Đẩy mạnh thu hút và trọng dụng nhân tài - Một trong những đột phá chiến lược trong Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng

1. “Tập trung chuyển đổi cơ cấu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao; đẩy mạnh thu hút và trọng dụng nhân tài” là một đột phá chiến lược trong Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng

Dự thảo Văn kiện trình Đại hội đại biểu Toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã phác họa một tư duy chiến lược và tầm nhìn phát triển đất nước sâu sắc, hướng tới mục tiêu đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nước ta trở thành nước phát triển, có thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Việc Dự thảo kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, đồng thời khẳng định ý chí, khát vọng tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, là cơ sở vững chắc để củng cố niềm tin trong toàn Đảng và toàn dân.

Báo cáo chính trị đã tổng kết đầy đủ và toàn diện, khẳng định Đảng ta đã vững vàng lãnh đạo đất nước đạt được những kết quả rất quan trọng, toàn diện, đột phá, nhiều điểm sáng nổi bật trong bối cảnh quốc tế và khu vực đầy bất ổn và khó lường. Đặc biệt, sự lãnh đạo quyết liệt của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư trong nhiệm kỳ qua đã kịp thời ban hành và tổ chức thực hiện các quyết sách chiến lược mang tính cách mạng, tạo ra nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển mới.

Dự thảo Báo cáo chính trị đã nhấn mạnh đến ba đột phá chiến lược đó là: (1) Đột phá mạnh mẽ về thể chế phát triển, nâng cao năng lực hoạch định và tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; (2) Tập trung chuyển đổi cơ cấu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao; đẩy mạnh thu hút và trọng dụng nhân tài…; (3) Tiếp tục hoàn thiện đồng bộ và đột phá mạnh mẽ trong xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội.

Như vậy, một trong những đột phá chiến lược là đẩy mạnh, thu hút nhân tài - một trong những nội dung của công tác cán bộ. Việc lựa chọn nội dung này là đột phá chiến lược đã thể hiện nhận thức sâu sắc rằng:

Cán bộ là nhân tố quyết định sự thành công của mọi chủ trương, đường lối, chất lượng đội ngũ cán bộ ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng, đặc biệt là nhân tài.

Thời kỳ đẩy mạnh đổi mới, hội nhập quốc tế, chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải đủ phẩm chất, năng lực, uy tín và thích ứng nhanh.

Trong bối cảnh mới nhân tài đóng vai trò quan trọng, giúp quốc gia tiến hành đổi mới sáng tạo.

Từ thực tiễn cho thấy, nơi nào làm tốt công tác cán bộ thì ở đó tổ chức, bộ máy vận hành hiệu quả; kinh tế - xã hội phát triển; niềm tin của nhân dân được củng cố.

Dự thảo thể hiện sự kiên quyết trong công tác cán bộ, nhằm giải quyết triệt để những hạn chế nội tại kéo dài.

Thứ nhất, chú trọng đến nguồn nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh thu hút nhân tài. So với Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIII có đề cập đến “phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút và trọng dụng nhân tài” và “thu hút, trọng dụng nhân tài, các nhà khoa học và công nghệ Việt Nam có trình độ chuyên môn cao ở trong nước và nước ngoài” đến Dự thảo Văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng vẫn là đề cập đến thu hút và trọng dụng nhân tài nhưng ở góc độ “Tập trung chuyển đổi cơ cấu và nâng cao chất lượng”. Đó là thay đổi tư duy căn bản để có cơ cấu và chất lượng hợp lý đáp ứng yêu cầu.

Trong lịch sử Việt Nam, nghệ thuật thu hút và trọng dụng nhân tài luôn được các triều đại phong kiến lẫn các nhà lãnh đạo kiệt xuất xem là yếu tố sống còn quyết định sự hưng thịnh của quốc gia, với tư tưởng xuyên suốt "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia". Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nâng nghệ thuật dùng người lên một tầm cao mới với tư tưởng đại đoàn kết dân tộc, Bác không câu nệ quá khứ, xuất thân mà chỉ cốt ở tấm lòng vì nước vì dân, mạnh dạn giao trọng trách cho những nhân sĩ trí thức ngoài Đảng như cụ Huỳnh Thúc Kháng hay Đại tướng Võ Nguyên Giáp; đồng thời luôn nhắc nhở "dụng nhân như dụng mộc", phải biết tùy tài mà dùng, chỗ nào hợp thì đặt vào, không được cầu toàn trách cứ mà phải bao dung, dìu dắt để họ phát huy sở trường.

Tuy nhiên, bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay việc chuyển đổi cơ cấu và nâng cao chất lượng của nguồn nhân lực là quan trọng.

Hạn chế lớn nhất ở cấp xã hiện nay không chỉ là sự "lúng túng" về cơ chế (phối hợp, thẩm quyền) mà là sự thiếu hụt về năng lực chuyên môn do phải thực hiện các chức năng trước đây của cấp huyện chuyển xuống. Vì vậy, giải pháp được nêu chủ yếu tập trung vào việc "phân định rõ thẩm quyền" và "xây dựng cơ chế phối hợp mới tập trung về cơ cấu tổ chức mà chưa đủ mạnh mẽ và đột phá về phát triển nguồn nhân lực. Sự lúng túng và hạn chế ở cấp xã sẽ khó được khắc phục triệt để trong nhiệm kỳ tới nếu không có chiến lược chuyên môn hóa, đào tạo lại cho đội ngũ cán bộ, công chức để đảm bảo cán bộ, công chức cấp xã có khả năng đa nhiệm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ mới; đồng thời đảm bảo bộ máy "tinh gọn" và "hiệu năng". Vì vậy Dự thảo Báo cáo chính trị cần có giải pháp tập trung đào tạo lại cho đội ngũ cán bộ, công chức phù hợp với khung năng lực vị trí việc làm chứ không chỉ là đào tạo, bồi dưỡng nói chung. Để có nguồn nhân lực có năng lực không chỉ coi “đào tạo” là đủ, mà mở rộng sang thu hút, trọng dụng, đãi ngộ, sử dụng linh hoạt nhân tài.

