Hoàn thiện năng lực quản lý xây dựng, đô thị cho cán bộ cơ sở giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045

Từ nhận thức đó, Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng - đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Bộ Xây dựng, được hợp nhất trên cơ sở các cơ sở đào tạo, nghiên cứu chuyên ngành xây dựng và giao thông vận tải, đang xây dựng Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý xây dựng, đô thị gắn với đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong chính quyền địa phương hai cấp giai đoạn 2026 – 2030, định hướng đến năm 2045”. Đây không chỉ là một chương trình bồi dưỡng thông thường, mà là một định hướng chiến lược nhằm chuẩn hóa, nâng tầm đội ngũ cán bộ quản lý xây dựng, đô thị ở cấp xã, phường, đáp ứng yêu cầu mới của phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số.

TS Ngô Anh Tuấn - Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng. Ảnh: acst.edu.vn

Theo TS Ngô Anh Tuấn, Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng, đội ngũ cán bộ cơ sở trong lĩnh vực xây dựng, đô thị hiện đang đứng trước những áp lực rất lớn: khối lượng công việc tăng nhanh, tính chất đa ngành, yêu cầu tuân thủ pháp luật chặt chẽ, cùng với sự kỳ vọng ngày càng cao của người dân và doanh nghiệp về một nền hành chính minh bạch, phục vụ. Họ phải cùng lúc nắm chắc quy hoạch, kiến trúc, trật tự xây dựng, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng giao thông, môi trường, nông thôn mới… Đây là những lĩnh vực trước thường được chia tách cho nhiều cấp, nhiều ngành cùng tham gia quản lý. Trong hoàn cảnh ấy, nếu không có một chương trình đào tạo, bồi dưỡng bài bản, có hệ thống, cán bộ xã, phường rất khó đáp ứng được yêu cầu quản lý mới.

TS Ngô Anh Tuấn nhấn mạnh, chính vì vậy mà công tác đào tạo, bồi dưỡng phải được coi là “yếu tố trọng yếu bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước ở cơ sở”, đặc biệt trong giai đoạn các địa phương triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Lực lượng cán bộ quản lý xây dựng, đô thị cấp xã, phường là những người trực tiếp thụ lý hồ sơ, giải quyết thủ tục, kiểm tra hiện trường, xử lý vi phạm, tiếp xúc với người dân hằng ngày. Chất lượng thực thi của họ quyết định rất lớn đến việc quy hoạch có được tôn trọng, trật tự xây dựng có được giữ vững, hạ tầng có được quản lý đồng bộ, môi trường sống có được bảo đảm. Nói cách khác, nếu thiếu một đội ngũ cán bộ cơ sở được đào tạo bài bản, mọi chủ trương về phát triển đô thị, xây dựng nông thôn mới, hay các nghị quyết về phân cấp, phân quyền cũng khó đi đến hiệu quả cuối cùng.

Từ yêu cầu thực tiễn đó, Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý xây dựng, đô thị gắn với đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong chính quyền địa phương hai cấp giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045” được Học viện xây dựng theo cách tiếp cận dựa trên khung năng lực vị trí việc làm. TS Ngô Anh Tuấn cho rằng, đã đến lúc chương trình bồi dưỡng không chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức chung chung, mà phải được thiết kế bám sát từng nhóm chức danh, từng nhiệm vụ cụ thể ở cấp xã. Mỗi khóa học cần trả lời rõ câu hỏi: sau khi hoàn thành, cán bộ nắm vững những quy trình nào, sử dụng được những công cụ nào, giải quyết tốt hơn những nhóm việc gì. Đây là bước chuyển từ “dạy cái mình có” sang “bồi dưỡng cái cán bộ cần”, tạo nền tảng để chuẩn hóa năng lực đội ngũ theo yêu cầu mới.

Một điểm nhấn quan trọng trong định hướng chương trình mà TS Ngô Anh Tuấn nhiều lần đề cập là sự kết hợp hài hòa giữa ba trụ cột: kiến thức chuyên môn về xây dựng - đô thị, năng lực quản lý nhà nước và năng lực số. Về chuyên môn, cán bộ phải được cập nhật các nội dung cốt lõi của ngành Xây dựng như quy hoạch, kiến trúc, quản lý phát triển đô thị, trật tự xây dựng, nhà ở, bất động sản, cũng như những yêu cầu mới trong xây dựng nông thôn mới. Về quản lý nhà nước, họ cần nắm rõ thể chế, cơ chế phân cấp - phân quyền, quy trình hành chính, trách nhiệm giải trình, kỹ năng phối hợp liên ngành. Về năng lực số, họ phải có khả năng sử dụng các phần mềm chuyên ngành, bản đồ số, hệ thống thông tin quy hoạch, cổng dịch vụ công, các nền tảng đô thị thông minh… để có thể làm việc trong môi trường chính quyền số.

TS Ngô Anh Tuấn cho biết, dự thảo đề án đang được thiết kế với 5 khối nội dung chính, trong đó khối đầu tiên tập trung vào kiến thức nền tảng về thể chế, phân cấp - phân quyền, năng lực số, an toàn dữ liệu và kỹ năng phối hợp, trách nhiệm giải trình; khối thứ hai đi sâu vào các nội dung chuyên ngành xây dựng, quy hoạch, kiến trúc, phát triển đô thị, trật tự xây dựng, nhà ở, bất động sản và xây dựng nông thôn mới; khối thứ ba bao quát toàn bộ hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng giao thông như cấp - thoát nước, vệ sinh môi trường, cây xanh, chiếu sáng, nghĩa trang, giao thông đô thị, đường bộ, đường thủy, đường sắt, logistics, hạ tầng thích ứng biến đổi khí hậu; khối thứ tư tập trung vào kinh tế xây dựng, đầu tư, đấu thầu, tài chính, phí dịch vụ đô thị và quản lý chất lượng công trình; khối thứ năm là nội dung về chuyển đổi số, dữ liệu và công nghệ, bao gồm kỹ năng sử dụng dữ liệu không gian, bản đồ số, mô hình BIM, hệ thống CDE, IoT, nền tảng đô thị và giao thông thông minh, các phần mềm cấp phép, quản lý trật tự xây dựng. 

Điểm đáng chú ý là cách tổ chức chương trình theo hướng “tinh gọn nhưng giàu thực hành”. Thay vì nặng về lý thuyết, mỗi chuyên đề được thiết kế gắn với tình huống cụ thể của xã, phường; tài liệu bồi dưỡng cung cấp quy trình mẫu, hồ sơ mẫu, ví dụ điển hình; giảng viên chú trọng trao đổi kinh nghiệm, phân tích các vụ việc đã xảy ra tại địa phương. Trước mỗi khóa học, Học viện tổ chức khảo sát nhu cầu, thu thập tình huống thực tiễn, từ đó “đặt hàng ngược” với giảng viên, chuyên gia; sau khóa học, sẽ có cơ chế hỗ trợ từ xa, tư vấn nghiệp vụ, cập nhật văn bản pháp luật, hướng dẫn sử dụng phần mềm ngành và dữ liệu đô thị cho học viên. TS Ngô Anh Tuấn nhấn mạnh, một khóa bồi dưỡng chỉ thực sự có ý nghĩa khi “không kết thúc ở lớp học”, mà tiếp tục đồng hành cùng cán bộ trong suốt quá trình họ thực thi công vụ tại địa phương.

Để bảo đảm tính thiết thực, Đề án cũng được xây dựng trên cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Học viện, các đơn vị tham mưu của Bộ Xây dựng, các địa phương và mạng lưới chuyên gia. Theo TS Ngô Anh Tuấn, cấp bộ giữ vai trò định hướng nội dung, chuẩn hóa chương trình, bảo đảm tính thống nhất toàn quốc; các địa phương tham gia theo cơ chế “đặt hàng - đồng thiết kế - đồng triển khai”, trên cơ sở những vấn đề đang đặt ra tại cơ sở; đội ngũ chuyên gia, viện nghiên cứu trong và ngoài nước, cùng các sở, ngành tại địa phương tham gia giảng dạy, chia sẻ kinh nghiệm để tạo nên một “hệ sinh thái tri thức” luôn cập nhật. Nhờ đó, chương trình bồi dưỡng không chỉ giải quyết những yêu cầu trước mắt, mà còn trang bị cho học viên khả năng tiếp cận các xu hướng mới như quản trị đô thị thông minh, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, quản lý hạ tầng số, quản trị bằng dữ liệu. 

