Abstract: Cadets in military academies constitute a core force in the building of a revolutionary, regular, elite, and modern People’s Army. During their study and training at military schools, cadets establish and maintain various relationships that play an important role in shaping their personality, political steadfastness, and revolutionary ethics. This article focuses on clarifying the fundamental relationships of cadets, analyzing their key characteristics, thereby providing a basis for strengthening the monitoring and management of cadets’ relationships in military schools, contributing to the successful fulfillment of assigned political tasks.
Keywords: Characteristics; education and training; officer cadets; relationships; military.
Ở nhà trường quân đội, học viên là lực lượng trung tâm của quá trình giáo dục - đào tạo, đồng thời là chủ thể trực tiếp tham gia vào nhiều mối quan hệ xã hội đặc thù. Quá trình học tập, rèn luyện và sinh hoạt, học viên không chỉ thiết lập quan hệ với tổ chức đảng, chỉ huy, giảng viên, cán bộ quản lý, đồng chí, đồng đội trong nhà trường quân đội, mà còn duy trì các mối quan hệ với gia đình, địa phương và xã hội bên ngoài. Những mối quan hệ đó đan xen, tác động qua lại, vừa chịu sự chi phối của tính tổ chức, kỷ luật của Quân đội, vừa phản ánh những biến đổi của đời sống xã hội trong bối cảnh hiện nay. C.Mác đã từng khẳng định: “Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hòa những mối quan hệ xã hội”(1). Do vậy, việc nhận diện đúng các mối quan hệ chủ yếu và làm rõ những đặc điểm nổi bật của các mối quan hệ của học viên ở nhà trường quân đội có ý nghĩa quan trọng, góp phần làm rõ môi trường giáo dục, rèn luyện quân sự và tạo cơ sở cho việc nâng cao chất lượng quản lý các mối quan hệ của học viên ở nhà trường quân đội hiện nay.
Một là, các mối quan hệ của học viên với các tổ chức, cá nhân trong nhà trường quân đội.
Quan hệ của học viên với các tổ chức, cá nhân trong nhà trường quân đội là mối quan hệ quan trọng hàng đầu, phản ánh sự phục tùng, chấp hành của học viên đối với sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý, điều hành của Nhà nước, sự chỉ huy, quản lý của nhà trường quân đội và sự đùm bọc, giúp đỡ của đồng chí, đồng đội. Đây là những quan hệ cơ bản, then chốt, thuộc về bản chất và truyền thống của Quân đội nhân dân Việt Nam, mang đậm tính đảng, tính chính trị và giá trị văn hóa, truyền thống của dân tộc và Quân đội. Trong quá trình học tập, rèn luyện, học viên thiết lập mối quan hệ chặt chẽ với cấp ủy, chỉ huy các cấp trên cơ sở nguyên tắc Đảng lãnh đạo Quân đội, chấp hành nghiêm Hiến pháp, pháp luật của Nhà nước, điều lệnh, điều lệ và các quy định của Quân đội; đồng thời có quan hệ tổ chức với Đoàn Thanh niên, Hội đồng quân nhân theo chức trách, nhiệm vụ được giao, trong đó học viên có trách nhiệm chấp hành sự quản lý, giáo dục, kiểm tra, giám sát của các tổ chức này. Bên cạnh đó, học viên duy trì quan hệ phối hợp công tác, quan hệ đồng chí, đồng đội, cấp trên, cấp dưới với các tổ chức và học viên ở đơn vị bạn; xây dựng mối quan hệ đoàn kết, hợp tác với học viên quân đội các nước trong thực hiện nhiệm vụ quốc tế, tuân thủ các nguyên tắc luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc và các thỏa thuận hợp tác quốc phòng. Quan hệ giữa học viên với nhau được xác lập trên nền tảng đồng chí, đồng đội, thể hiện ở sự quan tâm, hỗ trợ, giúp đỡ lẫn nhau trong học tập, tu dưỡng, rèn luyện, công tác và sinh hoạt hàng ngày, cùng phấn đấu hoàn thành tốt chức trách, nhiệm vụ được giao.
