Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc lần thứ XI: Tấm gương Lầu Minh Pó - “Cánh chim đầu đàn” trong công cuộc xây dựng đời sống văn hóa mới của đồng bào Mông ở Thanh Hóa

Từ trăn trở trước những “rào cản” vô hình

Xã Pù Nhi, nơi ông Lầu Minh Pó sinh sống, là một xã vùng cao biên giới đặc biệt, nơi hội tụ của 6 anh em dân tộc, trong đó đồng bào Mông chiếm tới 75%. Mỗi dân tộc mang một bản sắc văn hóa riêng, tạo nên một bức tranh đa màu sắc. Tuy nhiên, xen lẫn những nét đẹp truyền thống ấy là sự tồn tại của không ít phong tục, tập quán lạc hậu, trở thành những “rào cản” vô hình kìm hãm sự phát triển.

Là một người con của bản làng, lại từng là cán bộ lãnh đạo huyện, ông Pó thấu hiểu hơn ai hết những gánh nặng mà hủ tục đè lên vai bà con. Đó là tục thách cưới nặng nề, khiến nhiều gia đình lâm vào cảnh nợ nần; là vấn nạn tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống để lại những hệ lụy đau lòng về sức khỏe và chất lượng giống nòi. Đó còn là những đám tang kéo dài nhiều ngày, giết mổ hàng loạt gia súc gây lãng phí và tốn kém; là thói quen cúng bái khi ốm đau thay vì đến cơ sở y tế; là tập quán chăn nuôi thả rông, không có nhà vệ sinh làm ô nhiễm môi trường sống, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân.

Những trăn trở ấy đã thôi thúc ông, một người cán bộ đã nghỉ hưu, phải hành động. Ông tâm niệm rằng, muốn bà con có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, trước hết phải giúp họ thay đổi tư duy, cởi bỏ những xiềng xích của hủ tục.

Hành trình “thắp lửa” cho những đổi thay

Được nhân dân tin tưởng, tín nhiệm bầu là người có uy tín của bản Pù Toong, ông Lầu Minh Pó đã biến uy tín cá nhân thành sức mạnh của cộng đồng. Ông không chỉ nói, mà còn làm, không chỉ hô hào, mà còn tiên phong.

Một là, thay đổi diện mạo bản làng từ những việc làm nhỏ nhất.

Bản Pù Toong trước đây cũng như nhiều bản Mông khác, chìm trong mùi xú uế từ gia súc, gia cầm nuôi thả rông ngay cạnh nhà. “Bữa ăn, giấc ngủ cũng không yên” - đó là thực trạng nhức nhối. Hiểu rằng, muốn thay đổi nhận thức phải bắt đầu từ thay đổi môi trường sống, ông Pó đã cùng cấp ủy, chính quyền bản đi từng nhà, vận động từng hộ.

Với phương châm “nhà nào khó khăn thì nhận hỗ trợ của Nhà nước, nhà nào có điều kiện hơn thì tự làm”, ông đã khơi dậy được tinh thần tự lực, tự cường của bà con. Ông giải thích cặn kẽ về lợi ích của việc làm chuồng trại xa nhà, xây dựng nhà tiêu hợp vệ sinh. Chính gia đình ông là người làm trước để bà con noi theo. Dần dần, một hộ, hai hộ, rồi cả bản cùng làm. Đến nay, 100% hộ dân trong bản Pù Toong đều có chuồng trại và nhà tiêu hợp vệ sinh.

Không chỉ vậy, ông còn vận động bà con thay đổi tập quán canh tác lạc hậu, từ bỏ việc phát nương làm rẫy để chuyển sang khai hoang ruộng bậc thang, trồng các loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao như mận, xoài, nhãn, vải. Con đường bê tông “xương cá” len lỏi đến từng nhà cũng là thành quả từ sự vận động khéo léo của ông, kết hợp nguồn lực nhà nước và ngày công của nhân dân.

Kết quả thật ngọt ngào: Môi trường sống trong lành hơn, thu nhập của người dân tăng lên. Từ một bản đặc biệt khó khăn, Pù Toong đã đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2020, tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh chỉ còn 4,1%.

