Phát triển lối sống văn hóa của học viên đào tạo sau đại học ở Học viện Chính trị theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Từ khóa: Học viện Chính trị; học viên sau đại học; lối sống văn hóa; tư tưởng Hồ Chí Minh.

Abstract: Ho Chi Minh's ideology on culture and lifestyle constitutes an important component of his ideological legacy, possessing profound theoretical and practical value for the comprehensive development of the Vietnamese people. Therefore, promoting a cultural lifestyle among postgraduate trainees at the Political Academy today in accordance with Ho Chi Minh's ideology is an objective requirement, contributing to the formation of a contingent of cadres with firm political steadfastness, sound moral qualities, and a healthy lifestyle, capable of meeting the demands of military building and national defense in the new situation.

Keywords: Political Academy; postgraduate trainees; cultural lifestyle; Ho Chi Minh's ideology.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt quan tâm đến xây dựng văn hóa và con người mới. Người coi văn hóa không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực của sự phát triển xã hội; trong đó, lối sống văn hóa giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách, phẩm chất và năng lực của mỗi con người. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”⁽¹⁾. Trong bối cảnh hiện nay, trước tác động mạnh mẽ của kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, dẫn đến lối sống của một bộ phận cán bộ, học viên có biểu hiện lệch chuẩn, thực dụng, cá nhân chủ nghĩa. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải phát triển lối sống văn hóa của học viên đào tạo sau đại học ở Học viện Chính trị trên nền tảng tư tưởng Hồ Chí Minh, nhằm góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội “vừa hồng, vừa chuyên”.

1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống văn hóa

Tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống văn hóa được hình thành trên cơ sở kế thừa truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại và tổng kết sâu sắc thực tiễn cách mạng Việt Nam. Theo Người, lối sống văn hóa là sự thống nhất biện chứng giữa nhận thức, đạo đức và hành vi của con người trong các mối quan hệ xã hội.

Chủ tịch Hồ Chí Minh coi đạo đức là nền tảng cốt lõi của lối sống văn hóa. Người khẳng định: “Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”⁽²⁾. Đạo đức cách mạng không phải là những chuẩn mực trừu tượng mà phải được thể hiện sinh động trong đời sống hàng ngày, trong học tập, công tác và sinh hoạt xã hội. Lối sống văn hóa vì vậy gắn liền với các chuẩn mực cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; với tinh thần trách nhiệm, ý thức tổ chức kỷ luật và thái độ tận tụy phục vụ nhân dân.

Một nội dung đặc sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống văn hóa là nguyên tắc “nói đi đôi với làm”. Người coi đây là thước đo quan trọng của đạo đức và phong cách sống. Người nhấn mạnh: “Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”⁽³⁾. Theo đó, lối sống văn hóa của cán bộ, đảng viên phải được thể hiện trước hết ở sự gương mẫu trong hành động, tác phong công tác và ứng xử hàng ngày.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt đề cao lối sống giản dị, trong sạch, khiêm tốn, gắn liền với tinh thần tự giác, ý thức trách nhiệm và thái độ tận tụy trong công việc; đồng thời kiên quyết phê phán, đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng, hưởng thụ, xa hoa, hình thức. Theo Người, sự giản dị không đồng nghĩa với nghèo nàn, khắc khổ hay thiếu thốn, mà là biểu hiện sinh động của nhân cách cao đẹp, của đời sống tinh thần phong phú và sự làm chủ bản thân; qua đó thể hiện chiều sâu văn hóa, bản lĩnh chính trị và phong cách của cán bộ cách mạng. Lối sống giản dị, trong sạch còn giúp con người giữ vững sự liêm chính, không bị cám dỗ bởi lợi ích vật chất tầm thường, luôn đặt lợi ích của tập thể, của nhân dân lên trên lợi ích cá nhân. Những quan điểm đó của Chủ tịch Hồ Chí Minh có ý nghĩa định hướng sâu sắc đối với việc phát triển lối sống văn hóa của học viên đào tạo sau đại học ở Học viện Chính trị hiện nay, góp phần hình thành đội ngũ cán bộ quân đội có phẩm chất đạo đức trong sáng, phong cách sống lành mạnh, khoa học, phù hợp với yêu cầu xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị trong tình hình mới.

2. Giải pháp phát triển lối sống văn hóa của học viên đào tạo sau đại học ở Học viện Chính trị hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống văn hóa, phát triển lối sống văn hóa của học viên đào tạo sau đại học ở Học viện Chính trị hiện nay là quá trình tác động tổng hợp, có mục tiêu, nội dung và phương thức phù hợp, nhằm hình thành và củng cố những giá trị đạo đức, chuẩn mực văn hóa và phong cách sống của cán bộ quân đội trong tình hình mới. Quá trình đó đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các chủ thể giáo dục, sự gương mẫu của đội ngũ cán bộ, giảng viên và đặc biệt là tính tự giác, tích cực của mỗi học viên. Trên cơ sở đó, cần tập trung thực hiện tốt một số giải pháp chủ yếu sau:

Một là, tăng cường giáo dục, nâng cao nhận thức cho học viên đào tạo sau đại học về lối sống văn hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh: “Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, khơi dậy khát vọng cống hiến, xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện”⁽⁴⁾. Vì vậy, giáo dục, nâng cao nhận thức là giải pháp có ý nghĩa định hướng, tạo nền tảng cho việc hình thành thái độ, động cơ và hành vi văn hóa đúng đắn của học viên. Do đó, cần làm cho học viên nhận thức sâu sắc rằng lối sống văn hóa không chỉ là yêu cầu về mặt đạo đức cá nhân, mà còn là tiêu chí quan trọng đánh giá phẩm chất, uy tín và năng lực của cán bộ quân đội. Việc giáo dục lối sống văn hóa phải được đặt trong tổng thể giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh; gắn với mục tiêu, yêu cầu đào tạo cán bộ của Học viện Chính trị trong giai đoạn hiện nay.