Hai là, các quan hệ của học viên ở nhà trường quân đội với các tổ chức, cá nhân bên ngoài xã hội.
Quan hệ của học viên ở nhà trường quân đội với bạn bè, đồng hương, đồng ngũ được xác lập trên cơ sở tuân thủ Hiến pháp, pháp luật Nhà nước, điều lệnh, điều lệ, chế độ quy định của Quân đội và các quy chế, thể lệ của từng tổ chức, trong đó mỗi học viên có trách nhiệm, nghĩa vụ động viên, khuyến khích nhau cùng phấn đấu, tu dưỡng, rèn luyện bản thân, tạo điều kiện giúp đỡ nhau giải quyết hài hòa các khó khăn trong đời sống, sinh hoạt, học tập và công tác trong thời gian ở nhà trường cũng như trong sinh hoạt đời thường. Đồng thời, học viên duy trì mối quan hệ gắn bó với người thân, gia đình trên nền tảng trách nhiệm, nghĩa vụ theo quan hệ huyết thống, thực hiện đầy đủ bổn phận đối với ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con cái và anh chị em; về phía gia đình cũng có trách nhiệm quan tâm, động viên, thăm hỏi, giúp đỡ để học viên yên tâm học tập, rèn luyện, hoàn thành tốt trách nhiệm đối với Đảng, Nhà nước, Quân đội và nhà trường. Bên cạnh đó, trong quá trình học tập và công tác, học viên còn có mối quan hệ với cấp ủy, chính quyền, ban ngành, đoàn thể và nhân dân địa phương nơi cư trú, nơi đóng quân và địa phương nơi sinh ra, lớn lên. Theo đó, học viên có trách nhiệm thường xuyên liên hệ với địa phương để phối hợp giải quyết các chính sách hậu phương quân đội, chăm lo gia đình, đồng thời chủ động, tích cực giải quyết tốt các mối quan hệ xã hội ở địa bàn đóng quân, góp phần xây dựng, tô thắm thêm hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ” trong lòng nhân dân.
Các mối quan hệ của học viên ở nhà trường quân đội không chỉ đơn thuần là hình thức tương tác giữa các cá nhân hay tập thể, mà còn là biểu hiện sinh động của quá trình vận động, phát triển của con người trong môi trường quân sự, môi trường mang tính đặc thù cao về tổ chức, kỷ luật, mục tiêu và lý tưởng, có thể chỉ ra một số đặc điểm nổi bật sau:
Thứ nhất, các mối quan hệ của học viên mang tính chính trị - quân sự sâu sắc.
Đây là đặc điểm có tính chất chi phối, quyết định, bởi học viên là lực lượng đặc thù, được tổ chức đào tạo đáp ứng yêu cầu chuẩn đầu ra của nhà trường quân đội. Đặc điểm này làm nổi bật sự khác biệt căn bản giữa quan hệ của học viên ở nhà trường quân đội với quan hệ xã hội bên ngoài. V.I.Lênin từng khẳng định: “Không có và không thể có một quân đội trung lập”(2), nếu như các mối quan hệ của thanh niên, sinh viên bên ngoài có thể thiên về nghề nghiệp hoặc học thuật chuyên ngành, thì quan hệ của học viên lại mang tính định hướng chính trị rõ rệt, gắn với sứ mệnh bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và chế độ xã hội chủ nghĩa. Tính chính trị - quân sự ấy vừa định hướng, vừa kiểm soát sự phát triển của các quan hệ, bảo đảm không đi chệch hướng, không bị ảnh hưởng bởi những tư tưởng, quan điểm sai trái, thù địch.
