Đồng chí Lê Thanh Nghị với phong trào thi đua yêu nước

Việc nghiên cứu, làm rõ vai trò và những đóng góp của đồng chí Lê Thanh Nghị không chỉ có ý nghĩa tri ân, tôn vinh một nhà lãnh đạo mẫu mực, mà còn góp phần vận dụng, phát huy những quan điểm chỉ đạo có giá trị của đồng chí vào việc tiếp tục đổi mới phong trào thi đua yêu nước trong giai đoạn hiện nay - khi Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã thành công rất tốt đẹp, mở ra một giai đoạn phát triển mới của đất nước với tầm nhìn dài hạn, mục tiêu rõ ràng, quyết tâm chính trị cao của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta.

Đồng chí Lê Thanh Nghị (1911 - 1989). Ảnh: TL

THI ĐUA YÊU NƯỚC - ĐỘNG LỰC TINH THẦN TRONG SỰ NGHIỆP CÁCH MẠNG VIỆT NAM

Trong suốt tiến trình cách mạng, phong trào thi đua yêu nước luôn giữ vai trò là một động lực tinh thần quan trọng, gắn kết chặt chẽ với việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhà nước trong từng giai đoạn lịch sử. Ngay từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời và lãnh đạo phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc, thi đua đã được xác định là phương thức nhằm cổ vũ tinh thần yêu nước, ý chí cách mạng, khơi dậy sức mạnh của quần chúng nhân dân tham gia vào sự nghiệp chung của dân tộc. Lời kêu gọi Thi đua ái quốc của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1948 đã đặt cơ sở tư tưởng và phương hướng hành động cho phong trào thi đua yêu nước, gắn thi đua với yêu cầu huy động sức dân, sức của cho công cuộc kháng chiến lâu dài, toàn diện.

Trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, phong trào thi đua yêu nước gắn chặt với nhiệm vụ “vừa kháng chiến, vừa kiến quốc”, động viên các tầng lớp nhân dân hăng hái tham gia chiến đấu, lao động sản xuất, bảo đảm hậu cần, chi viện cho tiền tuyến. Thi đua trở thành môi trường hun đúc tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường, lòng tin vào sự lãnh đạo của Đảng và thắng lợi của cách mạng. Nhiều phong trào thi đua đã thực sự trở thành chỗ dựa tinh thần quan trọng, góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, giúp đất nước vượt qua những thử thách khắc nghiệt của chiến tranh.

Khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, phong trào thi đua yêu nước tiếp tục được đẩy mạnh, gắn với nhiệm vụ khôi phục và phát triển kinh tế, xây dựng hậu phương lớn cho sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Thi đua trong lao động, sản xuất, học tập, công tác, chiến đấu, nghiên cứu khoa học, trong cải tiến quản lý, trong thực hành tiết kiệm đã góp phần từng bước khắc phục hậu quả chiến tranh, xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật ban đầu của Chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc.

Bước sang thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, phong trào thi đua yêu nước không ngừng được hoàn thiện về nội dung và phương thức tổ chức thực hiện, hướng vào việc nâng cao chất lượng tăng trưởng, hiệu quả quản lý nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội và chăm lo đời sống nhân dân, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò là động lực tinh thần quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Hiện nay, sau 80 năm xây dựng và phát triển đất nước, đặc biệt là 40 năm đổi mới, Đại hội XIV của Đảng đã đánh dấu bước chuyển tiếp quan trọng của cách mạng, thể hiện ý chí, khát vọng của toàn Đảng, toàn dân quyết tâm xây dựng thành công một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc trong bối cảnh thế giới biến đổi sâu sắc và phức tạp. Phong trào thi đua yêu nước cần tiếp tục đổi mới để góp phần thực hiện thắng lợi các định hướng, chương trình, kế hoạch hành động đưa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng vào cuộc sống.

Năm 1961, Thủ tướng Phạm Văn Đồng (ngoài cùng bên phải) và Phó Thủ tướng Lê Thanh Nghị (thứ ba từ phải sang) trong chuyến thăm Liên Xô. Ảnh: TL

Đồng chí Lê Thanh Nghị - người tổ chức và dẫn dắt phong trào thi đua yêu nước

Đồng chí Lê Thanh Nghị (1911 - 1989), tên khai sinh là Nguyễn Khắc Xứng, là nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và Nhà nước ta, với gần 60 năm hoạt động cách mạng liên tục, gắn bó trọn vẹn với những bước ngoặt quan trọng của lịch sử dân tộc trong thế kỷ XX. Trong suốt quá trình hoạt động cách mạng, đồng chí đã đảm nhiệm nhiều cương vị trọng trách của Đảng và Nhà nước. Dù ở cương vị nào, đồng chí đều thể hiện bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy tổ chức sắc sảo và phong cách lãnh đạo sâu sát thực tiễn. Cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí gắn liền với những chặng đường cam go nhưng hết sức vẻ vang của dân tộc, đặc biệt là thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và chi viện cho sự nghiệp giải phóng miền Nam, trong đó nổi bật là những đóng góp quan trọng trong lĩnh vực lãnh đạo kinh tế và chỉ đạo phong trào thi đua yêu nước.

Sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đất nước ta bước vào một giai đoạn lịch sử đặc biệt, với thực tế tạm thời bị chia cắt làm hai miền. Miền Bắc lập lại hòa bình, đảm nhận sứ mệnh lịch sử là xây dựng chủ nghĩa xã hội trong điều kiện xuất phát điểm kinh tế - xã hội thấp, cơ sở vật chất kỹ thuật nghèo nàn, hậu quả chiến tranh để lại nặng nề. Trong khi đó, ở miền Nam, đế quốc Mỹ và chính quyền tay sai tiến hành chiến tranh xâm lược kiểu mới, kéo dài suốt hơn hai thập niên với tính chất ngày càng ác liệt. Không chỉ vậy, miền Bắc còn trực tiếp phải hứng chịu các cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân của đế quốc Mỹ. Thực tiễn lịch sử đó đặt ra yêu cầu đặc biệt: Miền Bắc vừa phải khôi phục và phát triển kinh tế, bảo đảm đời sống nhân dân, vừa phải chiến đấu chống chiến tranh phá hoại và thực hiện vai trò hậu phương lớn đối với tiền tuyến miền Nam. Trong hoàn cảnh đó, phong trào thi đua yêu nước không chỉ là một hoạt động vận động tinh thần mà trở thành một yêu cầu khách quan, một phương thức tổ chức lực lượng và phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội.

Trên cương vị Bộ trưởng Bộ Công nghiệp, từ năm 1957, đồng chí Lê Thanh Nghị đã trực tiếp lãnh đạo và chỉ đạo việc tổ chức phong trào “thi đua sản xuất, thực hành tiết kiệm” trong toàn ngành công nghiệp. Đồng chí quán triệt sâu sắc tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về thi đua yêu nước, coi thi đua không phải là phong trào mang tính khẩu hiệu mà phải gắn chặt với nhiệm vụ sản xuất, với từng công đoạn, từng chỉ tiêu cụ thể. Dưới sự chỉ đạo của đồng chí, phong trào thi đua từng bước đi vào nền nếp tại nhiều xí nghiệp, công trường trọng điểm như Nhà máy Dệt Nam Định, Nhà máy Điện Hà Nội, mỏ than Mạo Khê…, qua đó góp phần nâng cao năng suất lao động, cải tiến kỹ thuật, tiết kiệm nguyên vật liệu và nâng cao hiệu quả sản xuất trong bối cảnh điều kiện vật chất còn hết sức khó khăn.

Năm 1961, miền Bắc bước vào thực hiện Kế hoạch 5 năm lần thứ nhất. Trước yêu cầu phải hoàn thành đồng thời các nhiệm vụ phát triển kinh tế, củng cố quốc phòng và chi viện cho miền Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh vai trò đặc biệt của phong trào thi đua yêu nước, coi đây là biện pháp tổng hợp, là động lực tinh thần quan trọng để thúc đẩy việc hoàn thành toàn diện kế hoạch nhà nước và các nhiệm vụ khác như củng cố quốc phòng, chi viện cho miền Nam, đấu tranh thực hiện thống nhất nước nhà. Trên cơ sở đó, Người đề nghị tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với phong trào thi đua, kiện toàn tổ chức về thi đua và giao đồng chí Lê Thanh Nghị trực tiếp phụ trách.

Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng chí Lê Thanh Nghị sớm nhận thức rằng, thi đua yêu nước là một phương thức lãnh đạo đặc thù của Đảng, là cầu nối quan trọng đưa đường lối, chủ trương của Đảng vào thực tiễn đời sống. Theo đồng chí, thi đua chỉ phát huy hiệu quả khi gắn chặt với nhiệm vụ chính trị trọng tâm, phù hợp với đặc điểm của từng ngành, từng lĩnh vực và xuất phát từ nhu cầu, lợi ích chính đáng của Nhân dân. Đồng chí đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu chống hình thức, bệnh thành tích, coi trọng hiệu quả thực chất của phong trào.

Trên cương vị Phó Thủ tướng Chính phủ, Ủy viên Bộ Chính trị phụ trách công nghiệp và công tác thi đua, đồng chí Lê Thanh Nghị luôn nêu cao tinh thần gương mẫu, coi đó là điều kiện quan trọng để tạo sức thuyết phục trong lãnh đạo phong trào. Đồng thời kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn, vừa nghiên cứu các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, vừa tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đồng thời thường xuyên đi sâu, đi sát cơ sở để nắm bắt thực tiễn phong trào.

Đồng chí thường xuyên trực tiếp đến các cơ sở công nghiệp, thủ công nghiệp, nông nghiệp, các cơ quan nghiên cứu khoa học - kỹ thuật; gặp gỡ, trao đổi với công nhân, nông dân, đội ngũ trí thức để kịp thời nắm bắt thực tiễn phong trào thi đua yêu nước ở các ngành, các địa phương. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn, đồng chí đã đề xuất với Đảng, Nhà nước nhiều chủ trương, giải pháp phù hợp nhằm thúc đẩy phong trào thi đua yêu nước phát triển đúng hướng, hiệu quả và bền vững.

Trước hết, đồng chí đặc biệt coi trọng việc tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo đối với phong trào thi đua, đồng thời thống nhất tổ chức vận động thi đua giữa chính quyền và các đoàn thể quần chúng. Theo đó, chính quyền tập trung xác định mục tiêu, nhiệm vụ, bảo đảm các điều kiện vật chất - kỹ thuật và đời sống để thực hiện nhiệm vụ; các đoàn thể căn cứ vào đặc điểm, đối tượng đoàn viên, hội viên để chủ động sáng tạo những hình thức động viên, khích lệ thi đua phù hợp. Nhờ vậy, phong trào thi đua yêu nước được đẩy mạnh và lan tỏa sâu rộng trong các ngành, các địa phương, tạo khí thế mới, động lực mới. Nhiều phong trào thi đua tiêu biểu đã ra đời và phát triển mạnh mẽ, như phong trào “Sóng Duyên Hải” trong công nghiệp, “Gió Đại Phong” trong nông nghiệp, “Cờ Ba nhất” trong quân đội, cùng các phong trào thi đua chuyên ngành khác trong giáo dục, y tế, thủ công nghiệp, tạo nên diện mạo sinh động của phong trào thi đua yêu nước thời kỳ này.

Từ thực tiễn triển khai phong trào thi đua, đồng chí Lê Thanh Nghị đã tham mưu tổ chức Đại hội Liên hoan Anh hùng, Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ III (tháng 5/1962). Đại hội là dịp tổng kết, biểu dương các điển hình tiên tiến mà còn có ý nghĩa chính trị – xã hội sâu sắc, khẳng định vai trò của phong trào thi đua yêu nước như một động lực quan trọng trong việc thực hiện thắng lợi Kế hoạch 5 năm lần thứ nhất, đồng thời tăng cường sức mạnh chi viện cho chiến trường miền Nam. Việc tuyên dương các Anh hùng, Chiến sĩ thi đua và tập thể tiên tiến đã tạo nên hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, củng cố niềm tin và khích lệ tinh thần phấn đấu của toàn xã hội.

Một đóng góp có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc của đồng chí là việc đề cao thi đua tập thể và vai trò của tổ chức cơ sở. Đồng chí cho rằng, thi đua tập thể là hình thức phát huy cao nhất sức mạnh tổng hợp, tạo môi trường để từng cá nhân phát huy sáng kiến trong mối quan hệ gắn bó hữu cơ với tập thể. Quan điểm này đã được thể hiện sinh động qua việc tổ chức Đại hội tổ, đội lao động xã hội chủ nghĩa toàn miền Bắc năm 1963, đánh dấu bước chuyển quan trọng của phong trào thi đua từ chiều rộng sang chiều sâu.

Năm 1965, chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ đối với miền Bắc ngày càng ác liệt, phong trào thi đua yêu nước chuyển từ điều kiện thời bình sang thời chiến, vừa sản xuất, vừa chiến đấu. Qua hai năm triển khai cao trào thi đua chống đế quốc Mỹ, cứu nước, quân và dân ta đã giành được nhiều thắng lợi to lớn. Phát biểu tại Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua chống Mỹ, cứu nước năm 1967, đồng chí Lê Thanh Nghị, thay mặt Đảng và Chính phủ, đã biểu dương tinh thần thi đua của toàn Đảng, toàn dân, đặc biệt là thế hệ thanh niên; đồng thời khái quát năm nội dung của chủ nghĩa anh hùng cách mạng theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Trung với nước; hiếu với dân; nhiệm vụ nào cũng hoàn thành; khó khăn nào cũng vượt qua; kẻ thù nào cũng đánh thắng. Đó chính là biểu hiện sinh động của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, thể hiện ở tinh thần trung thành tuyệt đối, sẵn sàng hy sinh, chiến đấu, lao động quên mình, quyết đánh và quyết thắng đế quốc Mỹ xâm lược của toàn quân, toàn dân ta.

Xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính sách, chế độ đối với công tác thi đua, khen thưởng

Song song với việc tổ chức và chỉ đạo các phong trào thi đua yêu nước trên thực tiễn, đồng chí Lê Thanh Nghị đặc biệt chú trọng xây dựng và từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách, chế độ về công tác thi đua, khen thưởng, coi đây là khâu then chốt nhằm bảo đảm tính bền vững, hiệu lực và hiệu quả lâu bền của phong trào. Đồng chí đã trực tiếp chỉ đạo công tác tham mưu cho Đảng và Chính phủ ban hành nhiều văn bản quan trọng trong giai đoạn từ năm 1961 đến năm 1968, từng bước hình thành nền tảng pháp lý cho công tác thi đua, khen thưởng của Nhà nước ta.

Xuất phát từ yêu cầu vừa động viên tinh thần yêu nước, tinh thần cách mạng, vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng của các tập thể, cá nhân có đóng góp xuất sắc, dưới sự chỉ đạo của đồng chí Lê Thanh Nghị, hệ thống chính sách khen thưởng được xây dựng theo hướng ngày càng đồng bộ, cụ thể và phù hợp với đặc điểm của từng lĩnh vực, từng đối tượng. Nhiều văn bản quy phạm quan trọng đã được ban hành nhằm ghi nhận, biểu dương và khen thưởng kịp thời các tập thể, cá nhân có thành tích trong khôi phục, phát triển kinh tế miền Bắc và trong sự nghiệp kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược. Có thể kể đến Thông tư số 15-TTg ngày 12/01/1961 của Thủ tướng Chính phủ hướng dẫn thi hành Điều lệ khen thưởng thành tích kháng chiến; Thông tư số 70-TTg ngày 22/02/1961 về khen thưởng đối với cán bộ hoạt động ở miền núi; Pháp lệnh số 52/LCT ngày 16/9/1961 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc đặt Huân chương, Huy chương Chiến sĩ vẻ vang và các thông tư hướng dẫn thi hành sau đó.

Đáng chú ý, dưới sự chỉ đạo của đồng chí Lê Thanh Nghị, chính sách về thi đua, khen thưởng không chỉ tập trung vào cá nhân mà ngày càng coi trọng khen thưởng tập thể, gia đình và các lực lượng xã hội có đóng góp cho cách mạng. Việc ban hành các văn bản quy định khen thưởng nhân dân có công giúp đỡ cách mạng, khen thưởng gia đình quân nhân chống đế quốc Mỹ, cứu nước, hay quy định các danh hiệu và tiêu chuẩn thi đua theo Nghị định số 104/CP ngày 18/7/1963 của Hội đồng Chính phủ đã mở rộng phạm vi và đối tượng của công tác thi đua, khen thưởng, phản ánh tư duy toàn diện, nhân văn và sâu sắc của đồng chí về việc phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân trong sự nghiệp cách mạng.

Một nội dung có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc trong tư duy chỉ đạo của đồng chí Lê Thanh Nghị là quan điểm kết hợp hài hòa giữa động lực tinh thần và lợi ích vật chất chính đáng của người lao động. Trên cơ sở đó, nhiều chính sách về chế độ thưởng thi đua đã được ban hành, tiêu biểu là Nghị định số 80/CP ngày 13/5/1964 của Hội đồng Chính phủ quy định chế độ thưởng thi đua, nhằm thống nhất và cải tiến chế độ thưởng đối với các tập thể, cá nhân được tặng danh hiệu thi đua, qua đó tăng cường khuyến khích bằng lợi ích vật chất, tạo động lực trực tiếp cho người lao động hăng hái tham gia phong trào.

Không chỉ dừng lại ở việc ban hành chính sách, đồng chí Lê Thanh Nghị còn đặc biệt coi trọng việc xây dựng bộ máy tổ chức làm công tác thi đua, khen thưởng. Việc thành lập Ban Thi đua các cấp theo Nghị định số 28/CP ngày 4/2/1964 của Hội đồng Chính phủ đã đánh dấu bước phát triển quan trọng, đưa công tác thi đua, khen thưởng từ chỗ chủ yếu mang tính vận động phong trào sang một lĩnh vực quản lý nhà nước có tổ chức, có chức năng, nhiệm vụ và cơ chế phối hợp rõ ràng. Ban Thi đua Trung ương, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí, đã thực hiện vai trò tham mưu chiến lược cho Đảng và Chính phủ, đồng thời hướng dẫn, đôn đốc các bộ, ban, ngành, địa phương triển khai thực hiện thống nhất các chủ trương, chính sách về thi đua trên phạm vi cả nước.

Có thể khẳng định rằng, thông qua việc chỉ đạo xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách, chế độ đối với công tác thi đua, khen thưởng, đồng chí Lê Thanh Nghị đã góp phần quan trọng vào việc thể chế hóa chủ trương của Đảng, tư tưởng Hồ Chí Minh về thi đua ái quốc, tạo lập cơ sở pháp lý và cơ chế vận hành tương đối đồng bộ cho phong trào thi đua trong điều kiện vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội, vừa tiến hành chiến tranh cách mạng. Những quan điểm và kinh nghiệm đó không chỉ có giá trị lịch sử mà còn để lại nhiều bài học có ý nghĩa đối với việc tiếp tục đổi mới công tác thi đua, khen thưởng trong giai đoạn hiện nay, với yêu cầu phát triển bền vững và khơi dậy động lực xã hội khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới ngày càng trở nên cấp thiết.

Coi trọng việc phát hiện, bồi dưỡng và nhân rộng các điển hình tiên tiến

Trong chỉ đạo phong trào thi đua yêu nước, đồng chí Lê Thanh Nghị đặc biệt coi trọng việc phát hiện, bồi dưỡng và nhân rộng các điển hình tiên tiến. Đây lực lượng nòng cốt, là “hạt nhân” thúc đẩy phong trào phát triển từ chiều rộng sang chiều sâu, từ vận động chung sang hành động tự giác và sáng tạo của quần chúng.

Xuất phát từ thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc trong điều kiện vừa sản xuất, vừa chiến đấu, đồng chí Lê Thanh Nghị nhận thức sâu sắc rằng phong trào thi đua chỉ có thể phát huy hiệu quả thực chất khi được cụ thể hóa bằng những con người, tập thể tiêu biểu, có thành tích rõ ràng, gắn với những công việc cụ thể và nhiệm vụ chính trị trọng tâm của từng ngành, từng địa phương. Vì vậy, trong quá trình chỉ đạo, đồng chí luôn yêu cầu các cấp, các ngành chú trọng phát hiện kịp thời những nhân tố mới, những tập thể và cá nhân tiêu biểu từ cơ sở trong quá trình sản xuất, công tác và chiến đấu, coi đây là nguồn lực quan trọng để nuôi dưỡng và phát triển phong trào.