Về tác động, TS Ngô Anh Tuấn kỳ vọng Đề án sẽ tạo ra ba chuyển biến lớn trong quản lý nhà nước về xây dựng, đô thị và hạ tầng. Trước hết là chuẩn hóa năng lực đội ngũ cán bộ xã, phường theo đúng thẩm quyền và yêu cầu công việc. Khi cán bộ nắm chắc quy định pháp luật, hiểu rõ trình tự giải quyết hồ sơ, biết đọc và phân tích bản đồ quy hoạch, hồ sơ địa chính, thực hiện cấp phép xây dựng, kiểm tra công trình, bảo đảm trật tự xây dựng và quản lý kiến trúc, cảnh quan, thì năng lực quản lý nhà nước ở cơ sở sẽ được nâng lên rõ rệt, góp phần giữ vững kỷ cương, minh bạch và thống nhất trong thực thi pháp luật.

Thứ hai, chương trình được kỳ vọng góp phần chuyển đổi mạnh mẽ phương thức quản lý thông qua ứng dụng công nghệ và khai thác dữ liệu. Khi cán bộ thành thạo các hệ thống thông tin quy hoạch, cổng dịch vụ công, phần mềm cấp phép, bản đồ số GIS, môi trường dữ liệu dùng chung, mô hình BIM, ứng dụng IoT trong hạ tầng kỹ thuật, các công cụ giám sát đô thị thông minh…, việc xử lý công việc sẽ nhanh hơn, chính xác hơn, minh bạch hơn. Đây là nhân tố then chốt để các địa phương triển khai hiệu quả chính quyền số, đô thị thông minh, bảo đảm mọi quyết định quản lý đều dựa trên dữ liệu tin cậy.

Thứ ba, là nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Một cán bộ được đào tạo bài bản không chỉ giỏi chuyên môn, nắm vững quy trình, mà còn phải có kỹ năng giao tiếp, tiếp nhận và giải quyết phản ánh hiện trường, xử lý vi phạm, hòa giải cơ sở, tổ chức phối hợp liên ngành. Khi người dân đến cơ quan chính quyền gặp một cán bộ “biết việc, biết luật, biết lắng nghe”, thời gian giải quyết thủ tục sẽ được rút ngắn, những vướng mắc phát sinh sẽ được xử lý sớm, niềm tin vào chính quyền được củng cố. TS Ngô Anh Tuấn khái quát kỳ vọng của mình bằng mục tiêu xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở “hiểu thẩm quyền, thạo nghiệp vụ, giỏi công nghệ, gần dân”, coi đó là thước đo quan trọng nhất về hiệu quả của chương trình bồi dưỡng trong giai đoạn tới.

Nhìn rộng hơn, có thể thấy Đề án đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý xây dựng, đô thị gắn với đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không đứng riêng lẻ, mà nằm trong tổng thể các chính sách lớn về cải cách hành chính, xây dựng chính quyền số, phát triển đô thị bền vững và xây dựng nông thôn mới nâng cao. Khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai, nhiều thẩm quyền được phân cấp mạnh về cơ sở; nếu cơ quan, đơn vị ở tuyến đầu không đủ năng lực gánh vác, hệ thống sẽ xuất hiện những “điểm nghẽn” mới. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức vì thế phải đi trước một bước, đi cùng với quá trình hoàn thiện thể chế và cải cách tổ chức bộ máy.

Trong ý nghĩa đó, những định hướng mà TS Ngô Anh Tuấn và Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng đang đặt ra cho giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến 2045 không chỉ đơn thuần là thiết kế thêm một chương trình bồi dưỡng, mà là chuẩn bị lâu dài cho nền tảng nhân lực quản lý xây dựng, đô thị của đất nước. Đầu tư cho đào tạo đội ngũ cán bộ cơ sở chính là đầu tư cho “móng” quản trị của hệ thống chính quyền địa phương hai cấp; cũng là điều kiện để các chủ trương lớn về phát triển đô thị, hạ tầng, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số đi vào cuộc sống một cách bền vững, thiết thực. Để mỗi quy hoạch được tôn trọng, mỗi công trình được xây dựng đúng phép, mỗi tuyến phố, thôn xóm được quản lý nề nếp, không thể thiếu những cán bộ được đào tạo bài bản, bồi dưỡng thường xuyên, luôn sẵn sàng đổi mới tư duy và phương pháp làm việc.

Với tầm nhìn đó, khi Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý xây dựng, đô thị gắn với đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong chính quyền địa phương hai cấp” được triển khai đồng bộ từ năm 2026, kỳ vọng về một đội ngũ cán bộ cơ sở vững chuyên môn, chắc pháp luật, thành thạo công nghệ và gắn bó với nhân dân sẽ dần trở thành hiện thực./.

Nguyễn Long