Hai là, “gỡ rối” những hủ tục trong hôn nhân và tang lễ.

Đây là cuộc chiến cam go nhất, bởi nó ăn sâu vào tiềm thức và nếp nghĩ của người dân qua nhiều thế hệ. Nhưng với sự am hiểu sâu sắc về văn hóa dân tộc mình, cùng kinh nghiệm công tác và uy tín sẵn có, ông Pó đã tìm ra “chìa khóa” để thuyết phục bà con.

Đối với cưới hỏi và nạn tảo hôn: Ông không phê phán một cách gay gắt, mà dùng phương pháp “mưa dầm thấm lâu”. Trong các buổi họp bản, các lớp tập huấn do tỉnh, huyện tổ chức, ông được mời làm báo cáo viên. Bằng cách nói gần gũi, ông lấy những ví dụ thực tế về chi phí một đám cưới theo đúng phong tục gốc chỉ chưa đến 10 triệu đồng, so sánh với gánh nặng hàng chục triệu đồng của tục thách cưới du nhập. Ông phân tích những hệ lụy của tảo hôn và hôn nhân cận huyết bằng những câu chuyện người thật, việc thật ngay tại địa phương, giúp bà con dễ hiểu, dễ thấm. Ông chỉ rõ, quan niệm “khác họ là lấy được nhau” là sai lầm, dẫn đến suy thoái nòi giống.

Đối với tang lễ: Đây là một cuộc cách mạng thực sự. Trước đây, tang ma của người Mông thường để người chết lâu trong nhà, không đưa vào áo quan, bắn súng thông báo, giết mổ nhiều gia súc, ăn uống linh đình dài ngày. Ông Pó đã cùng cấp ủy, những người có uy tín và trưởng các dòng họ kiên trì vận động. Ông nhấn mạnh việc thực hiện nếp sống văn minh không phải là xóa bỏ bản sắc, mà là làm cho nghi lễ gọn nhẹ, trang trọng hơn, hợp vệ sinh và bớt đi gánh nặng cho tang chủ.

Đặc biệt, ông đã tiên phong xây dựng mô hình tang lễ “Tự tổ chức” tại bản Pù Toong. Khi có đám tang, Ban quản lý bản và các đội khèn, trống, lực lượng giúp việc trong bản sẽ đứng ra lo liệu. Mô hình này đã giảm tối đa việc uống rượu và mổ nhiều gia súc, được nhân dân trong bản và các bản lân cận nhiệt liệt ủng hộ. Đến nay, 100% đám tang trong các bản Mông đã đưa người chết vào quan tài trong vòng 48 giờ, không còn tiếng súng và giảm đáng kể tình trạng ăn uống lãng phí.

Tấm gương của một đảng viên không ngừng cống hiến

Câu chuyện của ông Lầu Minh Pó là minh chứng sống động cho vai trò không thể thiếu của những người có uy tín trong cộng đồng các dân tộc thiểu số. Ông là cầu nối vững chắc giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân, là người “truyền lửa” và dẫn dắt bà con trên con đường xây dựng cuộc sống mới.

Tham dự Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc lần thứ XI, ông không chỉ mang theo niềm tự hào của bản thân, gia đình và quê hương miền Tây Thanh Hóa, mà còn mang theo những tâm tư, đề xuất tâm huyết. Ông kiến nghị Nhà nước cần có cơ chế để các trưởng dòng họ, trưởng thôn được đi tham quan, học tập kinh nghiệm; đề nghị nghiên cứu xây dựng một đề án khoa học để nhận diện, phân loại hủ tục cần xóa bỏ và những giá trị văn hóa tốt đẹp cần bảo tồn, tránh việc làm mất đi bản sắc dân tộc.

Ở tuổi nghỉ hưu, ông Lầu Minh Pó vẫn miệt mài cống hiến như một cán bộ đương chức. Ông thực sự là một tấm gương điển hình tiên tiến, một đảng viên mẫu mực, người đã dành cả cuộc đời mình để “thắp lên những ngọn lửa” của sự đổi mới, văn minh trên mảnh đất quê hương, góp phần tô thắm thêm vườn hoa thi đua yêu nước của dân tộc Việt Nam.

Minh Anh