Trong nhà trường quân đội, mọi hoạt động từ học tập, rèn luyện, công tác cho đến sinh hoạt tập thể đều nhằm phục vụ lợi ích cao nhất của Tổ quốc, của nhân dân và sự phát triển vững mạnh toàn diện của Quân đội. Vì vậy, các mối quan hệ của học viên, dù là quan hệ với Đảng, Nhà nước; với cấp ủy, chỉ huy, giảng viên; với đồng chí, đồng đội hay với nhân dân đều thấm đượm tính chính trị - quân sự. Ở đó, sự phục tùng và chấp hành kỷ luật Quân đội, sự tuân thủ nguyên tắc tập trung dân chủ, tinh thần đoàn kết thống nhất, và mối quan hệ gắn bó máu thịt quân - dân không chỉ là chuẩn mực ứng xử, mà còn trở thành nền tảng để duy trì, củng cố và phát triển các mối quan hệ xã hội đặc thù của học viên. Hơn thế, chính tính chính trị - quân sự sâu sắc này đã góp phần trực tiếp rèn luyện cho học viên bản lĩnh chính trị vững vàng, ý chí chiến đấu kiên cường, tinh thần trách nhiệm cao cả và thái độ ứng xử chuẩn mực, trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; kiên định mục tiêu lý tưởng xã hội chủ nghĩa; có năng lực tổ chức, quản lý, chỉ huy đơn vị trong mọi tình huống; đồng thời giữ vững phẩm chất đạo đức, lối sống trong sáng, giản dị. Do đó, có thể khẳng định rằng tính chính trị - quân sự sâu sắc là đặc điểm nổi bật nhất, chi phối và quy định bản chất của toàn bộ các mối quan hệ của học viên, là môi trường giáo dục rèn luyện, đồng thời là cơ sở để hình thành nhân cách, bản lĩnh và năng lực toàn diện của quân nhân, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Thứ hai, các mối quan hệ của học viên được hình thành trong môi trường tập thể chặt chẽ, có tính tổ chức và kỷ luật cao.
Môi trường tập thể chặt chẽ, có tính tổ chức và kỷ luật cao là đặc điểm đặc thù nổi bật và có tính chất quyết định đến quá trình hình thành, phát triển các mối quan hệ của học viên. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Đoàn kết là sức mạnh, là then chốt của thành công”(3). Trong nhà trường quân đội, tinh thần đoàn kết ấy được cụ thể hóa thông qua các mối quan hệ đồng chí, đồng đội, kỷ luật và trách nhiệm tập thể, trở thành nền tảng bền vững cho quá trình giáo dục, rèn luyện học viên. Học viên không tồn tại trong sự tự do cá nhân hay môi trường học tập của các trường đại học bên ngoài, mà họ sinh hoạt, học tập, rèn luyện, công tác trong một hệ thống tập thể được tổ chức chặt chẽ theo điều lệnh, kỷ luật và nguyên tắc quân sự. Từ giờ giấc học tập, chế độ sinh hoạt hàng ngày, đến quy định trong giao tiếp, ứng xử… đều được quy chuẩn hóa và gắn liền với tính tổ chức kỷ luật nghiêm minh.
