Cải cách chính sách tiền lương khu vực sản xuất, kinh doanh góp phần thúc đẩy quan hệ lao động hài hòa ổn định và phát triển

Chính sách và tình hình thực hiện chính sách tiền lương khu vực sản xuất, kinh doanh

Trên cơ sở các quan điểm của Đảng, chính sách tiền lương trong khu vực doanh nghiệp đã được hoàn thiện từng bước một cách khoa học, minh bạch, hướng đến đồng bộ, bảo đảm phù hợp theo cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế; giải quyết tốt mối quan hệ giữa tiền lương với năng suất lao động, hiệu quả sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, tạo động lực giải phóng sức sản xuất, nâng cao năng suất lao động, chất lượng nguồn nhân lực cụ thể:

Chính sách tiền lương theo Bộ luật Lao động đã được hoàn thiện theo cơ chế thị trường. Theo đó, Nhà nước chỉ quy định những nguyên tắc chung về tiền lương để người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận, quyết định các mức tiền lương; bãi bỏ quy định nhà nước ban hành nguyên tắc xây dựng thang lương, bảng lương, định mức lao động trước đây mà trao quyền quyết định nội dung này cho doanh nghiệp; Nhà nước không can thiệp trực tiếp đến chính sách trả lương của doanh nghiệp mà chỉ quy định mức lương tối thiểu là mức sàn thấp nhất làm cơ sở cho các bên thương lượng, thỏa thuận để xác định mức tiền lương cụ thể của người lao động.

Chính sách tiền lương được thể chế trên cơ sở tôn trọng kết quả thương lượng về tiền lương nhưng có các quy định nhằm bảo vệ tốt hơn quyền lợi người lao động trong bối cảnh thương lượng về tiền lương còn hạn chế

Nhà nước quy định mức lương tối thiểu để bảo vệ lao động yếu thế trong thị trường lao động, phù hợp với kinh tế thị trường và thông lệ quốc tế; đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ chế xác định mức lương tối thiểu dựa trên nhu cầu sống tối thiểu của người lao động và gia đình họ, phù hợp với điều kiện sản xuất, kinh doanh, bảo đảm việc làm, thu nhập của người lao động

Thông qua Hội đồng tiền lương quốc gia, cơ chế xác lập tiền lương tối thiểu ở Việt Nam đã có sự thay đổi tích cực, từ chỗ do Nhà nước xác định, công bố (Bộ luật Lao động năm 1994) sang cơ chế xác lập dựa trên kết quả thương lượng, thỏa thuận cấp quốc gia của đối tác 03 bên trong quan hệ lao động (Bộ luật Lao động năm 2012) theo nguyên tắc thị trường. Các mức tiền lương tối thiểu vùng được thỏa thuận dựa trên cơ sở thương lượng và đàm phán giữa các bên qua cơ chế hội đồng giúp mang tới mức độ bảo vệ người lao động xác đáng. Đây là quá trình xây dựng và đi đến đồng thuận, một yếu tố quan trọng giữ cho quan hệ lao động hài hòa, giúp thúc đẩy đầu tư, tăng trưởng và phát triển.

Tiền lương không chỉ là thu nhập mà còn là “mạch máu” của quan hệ lao động.

Bộ luật Lao động đã thể chế rõ, đầy đủ các yếu tố xác định mức lương tối thiểu trên cơ sở mức sống tối thiểu và đặt trong mối quan hệ với các yếu tố của thị trường lao động, tốc độ tăng trưởng kinh tế, chỉ số giá tiêu dùng, năng suất lao động, việc làm, thất nghiệp, khả năng chi trả của doanh nghiệp...; bổ sung quy định về lương tối thiểu theo giờ.

Bên cạnh đó, nhà nước đã hoàn thiện cơ chế đối thoại, thương lượng, theo đó người sử dụng lao động và người lao động được tự chủ trong thương lượng, thỏa thuận tiền lương gắn với công việc, điều kiện làm việc và ghi trong hợp đồng lao động...việc này đã tạo điều kiện để doanh nghiệp trả lương cho người lao động gắn với năng suất lao động và kết quả thực hiện công việc của người lao động, xây dựng quan hệ lao động hài hòa.

Tiền lương đối với doanh nghiệp nhà nước phù hợp với nền kinh tế thị trường. Thực hiện thể chế hoá nội dung cải cách tiền lương tại Nghị quyết số 27-NQ/TW năm 2018, Nghị quyết số 12-NQ/TW năm 2017 và Luật Doanh nghiệp năm 2020, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ)đã tham mưu, trình Chính phủ ban hành Nghị định số 44/2025/NĐ-CP quản lý lao động, tiền lương, thù lao, tiền thưởng trong doanh nghiệp nhà nước. Trong đó, Doanh nghiệp có toàn quyền trong xác định, quyết định kế hoạch tuyển dụng, sử dụng lao động, thang lương, bảng lương, kể cả bảng lương của người quản lý doanh nghiệp, xếp lương, tạo sự thống nhất, đồng bộ trong hệ thống thang bảng lương của doanh nghiệp. Quy định cơ chế tiền lương gắn với năng suất lao động và hiệu quả sản xuất kinh doanh, giao quyền tự chủ cho doanh nghiệp trong việc xác định tiền lương thông qua doanh nghiệp được lựa chọn phương pháp xác định quỹ tiền lương phù hợp với nhiệm vụ, điều kiện sản xuất kinh doanh, ngành nghề, tính chất hoạt động của doanh nghiệp (khoán chi phí tiền lương ổn định) để đảm bảo sự linh hoạt, ổn định cho doanh nghiệp. Giao cho doanh nghiệp toàn quyền trong phân phối tiền lương đối với người lao động, không hạn chế mức tối đa trả lương đối với người lao động, đồng thời quy định cho phép bổ sung thêm tiền lương để hướng đến đảm bảo mặt bằng tiền lương trên thị trường nhằm thu hút một số nhóm lao động trình độ cao.

Chính sách tiền lương khu vực sản xuất, kinh doanh thời gian tới

Theo quan điểm của tác giả, trong thời gian tới, chính sách tiền lương khu vực sản xuất, kinh doanh cần được thực hiện theo các định hướng sau đây:

Thứ nhất, tiếp tục thực hiện quan điểm tiền lương trong khu vực doanh nghiệp là giá cả sức lao động, hình thành trên cơ sở thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước.

Thứ hai, tiếp tục điều chỉnh mức lương tối thiểu thông qua cơ chế của Hội đồng tiền lương quốc gia, bảo đảm mức sống tối thiểu của người lao động, đặt trong mối quan hệ với cung cầu lao động, tăng trưởng kinh tế, giá cả tiêu dùng, năng suất lao động, việc làm, thất nghiệp, khả năng chi trả của doanh nghiệp.

Thứ ba, thúc đẩy đối thoại và nâng cao chất lượng thương lượng tập thể về tiền lương, bảo đảm tiền lương được xác lập trên cơ sở thỏa thuận, phù hợp với điều kiện sản xuất – kinh doanh của doanh nghiệp và mặt bằng thị trường lao động, năng suất lao động.

Ngọc Mai