Thứ hai, bên cạnh việc “tập trung chuyển đổi cơ cấu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao; đẩy mạnh thu hút và trọng dụng nhân tài” thì việc thực hiện nghiêm túc nguyên tắc "có vào, có ra", "có lên, có xuống" trong công tác cán bộ là cơ chế mạnh mẽ để sàng lọc, thay thế kịp thời những cán bộ yếu kém, không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Điều này sẽ giúp cho công tác quản lý nguồn nhân lực trong khu vực công theo đúng bản chất của quan hệ lao động, có sàng lọc, có cạnh tranh, có vai trò mạnh mẽ của người sử dụng nhân lực.

Thứ ba, Dự thảo Báo cáo chính trị đã chỉ ra một bộ phận cán bộ, đảng viên có biểu hiện đùn đẩy, né tránh, không dám làm, không dám đổi mới sáng tạo. Đây là một trong những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tổ chức thực hiện.

Do đó, trong Dự thảo Báo cáo, một trong những đột phá về công tác cán bộ là khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách. Nhấn mạnh văn hóa đổi mới, sáng tạo, hỗ trợ cán bộ dám nghĩ - dám làm - dám chịu trách nhiệm trong cải cách hành chính, quản trị, xây dựng Đảng và Nhà nước.

2. Một số đề xuất hoàn thiện dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng

Mặc dù Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng chứa đựng nhiều đột phá, việc tổ chức thực hiện ở cấp vi mô vẫn còn những điểm cần được xem xét và hoàn thiện triệt để để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các quyết sách vĩ mô.

Một là, chú trọng đến nguồn nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh thu hút nhân tài là đột phá nhưng trong Văn kiện cũng thừa nhận quá trình phát triển lâu nay, mặc dù đã có đào tạo, nhưng nguồn nhân lực “chất lượng cao, trình độ cao” còn thiếu - đặc biệt là nhân tài có khả năng lãnh đạo, quản lý, đổi mới sáng tạo; nên cần có bước nhảy chiến lược. Do đó, cũng cần có chiến lược thay đổi như đầu tư cơ sở vật chất, môi trường để nhân tài được sáng tạo, cơ chế bổ nhiệm, đề bạt khác biệt với nhân tài. Vì vậy, trong Dự thảo Báo cáo chính trị cần nhấn mạnh thêm nội dụng sử dụng hiệu quả nhân tài, để nhân tài có cơ hội được tỏa sáng. Bên cạnh đó, cần có cơ chế bổ nhiệm, đánh giá nhân tài, sàng lọc nhân tài để công tác cán bộ thực sự đổi mới.

Quan điểm “văn hóa trọng dụng nhân tài + đổi mới sáng tạo + phát triển con người toàn diện” có thể giúp thu hút cả trí thức trong nước, kiều bào, chuyên gia quốc tế - góp phần xây dựng nguồn nhân lực đẳng cấp, đa dạng, đáp ứng yêu cầu của thời đại.

Hai là, Dự thảo cũng đã xác định giải pháp như: (1) Thực hiện nghiêm túc nguyên tắc "có vào, có ra", "có lên, có xuống" để kịp thời thay thế cán bộ yếu kém, không đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; (2) Triển khai cơ chế khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Mặc dù công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực được triển khai quyết liệt và đạt kết quả rất quan trọng, nhưng nếu thiếu cơ chế bảo vệ rõ ràng, tâm lý sợ sai sẽ chi phối hành động. Vì vậy, trong giải pháp đột phá cần thể hiện rõ “khẩn trương thể chế hóa và thực hiện hiệu quả chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung”, chứ không chỉ đơn thuần là định hướng “khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung”. Việc pháp lý hóa cơ chế này sẽ là đòn bẩy tâm lý quan trọng để giải phóng tư duy hành động và sáng tạo trong bộ máy nhà nước.

Ba là, cần mở rộng đối tượng nhân lực chú trọng không chỉ trí thức, chuyên gia mà cả lực lượng lao động - công nhân kỹ thuật cao; đồng thời nâng cao chất lượng đào tạo, kỹ năng để đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên phát triển mới. Quá trình chuyển đổi cơ cấu, thu hút và trọng dụng nhân tài cần chú trọng nuôi dưỡng, thu hút và trọng dụng nhân tài trẻ đáp ứng nhu cầu đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên mới.

***

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng nhấn mạnh yêu cầu tạo cơ chế đột phá để phát hiện - thu hút - trọng dụng nhân tài, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, quản lý nhà nước. Tuy nhiên, thu hút và trọng dụng nhân tài ở Việt Nam hiện nay vẫn còn nhiều rào cản về cơ chế, môi trường, đãi ngộ và cách sử dụng. Do đó, Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng tiếp tục đề cập đến đột phá chiến lược về thu hút và trọng dụng nhân tài, Việt Nam có thể chuyển mạnh sang mô hình kinh tế - xã hội dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo và công nghệ; bứt phá về năng suất, chất lượng, tăng trưởng bền vững./.

-----------------------------------------------

Tài liệu tham khảo:

1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (2025). Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Hà Nội.

2. Công bố toàn văn Dự thảo các Văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. https://dangcongsan.org.vn/xay-dung-dang/cong-bo-toan-van-du-thao-cac-van-kien-trinh-dai-hoi-dai-bieu-toan-quoc-lan-thu-xiv-cua-dang.html

TS Lê Cẩm Hà - Học viện Hành chính và Quản trị công