Trong bối cảnh đó, các mối quan hệ của học viên luôn được đặt trong khuôn khổ tập thể. Quan hệ giữa cá nhân học viên với đồng chí, đồng đội không phải là quan hệ thuần túy bạn bè, mà là quan hệ đồng chí gắn bó, cùng nhau phấn đấu vì mục tiêu chung của đơn vị, vì nhiệm vụ học tập, rèn luyện được giao. Quan hệ giữa học viên với cán bộ quản lý, giảng viên cũng không đơn thuần là quan hệ thầy trò, mà còn là quan hệ quân nhân, trong đó sự tôn trọng, phục tùng mệnh lệnh, chấp hành kỷ luật song hành với tình cảm tin tưởng, trách nhiệm và sự dìu dắt, giáo dục. Các mối quan hệ với tổ chức đoàn, hội trong nhà trường quân đội cũng mang tính tổ chức rõ rệt, gắn liền với nhiệm vụ chính trị chứ không phải là những quan hệ tự phát, lỏng lẻo. Đặc điểm này đã tạo nên môi trường sư phạm quân sự độc đáo, nơi mà tính tập thể trở thành yếu tố chủ đạo, chi phối sự hình thành và phát triển nhân cách học viên. Các quan hệ không chỉ phục vụ nhu cầu giao tiếp, gắn kết cá nhân, mà còn là công cụ giáo dục, rèn luyện, góp phần xây dựng đội ngũ học viên có ý thức tổ chức, kỷ luật cao, có tinh thần trách nhiệm, biết sống vì tập thể, đặt lợi ích tập thể lên trên lợi ích cá nhân. Đây là điểm khác biệt căn bản giữa học viên và sinh viên ở môi trường dân sự bên ngoài. Có thể nói, môi trường tập thể chặt chẽ, kỷ luật nghiêm minh chính là “cái nôi” hình thành những mối quan hệ chuẩn mực, lành mạnh, góp phần rèn luyện bản lĩnh chính trị, ý chí tổ chức, năng lực quản lý và khả năng phối hợp hiệp đồng của học viên nhà trường quân đội.
Thứ ba, các mối quan hệ của học viên mang tính đa dạng và phong phú.
Học viên nhà trường quân đội hiện nay không chỉ giới hạn trong một vài mối quan hệ khép kín, mà họ cùng lúc duy trì, phát triển nhiều mối quan hệ khác nhau, trải rộng cả bên trong nhà trường lẫn ngoài xã hội, từ phạm vi gần gũi, trực tiếp cho đến phạm vi rộng lớn, gián tiếp. Trong nội bộ nhà trường quân đội, học viên có quan hệ với Đảng, Nhà nước, Quân đội, với cấp ủy, chỉ huy, cán bộ quản lý, giảng viên, với đồng chí, đồng đội trong cùng khóa, cùng đơn vị, cũng như với các học viên của những đơn vị khác, thậm chí với học viên quân đội các nước bạn đang học tập, hợp tác tại Việt Nam. Mỗi quan hệ đều có tính chất, đặc điểm riêng, tất cả đã tạo nên một bức tranh phong phú và sinh động về các mối quan hệ của học viên. Trong mối quan hệ với xã hội bên ngoài, học viên vừa có sự gắn bó máu thịt với gia đình, người thân, vừa duy trì quan hệ với bạn bè, đồng hương, đồng ngũ, vừa thiết lập quan hệ với cấp ủy, chính quyền, đoàn thể và nhân dân địa phương nơi đơn vị đóng quân, cũng như nơi gia đình sinh sống. Các mối quan hệ này tạo nên sự đan xen, bổ sung, hỗ trợ cho nhau, giúp học viên giữ được sự cân bằng giữa nhiệm vụ học tập, rèn luyện trong quân đội và đời sống cá nhân, xã hội bên ngoài.
Sự đa dạng và phong phú ấy không chỉ phản ánh tính chất đặc thù của môi trường quân sự, mà còn cho thấy sự hòa quyện giữa yếu tố chính trị - quân sự và yếu tố xã hội trong đời sống của học viên. Qua đó, giúp học viên không rơi vào trạng thái khép kín, đơn điệu, mà luôn được rèn luyện trong điều kiện phong phú, nhiều chiều, phát triển toàn diện về năng lực, kỹ năng xã hội, khả năng giao tiếp, xử lý tình huống. Đặc biệt, trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, tính đa dạng của các mối quan hệ còn tạo điều kiện cho học viên tiếp cận những tri thức, giá trị, phong cách làm việc, phương thức giao tiếp từ nhiều nền văn hóa khác nhau góp phần nâng cao trình độ, mở rộng tầm nhìn và bản lĩnh chính trị. Có thể khẳng định, chính sự đa dạng, phong phú của các mối quan hệ đã giúp học viên từng bước trưởng thành, vừa đảm bảo giữ gìn phẩm chất chính trị, đạo đức của người quân nhân cách mạng, vừa phát triển khả năng thích ứng linh hoạt, nhạy bén với các điều kiện xã hội, quân sự, quốc tế ngày càng biến động, phức tạp.
