Nhân tố cơ bản quy định việc khắc phục tác động của mặt trái kinh tế thị trường đến đạo đức của đội ngũ sĩ quan trẻ ở Quân đoàn 12

Quân đoàn 12 kiểm tra công tác sẵn sàng chiến đấu bảo vệ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tại Trung đoàn 102, Sư đoàn 308.

Từ khoá: Đạo đức; khắc phục; mặt trái kinh tế thị trường; Quân đoàn 12; sĩ quan trẻ.

Abstract: Overcoming the negative impacts of the market economy on the morality of young officers in Army Corps 12 involves a comprehensive set of approaches and measures undertaken by relevant actors to limit and eliminate the influence and penetration of negative factors, thereby preventing distortions in moral consciousness, motivations, attitudes, behaviors, and moral relations among young officers. This process contributes to preserving and promoting the qualities of “Uncle Ho’s Soldiers” in the new era. The article clarifies the fundamental factors that determine the capacity to overcome these negative impacts, thereby helping to safeguard revolutionary moral values and providing a theoretical foundation for the education and training of young officers who are both politically steadfast and professionally competent.

Keywords: Morality; overcoming; negative aspects of the market economy; Army Corps 12; young officers.

1. Đặt vấn đề

Trong mọi hoạt động, đạo đức giữ vai trò định hướng hành vi chính trị, tư tưởng và lối sống của con người. Việc khắc phục tác động tiêu cực của mặt trái kinh tế thị trường đối với sĩ quan trẻ ở Quân đoàn 12 không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của cá nhân và đơn vị, mà còn trực tiếp xây dựng đội ngũ cán bộ kế cận “vừa hồng, vừa chuyên”, đáp ứng mục tiêu xây dựng Quân đoàn 12 “tinh, gọn, mạnh”, tiến lên hiện đại, phục vụ sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn cách mạng mới.

Hiện nay, những biến đổi sâu sắc của tình hình kinh tế - xã hội đang tác động mạnh mẽ đến đời sống đạo đức của sĩ quan trẻ. Bên cạnh cuộc đấu tranh chống các quan điểm sai trái, thù địch, tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống ở một bộ phận cán bộ, đảng viên, trong đó có sĩ quan trẻ ở Quân đoàn 12, diễn biến phức tạp. Tác động của kinh tế thị trường mang tính hai mặt, phụ thuộc vào vai trò lãnh đạo của cấp ủy, chỉ huy, môi trường đơn vị và ý thức tự rèn luyện của sĩ quan trẻ, qua đó quyết định khả năng khắc phục ảnh hưởng tiêu cực, củng cố phẩm chất đạo đức và bản lĩnh chính trị.

2. Nhân tố cơ bản quy định việc khắc phục tác động của mặt trái kinh tế thị trường đến đạo đức của đội ngũ sĩ quan trẻ ở Quân đoàn 12

Thứ nhất, nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể lãnh đạo, chỉ huy.

Đây là nhân tố mang tính định hướng, có tác dụng dẫn dắt toàn bộ hoạt động giáo dục, rèn luyện và quản lý đạo đức trong đơn vị. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, “Trong quân đội cách mạng, cán bộ phải làm gương mẫu, phải chăm nom đến đời sống tinh thần, vật chất của chiến sĩ, phải gương mẫu học tập và giữ kỷ luật”⁽¹⁾. Thực tế cho thấy, ở đơn vị nào cấp ủy, người chỉ huy và cơ quan chính trị có nhận thức đúng, trách nhiệm cao, phương pháp lãnh đạo khoa học, thì ở đó đời sống chính trị - tư tưởng, đạo đức, lối sống của sĩ quan trẻ luôn ổn định, tích cực, lành mạnh; ngược lại, nơi nào buông lỏng lãnh đạo, quản lý hời hợt, thiếu gương mẫu thì rất dễ nảy sinh biểu hiện suy thoái, dao động, thậm chí vi phạm kỷ luật.

Theo chủ nghĩa Mác - Lênin, vai trò lãnh đạo của tổ chức chính trị có ý nghĩa quyết định trong việc định hướng ý thức và hành vi con người. Trong quân đội, sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng chính là nguyên tắc bất di bất dịch, bảo đảm cho quân đội vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức. Chính vì vậy, việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị và các tổ chức quần chúng trong Quân đoàn 12 là cơ sở quan trọng hàng đầu để khắc phục tác động tiêu cực của kinh tế thị trường. Cấp ủy, chỉ huy phải thường xuyên quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng; coi giáo dục chính trị, đạo đức là nhiệm vụ trọng yếu, gắn liền với xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện “Mẫu mực, tiêu biểu”. Mỗi cán bộ, đảng viên phải thực sự gương mẫu trong lời nói, việc làm, trong quan hệ đồng chí, đồng đội, trong chấp hành điều lệnh, kỷ luật quân đội và quy định của đơn vị. Cơ quan chính trị và các tổ chức quần chúng như Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội đồng Quân nhân phải phát huy tốt vai trò nòng cốt trong nắm bắt tư tưởng, định hướng dư luận, tổ chức các phong trào thi đua, tạo không khí sinh hoạt lành mạnh, đoàn kết, dân chủ, nhân văn. Khi các chủ thể lãnh đạo, chỉ huy, quản lý phối hợp chặt chẽ, trách nhiệm, đồng bộ, sẽ hình thành cơ chế “phòng ngừa - phát hiện - xử lý và khắc phục kịp thời” những biểu hiện lệch lạc về đạo đức, góp phần giữ vững bản lĩnh chính trị, phẩm chất cách mạng cho sĩ quan trẻ.