Nội dung giáo dục cần tập trung làm rõ những giá trị cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh về lối sống văn hóa như: cần, kiệm, liêm, chính; chí công vô tư; nói đi đôi với làm; lối sống giản dị, trong sạch; tinh thần trách nhiệm và ý thức phục vụ nhân dân. Thông qua đó, giúp học viên hình thành niềm tin, động cơ đúng đắn và ý thức tự giác trong rèn luyện lối sống văn hóa.

Hai là, phát triển vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng và trách nhiệm nêu gương của đội ngũ cán bộ, giảng viên trong phát triển lối sống văn hóa.

Cấp ủy, tổ chức đảng các cấp cần coi việc phát triển lối sống văn hóa của học viên đào tạo sau đại học là nội dung quan trọng trong lãnh đạo, chỉ đạo công tác giáo dục và đào tạo. Cần cụ thể hóa các yêu cầu về xây dựng lối sống văn hóa vào nghị quyết, chương trình, kế hoạch đào tạo; gắn với các phong trào thi đua, các cuộc vận động lớn trong Quân đội và Học viện Chính trị.

Đội ngũ cán bộ, giảng viên, nhất là cán bộ chủ trì, giảng viên lý luận chính trị phải thực sự gương mẫu về đạo đức, lối sống và phong cách công tác, “cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu phải gương mẫu trong tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống, phong cách công tác”⁽⁵⁾. Sự gương mẫu đó không chỉ thể hiện trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học mà còn trong sinh hoạt, ứng xử hàng ngày, qua đó tạo sức lan tỏa tích cực, góp phần định hướng và củng cố lối sống văn hóa cho học viên.

Ba là, phát triển tính tự giác, chủ động của học viên đào tạo sau đại học trong tự tu dưỡng, rèn luyện lối sống văn hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Phát triển lối sống văn hóa chỉ thực sự đạt hiệu quả khi trở thành nhu cầu tự thân của mỗi học viên. Vì vậy, mỗi học viên đào tạo sau đại học cần nhận thức rõ trách nhiệm của bản thân trong tự rèn luyện đạo đức, lối sống; thường xuyên “tự soi, tự sửa”, gắn học tập lý luận với tu dưỡng phẩm chất đạo đức và phong cách sống. Học viên cần thực hiện nghiêm nguyên tắc “nói đi đôi với làm”, xây dựng lối sống giản dị, trong sáng, khoa học; đề cao ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và thái độ nghiêm túc trong học tập, nghiên cứu khoa học và sinh hoạt tập thể. Đồng thời, tích cực tham gia xây dựng môi trường văn hóa sư phạm chính quy, mẫu mực, góp phần lan tỏa các giá trị văn hóa tích cực trong Học viện.

Bốn là, kết hợp chặt chẽ giữa phát triển lối sống văn hóa với xây dựng môi trường văn hóa sư phạm chính quy, mẫu mực ở Học viện Chính trị.

Xây dựng môi trường văn hóa sư phạm là điều kiện quan trọng bảo đảm việc phát triển lối sống văn hóa của học viên đào tạo sau đại học diễn ra thường xuyên, bền vững. Do đó, cần chú trọng xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, kỷ cương, giàu tính nhân văn; trong đó các chuẩn mực về đạo đức, lối sống, tác phong quân nhân được thể hiện rõ ràng, thống nhất và được thực hiện nghiêm túc. Việc xây dựng môi trường văn hóa sư phạm cần gắn với xây dựng chính quy, chấp hành kỷ luật quân đội, thực hiện nền nếp học tập, nghiên cứu khoa học; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để học viên phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập và rèn luyện.

Phát triển lối sống văn hóa của học viên đào tạo sau đại học ở Học viện Chính trị theo tư tưởng Hồ Chí Minh là yêu cầu quan trọng nhằm xây dựng đội ngũ trí thức chính trị có bản lĩnh vững vàng, đạo đức trong sáng và lối sống lành mạnh. Lối sống văn hóa của học viên thể hiện ở ý thức tu dưỡng, tinh thần trách nhiệm trong học tập, nghiên cứu khoa học, thái độ ứng xử và phong cách làm việc; vì vậy, việc phát triển cần được thực hiện đồng bộ, gắn giáo dục nhận thức với rèn luyện hành vi và xây dựng môi trường văn hóa học đường lành mạnh, qua đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo và hình thành đội ngũ cán bộ, giảng viên, nhà khoa học chính trị có đức, có tài, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới./.

---------------------------------------

Ghi chú:

(1) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 3, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.13.

(2) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, sđd, tr.292.

(3) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 1, sđd, tr.284.

(4) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội ĐBTQ lần thứ XIII, tập I, Nxb CTQG-ST, H.2021, tr.143.

(5) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội ĐBTQ lần thứ XIII, tập II, Nxb CTQG-ST, H.2021, tr.325.

Thiếu tá Nguyễn Văn Kiên - Thượng úy Nguyễn Trung Hưng - Thượng úy, Lê Gia Thịnh (Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng)