Ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực sau gần ba tháng vận hành chính quyền 2 cấp tại các địa phương

Lãnh đạo phường Tân Sơn Hoà, TP. Hồ Chí Minh thăm hỏi người dân đến giải quyết thủ tục hành chính

Tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý

Việc bỏ cấp huyện và tổ chức chính quyền theo mô hình 2 cấp giúp rút ngắn tầng nấc trung gian, tăng tính tập trung trong chỉ đạo, điều hành. Thay vì qua nhiều khâu như trước đây, các chỉ đạo từ tỉnh đến xã/phường được truyền đạt trực tiếp, rút ngắn thời gian xử lý và giảm đáng kể chi phí hành chính.

Theo đánh giá sơ bộ của nhiều địa phương, bộ máy mới đã phát huy ưu điểm về thống nhất chính sách và tập trung nguồn lực. Các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là các dự án hạ tầng, chuyển đổi số và an sinh xã hội, được phân bổ tập trung hơn, tránh tình trạng “mạnh ai nấy làm” giữa các huyện. Nhờ đó, các quyết sách cấp tỉnh được triển khai đồng bộ và các xã, phường tiếp cận nguồn lực nhanh chóng, bình đẳng hơn.

Cùng với việc sắp xếp tổ chức, chuyển đổi số cũng được đẩy mạnh để đáp ứng nhu cầu giải quyết khối lượng lớn hồ sơ hành chính. Nhiều tỉnh đã đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, nâng cấp cổng dịch vụ công, hướng tới xử lý hồ sơ trực tuyến, giảm dần giấy tờ truyền thống.

Người dân đến giải quyết thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Cát Lái, Thành phố Hồ Chí Minh

Nỗ lực và kết quả bước đầu tại các địa phương 

TP. Hồ Chí Minh - địa phương có quy mô dân số trên 14 triệu người và khối lượng hồ sơ hành chính lớn nhất cả nước - đã nhanh chóng hoàn thành sắp xếp tổ chức, bố trí nhân sự và vận hành mô hình 2 cấp. Chỉ trong giai đoạn đầu, các cơ quan chức năng tiếp nhận hơn 619.000 hồ sơ và giải quyết trên 518.000 hồ sơ, bảo đảm tiến độ và chất lượng phục vụ. Đây là minh chứng cho khả năng vận hành hiệu quả của bộ máy mới ở một đô thị đặc biệt.

Tại Đồng Nai, quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng giúp bộ máy nhanh chóng hoạt động ổn định. Nhiều lĩnh vực như quản lý đất đai, đầu tư công, an sinh xã hội đã có chuyển biến tích cực nhờ sự chỉ đạo tập trung từ cấp tỉnh. Tuy nhiên, địa phương vẫn đang tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân công nhiệm vụ và đào tạo cán bộ để bảo đảm chất lượng phục vụ.

Ở Tây Ninh, tỉnh đã thành lập sáu tổ công tác chuyên trách nhằm tháo gỡ các khó khăn phát sinh trong quá trình vận hành. Cách làm này giúp xử lý kịp thời các vướng mắc về nhân sự, tài chính, phân cấp thẩm quyền, bảo đảm hoạt động của các xã, phường sau sáp nhập không bị gián đoạn. Đây được xem là kinh nghiệm có thể nhân rộng cho các địa phương khác.

Cần Thơ chủ động rà soát tổ chức, nhân sự và cơ sở vật chất, đồng thời đẩy mạnh cập nhật cơ sở dữ liệu dân cư, đất đai. Nhờ đó, bộ máy mới vận hành tương đối trơn tru, dù khối lượng công việc – đặc biệt là việc nhập dữ liệu sau điều chỉnh địa giới - vẫn tạo áp lực lớn cho các cơ quan chuyên môn.

Đối với Đồng Tháp, việc đẩy mạnh chuyển đổi số và chuẩn bị đầy đủ về nhân sự, cơ sở vật chất giúp bộ máy chính quyền 2 cấp bước đầu hoạt động thuận lợi. Tuy nhiên, tỉnh vẫn cần tiếp tục hoàn thiện liên thông dữ liệu và nâng cao năng lực quản trị công nghệ thông tin tại cấp xã để bảo đảm tính đồng bộ.

Thách thức cần tháo gỡ

Bên cạnh những kết quả bước đầu, mô hình chính quyền 2 cấp cũng bộc lộ nhiều khó khăn trong giai đoạn đầu vận hành: Phân định thẩm quyền chưa rõ ràng: Một số lĩnh vực vẫn chưa xác định rạch ròi trách nhiệm giữa cấp tỉnh và xã/phường, dẫn đến nguy cơ chồng chéo hoặc bỏ sót khi xử lý thủ tục. Bố trí nhân sự còn bất cập: Việc sáp nhập, tinh giản biên chế và điều chuyển công chức, viên chức đòi hỏi thời gian để bảo đảm đúng quy định và ổn định tâm lý người lao động. Một số địa phương phải giải quyết chế độ chính sách cho cán bộ dôi dư, trong khi vẫn duy trì hiệu quả hoạt động của bộ máy mới.

Hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ: Nhiều hệ thống còn lỗi kết nối, thiếu liên thông dữ liệu giữa cấp tỉnh và xã, ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết hồ sơ hành chính.

Tại TP. Hồ Chí Minh, nhiều phường, xã sau sáp nhập dư người nhưng lại thiếu cán bộ có chuyên môn phù hợp, gây khó khăn khi thực hiện nhiệm vụ.

Điển hình như phường Cát Lái (sáp nhập từ Cát Lái và Thạnh Mỹ Lợi), có diện tích gần 20 km², dân số gần 68.000 người, được định hướng phát triển thành trung tâm kinh tế cảng biển, logistics của TP.HCM và vùng Đông Nam Bộ. Với 36 dự án lớn (11 dự án sử dụng vốn ngân sách) đang triển khai, khối lượng công việc của địa phương rất lớn. Tuy nhiên, nhiều cán bộ chưa quen với cơ chế “tham mưu - đề xuất” mới, khi trước đây chỉ quen làm công tác thừa hành. Việc điều động cán bộ từ các phường hoặc cấp huyện về cũng phát sinh tình trạng bố trí chưa đúng chuyên môn, ví dụ cán bộ kế toán phụ trách chuyển đổi số hoặc cán bộ lưu trữ đảm nhận công tác Nội vụ.

Lãnh đạo Sở Nội vụ tỉnh Đồng Nai kiểm tra cải cách hành chính, xây dựng chính quyền thân thiện tại phường Bình Long, tỉnh Đồng Nai

Tại Đồng Nai, phường Long Hưng - một trong những địa bàn đông dân nhất tỉnh với hơn 70.000 người – ghi nhận lượng hồ sơ hành chính tăng trung bình 25–30% so với trước. Địa phương đã phải tổ chức tiếp công dân cả ngày thứ Bảy để kịp thời hỗ trợ người dân không thể đến làm việc trong giờ hành chính.

Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Long Hưng Nguyễn Thành Tiến cho biết: “Để giải quyết kịp thời số lượng hồ sơ, chúng tôi vận động cán bộ, công chức sắp xếp việc gia đình để đi làm vào ngày nghỉ. Thời gian có thể bắt đầu từ sáng sớm và kết thúc vào tối muộn, làm sao để giảm lượng hồ sơ quá tải, người dân không phải chờ đợi. Ngoài làm thêm giờ, cán bộ còn thường xuyên được tập huấn nâng cao năng lực chuyên môn, cập nhật các quy định mới nhằm phục vụ dân tốt hơn”.

Ông Hà Thanh Tùng, Phó Giám đốc Sở Nội vụ Đồng Nai, cho biết: tỉnh đang quyết liệt triển khai mô hình “chính quyền thân thiện”, chuyển từ “chính quyền quản lý” sang “chính quyền phục vụ” với phương châm “4 xin” (xin chào, xin lỗi, xin cảm ơn, xin phép), “4 luôn” (luôn mỉm cười, luôn nhẹ nhàng, luôn lắng nghe, luôn giúp đỡ) và “5 không” (không cửa quyền, quan liêu, tham nhũng, gian dối, lợi dụng chức vụ). Nhờ đó, 9 tháng đầu năm 2025, tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng và trước hạn của Đồng Nai đạt 98,97%, chỉ số hài lòng của người dân và doanh nghiệp xếp hạng 3/34 tỉnh, thành.

Còn theo bà Phạm Thị Thanh Hiền, Giám đốc Sở Nội vụ TP.HCM,  do sáp nhập cơ học, dồn cán bộ các phường lại với nhau hoặc phân bổ cán bộ từ cấp huyện về xã, phường chưa đồng đều nên xảy ra trường hợp một vị trí có nhiều cán bộ cùng chuyên môn nhưng có lĩnh vực lại thiếu. Đặc biệt nhóm quan trọng như đất đai, xây dựng, môi trường, quản lý dự án, tài chính thiếu người ảnh hưởng đến công việc phường, xã.

Ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực sau gần ba tháng vận hành chính quyền 2 cấp tại các địa phương

Giải pháp trước mắt và lâu dài

Để mô hình chính quyền 2 cấp phát huy hiệu quả, các địa phương đang tập trung triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, như: Hoàn thiện khung pháp lý và quy trình nội bộ, sớm ban hành hướng dẫn chi tiết về phân cấp, phân quyền, nhất là trong các lĩnh vực đất đai, đầu tư công, quản lý tài chính, nhằm tránh chồng chéo hoặc “khoảng trống” trách nhiệm.

Ổn định nguồn nhân lực: Xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng và đánh giá năng lực cán bộ; có chính sách động viên, khuyến khích để giữ nhân sự chủ chốt, đồng thời thực hiện tinh giản hợp lý và minh bạch.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, liên thông dữ liệu: Ưu tiên kết nối cơ sở dữ liệu dân cư, đất đai, tài chính; chuẩn hóa dữ liệu và bảo đảm an toàn thông tin.Thành lập tổ công tác tháo gỡ sự cố: Mô hình sáu tổ công tác của Tây Ninh được đánh giá là hiệu quả, có thể nhân rộng cho các địa phương khác.

Tăng cường truyền thông, hướng dẫn người dân: Cung cấp thông tin rõ ràng về địa điểm, quy trình mới, bố trí lực lượng hỗ trợ trực tiếp hoặc qua tổng đài để giải đáp thắc mắc kịp thời.

Giám sát, đánh giá định kỳ: Tổ chức sơ kết theo mốc 1, 3 và 6 tháng để kịp thời phát hiện vướng mắc, chia sẻ kinh nghiệm và kiến nghị điều chỉnh với Chính phủ.

Triển vọng và yêu cầu tiếp tục đổi mới

Thực tiễn gần ba tháng vận hành cho thấy mô hình chính quyền 2 cấp đang đi đúng hướng. Bộ máy tinh gọn hơn, mệnh lệnh điều hành từ tỉnh đến xã được rút ngắn, các dịch vụ công được chuẩn hóa và hiện đại hóa. Tuy nhiên, thành công lâu dài phụ thuộc vào việc các địa phương kiên trì cải cách không chỉ ở tổ chức bộ máy mà còn trong phương thức quản trị và chất lượng phục vụ.

Kinh nghiệm từ TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh, Cần Thơ, Đồng Tháp cho thấy: chuẩn bị kỹ lưỡng về nhân sự, cơ sở dữ liệu và hạ tầng số đóng vai trò quyết định. Đặc biệt, việc thiết lập cơ chế phản hồi nhanh – như các tổ công tác của Tây Ninh hay các cuộc họp giao ban định kỳ của TP.HCM - giúp phát hiện và xử lý kịp thời các tình huống phát sinh.

Cải cách hành chính là quá trình liên tục, đòi hỏi sự đồng lòng của cả hệ thống chính trị và người dân. Việc vận hành mô hình chính quyền 2 cấp từ ngày 1/7/2025 mới chỉ là bước khởi đầu. Trong giai đoạn tới, cùng với việc tháo gỡ khó khăn về pháp lý, nhân sự và hạ tầng, các địa phương cần tiếp tục đổi mới tư duy quản trị, đẩy mạnh chuyển đổi số và lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo chất lượng hoạt động.

Vương Linh