Thứ hai, môi trường xây dựng đơn vị tinh, gọn, mạnh.

Cùng với nhân tố lãnh đạo, môi trường xây dựng đơn vị tinh, gọn, mạnh có ý nghĩa quyết định đối với sự hình thành và phát triển đạo đức của đội ngũ sĩ quan trẻ. C.Mác từng khẳng định: “Không phải ý thức của con người quyết định tồn tại của họ; trái lại, tồn tại xã hội quyết định ý thức của họ”⁽²⁾. Trong điều kiện quân đội, môi trường sống, học tập, công tác chính là “tồn tại xã hội” trực tiếp hình thành ý thức và hành vi của quân nhân. Một môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, dân chủ, nhân văn, kỷ luật nghiêm minh sẽ là “bộ lọc giá trị”, giúp sĩ quan trẻ tiếp thu điều tốt, đề kháng với những yếu tố tiêu cực từ bên ngoài. Đảng ta đã nhiều lần nhấn mạnh: “Đơn vị sản xuất, công tác, học tập, chiến đấu phải là môi trường xây dựng phong cách lao động có kỷ luật, có kỹ thuật, có năng suất và hiệu quả cao, nơi thể hiện tình bạn, đồng chí, đồng đội, hình thành nhân cách con người mới và nền văn hoá mới”⁽³⁾. Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng nói: “Muốn có xã hội tốt phải có con người tốt, muốn có con người tốt thì phải có môi trường xã hội tốt”⁽⁴⁾.

Thực tiễn Quân đoàn 12 hiện nay, với quy mô, tổ chức biên chế mới; phạm vi nhiệm vụ và thế bố trí rộng; vũ khí, trang bị, phương tiện kỹ thuật hiện đại,... chính môi trường đơn vị đoàn kết, gắn bó, kỷ luật, gương mẫu đã giúp cho mỗi sĩ quan trẻ vượt qua khó khăn, giữ vững phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”. Việc xây dựng môi trường văn hóa quân sự trong sạch, lành mạnh, kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống” là yêu cầu tất yếu. “Xây” là tạo dựng những giá trị tốt đẹp - tinh thần đoàn kết, dân chủ, kỷ luật, trách nhiệm, nhân ái; “chống” là đấu tranh với biểu hiện thực dụng, cá nhân chủ nghĩa, vi phạm kỷ luật. Môi trường đạo đức cách mạng cần được phát huy thường xuyên thông qua việc quán triệt, triển khai thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, cuộc vận động “Phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh Bộ đội Cụ Hồ” tạo sự chuyển biến toàn diện, vững chắc về mọi mặt trong các cơ quan, đơn vị; môi trường kỷ luật phải được duy trì nghiêm túc, thể hiện bằng chấp hành điều lệnh, điều lệ, quy định, tác phong quân nhân. Bên cạnh đó, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, diễn đàn thanh niên, sinh hoạt chính trị tư tưởng cần được tổ chức thường xuyên để tạo không khí vui tươi, lành mạnh, giúp sĩ quan trẻ có đời sống tinh thần phong phú, giảm thiểu ảnh hưởng của cám dỗ vật chất bên ngoài.

Thứ ba, phát huy nhân tố chủ quan của sĩ quan trẻ.

Yếu tố quyết định trực tiếp nhất trong việc khắc phục tác động của mặt trái kinh tế thị trường đến đạo đức sĩ quan trẻ vẫn là phát huy nhân tố chủ quan của chính họ. Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, con người không chỉ là sản phẩm của hoàn cảnh mà còn là chủ thể sáng tạo, cải tạo hoàn cảnh. V.I. Lênin từng nói: “Thế giới không thỏa mãn con người, và con người quyết định biến đổi thế giới bằng hành động của mình”⁽⁵⁾. Trong môi trường quân đội, sĩ quan trẻ là đối tượng chịu tác động nhiều nhất của thời đại, là lực lượng có tri thức, năng động, sáng tạo, có khả năng tự giáo dục, tự rèn luyện mạnh mẽ. Việc phát huy nhân tố chủ quan chính là giúp họ biến quá trình giáo dục bên ngoài thành nhu cầu tự giác của bản thân.

