Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam: Tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn mới

Thanh niên - nguồn lực chiến lược trong bối cảnh mới

Giai đoạn 2021 - 2025 đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ của công tác thanh niên ở nước ta khi hệ thống chính sách, pháp luật được hoàn thiện và đi vào thực tiễn, tạo nền tảng để thế hệ trẻ phát triển toàn diện. Với khoảng 20 triệu người, chiếm hơn 20% dân số cả nước, thanh niên tiếp tục là nguồn lực chiến lược, trực tiếp góp phần vào sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Các đại biểu dự Hội nghị đánh giá kết quả 5 năm thực hiện Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2021-2030.

Trong bối cảnh thế giới biến động sâu rộng bởi phục hồi kinh tế, chuyển đổi số, cạnh tranh công nghệ, biến đổi khí hậu và đặc biệt là những hệ lụy kéo dài của đại dịch Covid-19, thanh niên Việt Nam đã thể hiện rõ bản lĩnh thích ứng và tinh thần vươn lên mạnh mẽ. Họ năng động, sáng tạo, có ý thức trách nhiệm với cộng đồng, chủ động tiếp thu tri thức mới, tham gia thị trường lao động ngày càng hiệu quả và đóng góp tích cực vào sự phát triển của nền kinh tế số. Nhiều địa phương có tỷ lệ thanh niên cao như Bình Dương hay Đà Nẵng đang tận dụng lợi thế này để đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng, trong khi một số tỉnh như An Giang lại đối mặt thách thức thiếu hụt nguồn lao động trẻ, tạo nên sự chênh lệch đáng chú ý trong cơ cấu dân số và phát triển kinh tế vùng.

Tuy nhiên, lực lượng thanh niên cũng phải đối mặt với áp lực cạnh tranh trong học tập và việc làm, yêu cầu cao về kỹ năng trong bối cảnh số hóa, những rủi ro từ không gian mạng, sự gia tăng các vấn đề sức khỏe tâm thần cũng như các tác động kéo dài từ đại dịch đến đời sống, học tập và thu nhập. Một bộ phận thanh niên còn biểu hiện lệch lạc trong nhận thức, thiếu động lực phấn đấu, chịu ảnh hưởng tiêu cực từ môi trường mạng và có dấu hiệu xa rời các giá trị văn hóa truyền thống.

Kết quả 5 năm thực hiện Chiến lược: Thành tựu, hạn chế và yêu cầu mới

Tại Hội nghị, Vụ trưởng Vụ Công tác thanh niên và Bình đẳng giới Doãn Đức Hảo cho biết: “Bộ Nội vụ đã tiếp nhận 72 báo cáo của các bộ, ngành và địa phương; từ đó xây dựng dự thảo báo cáo toàn quốc trình Thủ tướng Chính phủ. Giai đoạn 2021 - 2025 diễn ra trong bối cảnh đại dịch Covid-19, quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và nhiều biến động về kinh tế xã hội, khiến một số mục tiêu chưa đạt như kỳ vọng. Tuy vậy, nhiều chương tình, mục tiêu cũng đã đạt một số kết quả tích cực, góp phần tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn tiếp theo...”.

Vụ trưởng Vụ Công tác thanh niên và Bình đẳng giới (Bộ Nội vụ) Doãn Đức Hảo phát biểu tại Hội nghị.

Việc Quốc hội thông qua Luật Thanh niên năm 2020 và Chính phủ ban hành Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030 đã tạo hành lang pháp lý đồng bộ, giúp các bộ, ngành, địa phương có cơ sở triển khai các chương trình, mục tiêu cụ thể. Trong đó, Bộ Nội vụ đóng vai trò nòng cốt trong quá trình hướng dẫn thực hiện, tổ chức hội nghị toàn quốc, tập huấn nghiệp vụ cho hơn một nghìn lượt cán bộ làm công tác thanh niên và phối hợp tuyên truyền sâu rộng trên hệ thống báo chí, truyền thông. Đến nay, tất cả các tỉnh, thành phố đã ban hành Chương trình hoặc Kế hoạch phát triển thanh niên; hầu hết các địa phương ban hành Nghị quyết về phát triển thanh niên; ký kết các chương trình, quy chế phối hợp hoạt động với Đoàn TNCS Hồ Chí Minh cùng cấp theo từng giai đoạn, với những nội dung hoạt động cụ thể, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị, phát huy vai trò của tổ chức Đoàn thanh niên trong việc huy động, tập hợp thanh niên xung kích, tình nguyện tham gia phát triển kinh tế - xã hội.

Về việc thực hiện các mục tiêu, chỉ tiêu và nhóm nhiệm vụ, giải pháp của Chiến lược, có thể khẳng định rằng những kết quả đạt được trong thời gian qua khá toàn diện. Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật đã có nhiều đổi mới, các địa phương kết hợp linh hoạt phương thức trực tiếp với không gian mạng, tạo điều kiện để thanh niên dễ dàng tiếp cận thông tin pháp lý. 

