Minh (2016). Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong nhà trường phổ thông. Nxb Giáo dục, Hà Nội.
(6) Nguyễn Thị Thanh Hương (2016), Luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục “Quản lý phát triển chương trình hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại Trường Tiểu học Văn Chương, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội”.