Nếu đội ngũ sĩ quan trẻ có nhận thức đúng về bản chất của kinh tế thị trường, hiểu rõ cả mặt tích cực và hạn chế của nó, thì họ sẽ biết tiếp thu cái hay, cái tiến bộ, đồng thời chủ động đề kháng với lối sống thực dụng, ích kỷ, hưởng thụ. Ngược lại, nếu nhận thức lệch lạc, thiếu bản lĩnh, dễ bị cuốn theo mặt vật chất, thì sẽ dẫn đến suy thoái đạo đức, giảm sút lý tưởng. Vì vậy, việc bồi dưỡng năng lực nhận thức, bản lĩnh chính trị, niềm tin vào Đảng và lý tưởng xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trọng tâm. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng dạy: “Thống nhất ý chí, hành động, kỷ luật... là việc cực kỳ cần thiết”⁽⁶⁾. Đội ngũ sĩ quan trẻ có bản lĩnh chính trị vững vàng, ý chí kiên định, luôn đặt lợi ích của Tổ quốc, của tập thể lên trên lợi ích cá nhân, sẽ là người có sức đề kháng mạnh mẽ trước tác động tiêu cực của kinh tế thị trường. Bên cạnh đó, tính tích cực, tự giác và tự rèn luyện trong thực tiễn là yếu tố quan trọng giúp sĩ quan trẻ chủ động xử lý ảnh hưởng tiêu cực, phát huy yếu tố tích cực, hoàn thiện nhân cách, V.I. Lênin khẳng định: “Quan điểm về thực tiễn phải là quan điểm thứ nhất và cơ bản”⁽⁷⁾. Thiếu tính chủ động dễ dẫn đến lệch chuẩn đạo đức; ngược lại, ý thức tự rèn luyện giúp hình thành giá trị đạo đức đúng đắn và khả năng sáng tạo trong xử lý vấn đề.

Tác động của mặt trái kinh tế thị trường đến đạo đức sĩ quan trẻ ở Quân đoàn 12, về bản chất, là sự xâm nhập và chi phối của các yếu tố tiêu cực, dẫn đến sự biến đổi trong cấu trúc phẩm chất đạo đức. Với đặc điểm lứa tuổi, tâm lý, kinh nghiệm và môi trường quân sự đặc thù, các tác động này diễn ra đa dạng, phức tạp, cả trực tiếp và gián tiếp, có thể ảnh hưởng đến một hoặc nhiều thành tố trong hệ thống đạo đức của sĩ quan trẻ.

Ba nhân tố trên có mối quan hệ biện chứng, tác động qua lại và hỗ trợ lẫn nhau. Nhận thức, trách nhiệm của chủ thể lãnh đạo, chỉ huy giữ vai trò định hướng, tạo cơ chế; môi trường đơn vị tinh, gọn, mạnh là điều kiện hiện thực, môi trường nuôi dưỡng các giá trị đạo đức; còn nhân tố chủ quan của sĩ quan trẻ là trung tâm, quyết định hiệu quả cuối cùng. Phát huy đồng bộ cả ba nhân tố sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp trong việc khắc phục tác động tiêu cực của mặt trái kinh tế thị trường, góp phần xây dựng đội ngũ sĩ quan trẻ Quân đoàn 12 có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực thực tiễn cao, xứng đáng là Quân đoàn “tinh, gọn, mạnh”, tiến lên hiện đại, thực sự là lực lượng cơ động chiến lược, đặc biệt quan trọng, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong mọi tình huống./.

---------------------------------

Ghi chú:

(1) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 10, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.491.

(2) C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 13, Nxb CTQG-ST, H.1993, tr.15.

(3) Đảng Cộng sản Việt Nam, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Nxb Sự thật, H.1991, tr.15.

(4) Phạm Văn Đồng, Văn hóa và đổi mới, Nxb Sự thật, H.1995, tr.71.

(5) V.I.Lênin, Toàn tập, tập 29, Nxb CTQG-ST, H.2006, tr.229.

(6) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 9, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.31.

(7) V.I.Lênin, Toàn tập, tập 18, Nxb CTQG-ST, H.2005, tr.167.

Tài liệu tham khảo:

1. Ban Bí thư Trung ương Đảng, Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 24/3/2015 của Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa XI về “tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ giai đoạn 2015 - 2030”.

2. Bộ Chính trị, Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Nxb Sự thật, H.1991.

4. Ban Chấp hành Trung ương, Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XII) về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ.

5. Tổng cục Chính trị, Tác động của những biến đổi kinh tế - xã hội đến nhận thức chính trị, tư tưởng của cán bộ quân đội và một số vấn đề đổi mới công tác tư tưởng, tổ chức trong Quân đội ta hiện nay, Nxb Quân đội nhân dân, H.1996.

6. Nguyễn Đình Tu, Nghiên cứu các giải pháp phòng, chống tác động, ảnh hưởng của mặt trái kinh tế thị trường đến đạo đức cán bộ trong quân đội hiện nay, Đề tài khoa học cấp Bộ Quốc phòng, H.2008.

Thiếu tá Nguyễn Văn Kiên - Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng