Nâng cao hiệu quả quản lý dạy học STEM ở cấp tiểu học trong hệ thống Trường Pathway Tuệ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh

Những năm gần đây, Hệ thống Trường Pathway Tuệ Đức đã quan tâm triển khai dạy học STEAM và bước đầu đạt được một số kết quả tích cực. Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới giáo dục và sự phát triển nhanh chóng của khoa học – công nghệ, công tác quản lý dạy học STEM ở cấp tiểu học trong hệ thống này vẫn còn bộc lộ những hạn chế về kế hoạch hóa, tổ chức thực hiện, chỉ đạo chuyên môn, kiểm tra – đánh giá và cải tiến chất lượng. Trên cơ sở phân tích cơ sở lý luận và thực trạng quản lý dạy học STEM tại Hệ thống Trường Pathway Tuệ Đức, bài viết đề xuất một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả dạy học STEM ở cấp tiểu học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của nhà trường trong giai đoạn hiện nay.

Từ khóa: Quản lý dạy học STEM, giáo dục STEM tiểu học, Hệ thống Trường Pathway Tuệ Đức.

Abstract: In the context of comprehensive educational reform oriented toward developing students’ qualities and competencies, interdisciplinary integrated teaching, particularly STEM/STEAM education, has become increasingly important at the primary level. STEM education contributes to fostering scientific thinking, creativity, problem-solving abilities, and essential 21st-century skills for learners. In recent years, the Pathway Tue Duc School System has actively implemented STEAM education and achieved initial positive outcomes. However, in response to ongoing educational innovation and rapid technological development, the management of STEM teaching at the primary level still faces several limitations in planning, organization, leadership, assessment, and continuous improvement. Based on theoretical foundations and an analysis of the current situation at the Pathway Tue Duc School System, this article proposes management measures to enhance the effectiveness of STEM teaching management at the primary level, thereby improving educational quality and supporting the sustainable development of the school system.

Keywords: STEM education management, primary STEM teaching, Pathway Tue Duc School System.

1. Cơ sở lý luận về giáo dục STEM và quản lý dạy học STEM ở cấp tiểu học

1.1. Khái quát về giáo dục STEM

Giáo dục STEM là mô hình dạy học tích hợp kiến thức và kỹ năng của bốn lĩnh vực: Khoa học (Science), Công nghệ (Technology), Kỹ thuật (Engineering) và Toán học (Mathematics). Mục tiêu cốt lõi của giáo dục STEM là giúp học sinh vận dụng tổng hợp kiến thức liên môn vào giải quyết các vấn đề thực tiễn thông qua hoạt động trải nghiệm, thực hành và sáng tạo. Khác với phương thức dạy học truyền thống thiên về truyền thụ kiến thức, giáo dục STEM nhấn mạnh quá trình học tập thông qua làm, qua đó phát triển tư duy khoa học, tư duy phản biện, năng lực giải quyết vấn đề và kỹ năng hợp tác.

Ở cấp tiểu học, giáo dục STEM có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi đây là giai đoạn hình thành những nền tảng ban đầu về tư duy, thói quen học tập và thái độ đối với khoa học – công nghệ. Việc tổ chức dạy học STEM phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinh tiểu học sẽ góp phần khơi dậy hứng thú học tập, phát triển năng lực sáng tạo và tạo tiền đề cho việc học tập ở các cấp học tiếp theo.

1.2. Quản lý dạy học STEM ở cấp tiểu học

Quản lý dạy học STEM ở cấp tiểu học là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý (hiệu trưởng và đội ngũ cán bộ quản lý) nhằm tổ chức, điều hành và kiểm soát các hoạt động dạy học STEM để đạt được mục tiêu giáo dục đề ra. Theo tiếp cận chức năng quản lý, quản lý dạy học STEM bao gồm các nội dung cơ bản: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo, kiểm tra – đánh giá và cải tiến hoạt động dạy học.

Lập kế hoạch dạy học STEM được thực hiện trên cơ sở phân tích mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông, điều kiện thực tiễn của nhà trường và nhu cầu phát triển năng lực học sinh. Kế hoạch cần xác định rõ mục tiêu, nội dung, hình thức tổ chức, phân công trách nhiệm và phân bổ nguồn lực.

Tổ chức thực hiện dạy học STEM đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa ban giám hiệu, tổ chuyên môn, giáo viên và các lực lượng giáo dục liên quan. Nhà trường cần chú trọng bồi dưỡng năng lực cho giáo viên, bảo đảm cơ sở vật chất, thiết bị và môi trường học tập an toàn, phù hợp.

Chỉ đạo hoạt động dạy học STEM giữ vai trò định hướng, điều chỉnh và hỗ trợ quá trình triển khai. Hiệu trưởng cần chỉ đạo linh hoạt việc lựa chọn nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức phù hợp với từng khối lớp, đồng thời khuyến khích sự sáng tạo của giáo viên.

Kiểm tra, đánh giá nhằm bảo đảm hoạt động dạy học STEM được thực hiện đúng mục tiêu, kế hoạch và đạt hiệu quả. Việc đánh giá cần dựa trên các tiêu chí rõ ràng, phù hợp với bản chất của giáo dục STEM và chú trọng đánh giá quá trình, sản phẩm học tập của học sinh.

Cải tiến hoạt động dạy học STEM được thực hiện theo chu trình quản lý chất lượng liên tục, trên cơ sở phân tích kết quả đánh giá để điều chỉnh kế hoạch, nội dung và phương thức tổ chức, bảo đảm tính kế thừa và phát triển bền vững.

2. Khái quát về Hệ thống Trường Pathway Tuệ Đức và thực trạng quản lý dạy học STEM ở cấp tiểu học

2.1. Khái quát về Hệ thống Trường Pathway Tuệ Đức

Hệ thống Trường Pathway Tuệ Đức được thành lập từ năm 2014, với định hướng xây dựng môi trường giáo dục hạnh phúc, chú trọng phát triển toàn diện đạo đức, trí tuệ và nghị lực cho học sinh. Đến nay, hệ thống đã phát triển với nhiều cơ sở tại TP. Hồ Chí Minh, triển khai đầy đủ các cấp học từ mầm non đến trung học phổ thông. Trong chiến lược phát triển giáo dục, Pathway Tuệ Đức đặc biệt quan tâm đến các phương pháp giáo dục hiện đại, trong đó có giáo dục STEM/STEAM, nhằm trang bị cho học sinh năng lực thích ứng với bối cảnh kinh tế – xã hội nhiều biến động.

2.2. Thực trạng quản lý dạy học STEM ở cấp tiểu học

Để đánh giá thực trạng quản lý dạy học STEM ở cấp tiểu học tại Hệ thống Trường Pathway Tuệ Đức, nhóm nghiên cứu đã sử dụng các phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi, phỏng vấn cán bộ quản lý và giáo viên, kết hợp phân tích tài liệu và quan sát thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, hoạt động dạy học STEM đã được nhà trường quan tâm triển khai, thể hiện qua việc xác định mục tiêu, lựa chọn nội dung và bước đầu tổ chức các hoạt động trải nghiệm, dự án STEM cho học sinh. Đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên nhìn chung đã nhận thức được vai trò và ý nghĩa của giáo dục STEM trong việc phát triển năng lực học sinh, đồng thời chủ động lồng ghép các yếu tố STEM vào chương trình giảng dạy theo định hướng của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Tuy nhiên, công tác quản lý dạy học STEM vẫn còn một số hạn chế. Kế hoạch dạy học STEM ở một số đơn vị chưa thật sự đồng bộ và dài hạn; việc tổ chức hoạt động còn mang tính hình thức, mức độ tích hợp liên môn chưa sâu; các dự án STEM chủ yếu dừng ở mức đơn giản, chưa khai thác hiệu quả yếu tố thực tiễn và sáng tạo. Công tác chỉ đạo chuyên môn chưa thường xuyên, thiếu các văn bản hướng dẫn cụ thể; kiểm tra, đánh giá chưa có hệ thống tiêu chí phù hợp với đặc thù STEM và chưa chú trọng thu thập phản hồi định kỳ. Bên cạnh đó, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học STEM còn hạn chế; nguồn kinh phí và sự phối hợp giữa nhà trường với phụ huynh, cộng đồng chưa thật sự chặt chẽ.

Những hạn chế trên đặt ra yêu cầu cần có các biện pháp quản lý đồng bộ, khả thi nhằm nâng cao hiệu quả dạy học STEM ở cấp tiểu học trong Hệ thống Trường Pathway Tuệ Đức.

3. Biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý dạy học STEM ở cấp tiểu học

3.1. Tăng cường xây dựng và thực hiện kế hoạch dạy học STEM

Nhà trường cần xây dựng kế hoạch dạy học STEM toàn diện, cụ thể ngay từ đầu năm học, bảo đảm tích hợp hợp lý các nội dung STEM vào các môn học và hoạt động giáo dục. Kế hoạch phải xác định rõ mục tiêu, lộ trình triển khai, hình thức tổ chức (bài học STEM, dự án STEM, hoạt động trải nghiệm, câu lạc bộ), đồng thời phân công trách nhiệm cụ thể cho từng bộ phận và cá nhân. Việc lựa chọn giáo viên cốt cán, tổ chức tập huấn chuyên môn và tạo điều kiện cho giáo viên nghiên cứu, thiết kế bài học STEM là yếu tố then chốt để bảo đảm tính khả thi của kế hoạch.

3.2. Tăng cường chỉ đạo hoạt động dạy học STEM

Hiệu trưởng và cán bộ quản lý cần tăng cường chỉ đạo chuyên môn thông qua việc tổ chức các tiết dạy minh họa, sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, chia sẻ kinh nghiệm và sáng kiến dạy học STEM. Nhà trường cần khuyến khích giáo viên chủ động, sáng tạo trong việc lồng ghép STEM vào bài dạy, đồng thời thường xuyên dự giờ, hỗ trợ kịp thời để tháo gỡ khó khăn trong quá trình triển khai.

3.3. Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học STEM

Công tác kiểm tra, đánh giá cần được thực hiện theo kế hoạch rõ ràng, công khai và gắn với mục tiêu phát triển năng lực học sinh. Nhà trường cần xây dựng hệ thống tiêu chí và bộ công cụ đánh giá (rubrics) phù hợp với đặc thù của giáo dục STEM, chú trọng đánh giá quá trình, sản phẩm học tập, mức độ sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức của học sinh. Việc kết hợp đánh giá của giáo viên, tự đánh giá của học sinh và phản hồi từ các bên liên quan sẽ góp phần nâng cao tính khách quan và hiệu quả của công tác đánh giá.

3.4. Thực hiện cải tiến liên tục hoạt động dạy học STEM

Trên cơ sở kết quả kiểm tra, đánh giá và phản hồi từ giáo viên, học sinh, phụ huynh, nhà trường cần thực hiện cải tiến liên tục hoạt động dạy học STEM theo chu trình quản lý chất lượng. Việc phân tích dữ liệu, xác định điểm mạnh, điểm yếu và đề ra các giải pháp cải tiến cụ thể sẽ giúp nâng cao hiệu quả tổ chức dạy học STEM, bảo đảm tính kế thừa và phát triển bền vững.

3.5. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và huy động nguồn lực

Nhà trường cần từng bước đầu tư, hoàn thiện cơ sở vật chất và thiết bị phục vụ dạy học STEM như phòng học STEM, góc STEM trong lớp học và các thiết bị công nghệ hỗ trợ. Đồng thời, cần chủ động huy động các nguồn lực xã hội hóa, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, trung tâm sáng tạo và sự đồng hành của phụ huynh để tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt động STEM đa dạng, phong phú.

4. Kết luận

Giáo dục STEM là một hướng tiếp cận giáo dục hiện đại và phù hợp với xu thế phát triển của thời đại, mang lại hiệu quả rõ rệt và góp phần quan trọng vào việc phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực học sinh ở độ tuổi vàng đó là lứa tuổi tiểu học. Hoạt động dạy học STEM ở cấp tiểu học trong Hệ thống Trường Pathway Tuệ Đức mặc dù đã được quan tâm triển khai thực hiện, song trong thực tế vẫn còn những hạn chế, bất cập. Chúng tôi tin rằng 05 biện pháp quản lý được chúng tôi đề xuất trên đây sẽ mang lại hiệu quả thiết thực trong công tác quản lý hoạt động dạy học STEM ở cấp tiểu học tại Hệ thống Trường Pathway Tuệ Đức, gia tăng sự hài lòng của học sinh và phụ huynh về năng lực thực chất học sinh đạt được về kiến thức, kỹ năng, mức độ tự chủ và trách nhiệm góp phần nâng cao chất lượng Giáo dục Tiểu học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Trường Đại học Sư phạm Hà Nội (2022), “Giáo dục STEM trong chương trình tiểu học – Thực tiễn triển khai và khuyến nghị chính sách”, Hà Nội: NXB Giáo dục Việt Nam.

2. Nguyễn Hồng Tây (2017), “Quản lý đào tạo nghề nghiệp ở Việt Nam: Lý luận, kinh nghiệm và vấn đề đặt ra”, Nhà xuấ bản Lao động Xã hội.

3. https://pathway.edu.vn/kham-pha-san-pham-stem-tieu-hoc-2/

TS. Nguyễn Hồng Tây (Phó Trưởng Cơ quan đại diện Văn phòng Bộ Nội tại phía Nam);  Trương Kim Vy  (Học viên Cao học 24.1 QLGD Trường Đại học Sài Gòn).