Ở lĩnh vực giáo dục, kỹ năng và sáng tạo, nhiều phong trào, chương trình đồng hành cùng thanh niên đã tạo được sức lan tỏa lớn. Các mô hình giáo dục kỹ năng sống, hoạt động tình nguyện, sáng tạo trẻ, các cuộc thi khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo tiếp tục thu hút đông đảo thanh niên tham gia. Nhiều địa phương đã chú trọng xây dựng môi trường học đường an toàn, kết nối chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội, mang lại nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, sự chênh lệch giữa các vùng miền hiện vẫn còn cao, đặc biệt đối với thanh niên vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện tiếp cận ngoại ngữ, công nghệ và các kỹ năng mới còn hạn chế.

Đối với lĩnh vực nghề nghiệp và việc làm bền vững, tính đến tháng 3/2025, cả nước có hơn 10,3 triệu thanh niên có việc làm, tỷ lệ thất nghiệp giảm còn 5% và thiếu việc làm xuống 2,3%, đều thấp hơn mục tiêu Chiến lược đề ra. Nhiều chương trình tư vấn hướng nghiệp, phiên giao dịch việc làm, hỗ trợ vay vốn học nghề, khởi nghiệp được triển khai rộng rãi. Ví như Thành phố Hồ Chí Minh đang trở thành điểm đến hấp dẫn của hệ sinh thái khởi nghiệp, thu hút nhiều bạn trẻ dấn thân đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực trẻ vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng; tỷ lệ lao động thanh niên qua đào tạo mới chỉ đạt 29,9%; đặc biệt là nguy cơ thiếu hụt nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghệ được coi là thách thức lớn trong quá trình chuyển đổi số.

Đại biểu đến từ Bộ Công an phát biểu tại Hội nghị.

Công tác chăm sóc sức khỏe cho thanh niên đạt nhiều kết quả tích cực. Tỷ lệ bảo hiểm y tế học đường đạt 98,4%, các hoạt động tư vấn sức khỏe sinh sản, giáo dục giới tính, phòng chống ma túy, bạo lực học đường được đẩy mạnh. Tuy nhiên, khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế hiện vẫn còn chênh lệch khá cao, đặc biệt ở chỉ tiêu khám sức khỏe tiền hôn nhân khi mới đạt 53,9%. Bên cạnh đó, tình trạng căng thẳng tâm lý, sử dụng chất kích thích, nghiện game online hoặc bị tác động bởi thông tin độc hại trên mạng xã hội tiếp tục đặt ra những yêu cầu mới trong việc kết nối các chính sách về y tế, giáo dục, an sinh xã hội.

Đời sống văn hóa, tinh thần của thanh niên cũng được quan tâm hơn thông qua việc đầu tư, nâng cấp thiết chế văn hóa, thể thao và những hoạt động khuyến khích thói quen đọc sách, sinh hoạt cộng đồng, rèn luyện thể chất. Tuy nhiên, hiện vẫn còn nhiều địa bàn ở khu vực nông thôn, miền núi vẫn còn thiếu cơ sở hạ tầng phù hợp, khiến thanh niên khó tiếp cận môi trường văn hóa lành mạnh.

Đặc biệt, điểm nhấn trong giai đoạn này là tinh thần tình nguyện vì cộng đồng của thanh niên. Họ đã hiện diện ở mọi nhiệm vụ khó khăn: phòng chống dịch bệnh, hỗ trợ người dân vùng thiên tai, xây dựng nông thôn mới, bảo vệ môi trường, gìn giữ an ninh trật tự, trao đổi văn hóa quốc tế và thực hiện nghĩa vụ quân sự. Tuy nhiên, việc phát hiện, quy hoạch và sử dụng cán bộ trẻ có năng lực hiện vẫn còn hạn chế; tỉ lệ thanh niên giữ vị trí lãnh đạo, quản lý chưa đạt yêu cầu của Chiến lược.Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận, việc triển khai Chiến lược phát triển thanh niên vẫn còn một số tồn tại, hạn chế. Một số bộ, ngành chưa ban hành chương trình phát triển thanh niên; việc lồng ghép mục tiêu thanh niên vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở một số nơi còn mang tính hình thức; nguồn lực tài chính hạn chế khiến nhiều chương trình chưa được triển khai đầy đủ. Bên cạnh đó, công tác thống kê số liệu thanh niên còn chưa đồng bộ, trong khi đội ngũ cán bộ làm công tác thanh niên tại cơ sở còn mỏng và kiêm nhiệm nhiều việc.

Tại Hội nghị, các đại biểu đã cùng nhau trao đổi về những kết quả đạt được cũng như những tồn tại, hạn chế trong quá trình triển khai Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030. Nhiều ý kiến tập trung phân tích các yếu tố tác động đến công tác thanh niên hiện nay như: bối cảnh chuyển đổi số, thị trường lao động đến những vấn đề xã hội mới phát sinh liên quan đến sức khỏe tinh thần, việc làm bền vững hay kỹ năng thích ứng của thanh niên.

Bên cạnh việc chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn của từng đơn vị, các đại biểu cũng đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả triển khai Chiến lược trong giai đoạn tiếp theo. Nổi bật là kiến nghị hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành; tăng cường phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước về thanh niên; đẩy mạnh đầu tư nguồn lực cho các hoạt động hỗ trợ thanh niên; đổi mới hình thức truyền thông, giáo dục nhằm phù hợp với xu hướng phát triển của thế hệ trẻ./.

Hà Giang