Giảm nghèo bền vững: Hiệu quả trong việc lồng ghép giữa các chương trình

Lồng ghép các chương trình không chỉ tối ưu hóa nguồn lực mà còn tạo sức mạnh tổng hợp giúp nâng cao hiệu quả hỗ trợ sinh kế cho người nghèo

Lồng ghép nguồn lực giữa các chương trình mục tiêu quốc gia gồm giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đã chứng minh vai trò then chốt trong việc tăng hiệu quả đầu tư và tránh trùng lặp chính sách. Trong giai đoạn 2021–2025, sự phối hợp giữa ba chương trình giúp nhiều địa phương huy động thêm nguồn vốn đáng kể để tập trung vào hạ tầng thiết yếu, hỗ trợ sản xuất và nâng cao chất lượng dịch vụ xã hội. Việc cùng lúc triển khai các chương trình trong một địa bàn đã tạo điều kiện để địa phương sắp xếp lại nguồn lực hợp lý hơn, giảm thủ tục hành chính và rút ngắn thời gian tổ chức thực hiện. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh huyện nghèo và xã đặc biệt khó khăn có nhu cầu lớn về đầu tư nhưng khả năng tự cân đối còn hạn chế.

Hiệu quả rõ rệt nhất của lồng ghép thể hiện ở phát triển hạ tầng. Với hơn 2.616 công trình được đầu tư từ nguồn lực giảm nghèo cùng sự bổ sung của các chương trình khác, nhiều địa phương đã đồng thời hoàn thiện đường giao thông, thủy lợi, trường học, nước sạch và điện sinh hoạt. Việc kết hợp nguồn lực giúp các dự án hạ tầng có quy mô lớn hơn, đồng bộ hơn và phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Các địa phương nghèo nhờ đó hình thành được mạng lưới giao thông liên thôn, cải thiện khả năng kết nối thị trường và thu hút doanh nghiệp đầu tư, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ công của người dân. Đây là yếu tố quan trọng góp phần giảm nhanh tỷ lệ nghèo của nhiều địa phương miền núi.

Trong lĩnh vực sinh kế, lồng ghép giữa chương trình giảm nghèo và chương trình nông thôn mới đã tạo cơ hội để hộ nghèo tham gia chuỗi sản xuất thay vì chỉ thực hiện mô hình nhỏ lẻ. Hơn 10.587 mô hình được triển khai trong giai đoạn 2021–2025, trong đó 9.816 mô hình nông nghiệp đã tận dụng hạ tầng nông thôn mới như đường nội đồng, thủy lợi nhỏ, chợ nông thôn và cơ sở chế biến. Việc phối hợp này giúp người dân vừa được hỗ trợ kỹ thuật, giống, vật tư sản xuất từ chương trình giảm nghèo, vừa được hưởng lợi từ các công trình hạ tầng phục vụ sản xuất của chương trình nông thôn mới. Nhiều mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị tại Tây Nguyên, Trung du miền núi phía Bắc và Bắc Trung Bộ cho thấy thu nhập của hộ nghèo tăng ổn định hơn khi họ tham gia mô hình có doanh nghiệp bao tiêu, hợp tác xã điều hành và được hỗ trợ đào tạo nghề.

Việc lồng ghép các chương trình cũng đem lại hiệu quả rõ nét trong hỗ trợ đào tạo nghề và tạo việc làm. Trong hơn 6.300 phiên giao dịch việc làm với gần 3 triệu người được cập nhật dữ liệu và hơn 1,1 triệu người sử dụng lao động tham gia, nhiều địa phương đã kết hợp giữa đào tạo nghề từ chương trình giảm nghèo, dịch vụ việc làm từ chương trình việc làm, giáo dục nghề nghiệp và nhu cầu lao động từ chương trình nông thôn mới. Nhờ sự phối hợp này, gần 125.000 lao động nghèo được kết nối việc làm, góp phần giảm nguy cơ tái nghèo và tăng tính bền vững cho các mô hình sinh kế. Việc chuyển dịch từ lao động nông nghiệp sang phi nông nghiệp cũng diễn ra mạnh hơn ở các huyện có sự lồng ghép đồng bộ giữa các chương trình.

Trong lĩnh vực giáo dục, y tế và dinh dưỡng, lồng ghép nguồn lực giúp tối ưu hóa dịch vụ xã hội ở địa bàn khó khăn. Tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ dưới 16 tuổi giảm xuống 26,43%, gần 200.000 trẻ được bổ sung dinh dưỡng và gần 130.000 phụ nữ mang thai được hỗ trợ vi chất cho thấy sự phối hợp hiệu quả giữa chương trình giảm nghèo và các chương trình y tế – dân số. Tại nhiều tỉnh miền núi, việc song song triển khai hỗ trợ học bổng, cải thiện trường học và nâng cấp cơ sở y tế từ các chương trình đã giúp nâng tỷ lệ tiếp cận dịch vụ giáo dục, giảm tình trạng bỏ học và cải thiện sức khỏe bà mẹ – trẻ em. Đây là tác động theo chiều sâu mà chỉ sự lồng ghép chính sách mới tạo ra.

Một hiệu quả quan trọng khác của lồng ghép là nâng cao năng lực cán bộ và hoàn thiện hệ thống quản trị chương trình. Khi ba chương trình mục tiêu được triển khai đồng thời, cán bộ cấp cơ sở buộc phải nâng cao kỹ năng quản lý, tổng hợp số liệu và vận hành hệ thống thông tin. Việc tổ chức 6.245 lớp tập huấn cho hơn 734.000 lượt cán bộ đã giúp củng cố năng lực hệ thống thực thi, giảm sai sót trong cập nhật dữ liệu và tăng cường khả năng xây dựng kế hoạch lồng ghép có trọng tâm. Lồng ghép cũng giúp giảm trùng lặp trong công tác kiểm tra, giám sát khi các đoàn kiểm tra có thể kết hợp đánh giá cả ba chương trình trong cùng một đợt, tiết kiệm thời gian và chi phí.

Tuy nhiên, việc lồng ghép nguồn lực cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với giai đoạn 2026 -2030. Một số địa phương phản ánh sự lúng túng trong phân bổ vốn, thiếu thống nhất về hướng dẫn hoặc khó khăn trong lập kế hoạch do ranh giới giữa các chương trình chưa thật sự rõ ràng. Việc thực hiện lồng ghép đòi hỏi phải có hệ thống dữ liệu đồng bộ, năng lực quản trị tốt và khả năng phối hợp giữa các phòng ban địa phương. Do đó, giai đoạn tới cần hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường phân cấp, xây dựng kế hoạch lồng ghép dựa trên phân tích nhu cầu thực tiễn và đánh giá định lượng tác động của từng chương trình lên đối tượng thụ hưởng.

Lồng ghép giữa các chương trình mục tiêu đã tạo sức mạnh tổng hợp giúp công tác giảm nghèo bền vững đạt kết quả toàn diện hơn trong giai đoạn 2021–2025. Việc tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư và mở rộng tác động của các chính sách đã giúp nhiều địa phương vượt khó và tạo nền tảng quan trọng cho mục tiêu giảm nghèo giai đoạn 2026 -2030. Khi được triển khai đồng bộ và có hệ thống hơn, lồng ghép chính sách sẽ tiếp tục là “chìa khóa” nâng cao chất lượng an sinh xã hội và thúc đẩy phát triển bao trùm.

Ngọc Quý