Thứ tư, các mối quan hệ của học viên gắn chặt với mục tiêu đào tạo và yêu cầu thực tiễn công tác sau khi ra trường.
Các mối quan hệ của học viên không tồn tại tách rời khỏi mục tiêu giáo dục - đào tạo của nhà trường quân đội; trái lại, chúng được hình thành và vận hành nhằm phục vụ trực tiếp cho việc nâng cao phẩm chất, trình độ chuyên môn và năng lực thực hành nghề nghiệp của học viên sau khi ra trường. Từ chương trình giảng dạy, nội dung huấn luyện đến tổ chức rèn luyện, mọi hoạt động đều đặt trọng tâm vào việc chuẩn bị cho học viên khả năng đảm nhiệm vai trò chỉ huy, quản lý, giảng dạy, nghiên cứu sau khi ra trường. Do đó, từng loại mối quan hệ với giảng viên, chỉ huy, đồng đội, tổ chức đoàn thể, nhân dân địa phương hay đối tác quốc tế đều có chức năng cụ thể trong việc truyền thụ kiến thức, thực nghiệm kỹ năng, bồi dưỡng tư tưởng chính trị và rèn luyện phẩm chất đạo đức nghề nghiệp.
Các mối quan hệ luôn thay đổi theo lộ trình đào tạo: trong giai đoạn nhập học, quan hệ chủ yếu mang tính xã hội hóa và nội quy hóa; ở giai đoạn huấn luyện chuyên ngành và thực hành, các quan hệ tập trung vào kỹ năng, năng lực tác chiến và lãnh đạo; khi tiếp xúc với thực tế đơn vị hoặc trong các hoạt động hợp tác quốc tế, các quan hệ lại chuyển thành nền tảng xây dựng kinh nghiệm, mạng lưới nghề nghiệp và khả năng thích ứng với hoàn cảnh công tác đa dạng. Nhờ vậy, chất lượng và tính cấu trúc các mối quan hệ của mỗi học viên trực tiếp phản ánh tiến trình và kết quả đào tạo của cá nhân đó. Mối quan hệ gắn với mục tiêu đào tạo còn mang ý nghĩa dự báo cho khả năng hoàn thành nhiệm vụ sau khi ra trường. Học viên có mối quan hệ học thuật, thực hành và hậu phương hỗ trợ tốt thường có thuận lợi trong tiếp nhận kinh nghiệm, triển khai công tác và duy trì tinh thần bền bỉ trong khó khăn; ngược lại, những quan hệ lệch chuẩn có thể làm suy giảm chất lượng đào tạo và giảm khả năng hoàn thành nhiệm vụ thực tiễn. Vì vậy, chất lượng mối quan hệ không chỉ là vấn đề đạo đức hay văn hóa, mà còn là yếu tố quyết định năng lực nghề nghiệp và hiệu suất thực thi nhiệm vụ của học viên sau khi ra trường.
------------------------------------------------------------------
Ghi chú:
(1) C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 3, Nxb CTQG-ST, H.2005, tr.11.
(2) V.I.Lênin, Toàn tập, tập 41, Nxb CTQG-ST, H.2005, tr.120.
(3) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 14, Nxb CTQG-ST, H. 2011, tr.186.
1. Bộ Quốc phòng, Thông tư số 15/2018/TT-BQP ngày 03/02/2018 ban hành Quy chế quản lý học viên quân đội.
2. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2019 về phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới.
3. Bộ Quốc phòng, Giáo trình Công tác đảng, công tác chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam, Nxb Quân đội nhân dân, H.2020.
4. Học viện Chính trị, Giáo trình Tâm lý học xã hội quân sự, Nxb Quân đội nhân dân, H.2021.
Thiếu tá Phạm Xuân Quỳnh - Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
.jpg)
.jpg)