Không chỉ dừng lại ở khâu biểu dương, khen thưởng, đồng chí Lê Thanh Nghị còn đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu bồi dưỡng, giúp đỡ và tạo điều kiện để các điển hình tiên tiến tiếp tục phát huy thành tích, vai trò đầu tàu trong công tác, sản xuất, chiến đấu. Thông qua việc tổ chức các hội nghị sơ kết, tổng kết phong trào, các đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua và các hội nghị chuyên đề theo ngành, theo lĩnh vực, các điển hình tiên tiến được trao đổi kinh nghiệm, phổ biến sáng kiến, qua đó lan tỏa những cách làm hay, mô hình hiệu quả trong toàn xã hội. Góp phần chuyển hóa thành tích cá nhân thành bài học kinh nghiệm vận dụng cho cơ quan, đơn vị, cộng đồng xã hội, đồng thời nâng cao ý nghĩa giáo dục, tuyên truyền phổ biến gương người tốt, việc tốt.

Trong tư duy chỉ đạo của đồng chí, việc nhân rộng điển hình tiên tiến phải gắn liền với yêu cầu chống hình thức, bệnh thành tích; việc lựa chọn điển hình phải bảo đảm tính tiêu biểu, xác thực, có sức thuyết phục cao đối với quần chúng; phải thực sự xuất phát từ lao động, sản xuất, chiến đấu và công tác, phản ánh trung thực tinh thần trách nhiệm, ý chí vượt khó và khả năng sáng tạo của người lao động, người chiến sĩ trong những điều kiện hoàn cảnh cụ thể. Đồng chí đặc biệt coi trọng gắn xây dựng, nhân rộng điển hình với thi đua tập thể và vai trò tổ chức cơ sở, qua đó không chỉ bồi dưỡng cá nhân xuất sắc mà còn hình thành các tập thể tiêu biểu, ổn định, có sức lan tỏa, tạo nền tảng để phong trào thi đua yêu nước phát triển bền vững, tránh bề nổi, nhất thời.

Dưới sự chỉ đạo của đồng chí Lê Thanh Nghị, việc kịp thời khen thưởng, tôn vinh điển hình tiên tiến theo đúng chính sách của Nhà nước đã tạo niềm tin và động lực mạnh mẽ trong quần chúng. Đồng chí nhấn mạnh khen thưởng phải đúng người, đúng việc, đúng thành tích, bảo đảm công bằng, công khai, để không chỉ động viên cá nhân được ghi nhận mà còn lan tỏa hiệu ứng giáo dục sâu rộng trong xã hội. Sự kết hợp chặt chẽ giữa phát hiện, bồi dưỡng, nhân rộng điển hình với chính sách khen thưởng phù hợp đã góp phần đưa phong trào thi đua yêu nước trở thành phong trào hành động cách mạng bền bỉ, có sức sống lâu dài.

Có thể khẳng định rằng, quan điểm và phương thức chỉ đạo của đồng chí Lê Thanh Nghị trong việc phát hiện, bồi dưỡng và nhân rộng các điển hình tiên tiến đã góp phần quan trọng vào việc hình thành “văn hóa thi đua” trong xã hội miền Bắc thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội và kháng chiến chống đế quốc Mỹ, cứu nước. Những kinh nghiệm đó có giá trị lịch sử và mang ý nghĩa thời sự sâu sắc đối với việc tiếp tục đổi mới công tác thi đua, khen thưởng hiện nay, đặc biệt là trong bối cảnh yêu cầu phát huy nhân tố con người và khơi dậy động lực sáng tạo với mục tiêu chiến lược mà Đại hội XIV của Đảng đã xác định là “tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên mới của dân tộc”.

Năm 1961, Thủ tướng Phạm Văn Đồng và Phó Thủ tướng Lê Thanh Nghị trong chuyến thăm nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Ảnh: TL

VẬN DỤNG VÀ PHÁT HUY TƯ TƯỞNG CỦA ĐỒNG CHÍ LÊ THANH NGHỊ TRONG PHONG TRÀO THI ĐUA YÊU NƯỚC HIỆN NAY

Để chuyển hóa tinh thần và tầm vóc của Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng thành hành động cụ thể, biến quyết sách thành hiện thực theo chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng, phong trào thi đua yêu nước cần tiếp tục đổi mới, tạo động lực quan trọng, góp phần huy động và phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội. Việc nghiên cứu, vận dụng và phát huy tư tưởng của đồng chí Lê Thanh Nghị về thi đua yêu nước không chỉ mang ý nghĩa tri ân lịch sử mà còn có giá trị thực tiễn sâu sắc đối với việc tiếp tục đổi mới công tác thi đua, khen thưởng giai đoạn hiện nay, góp phần đưa đất nước phát triển giàu mạnh, văn minh, phồn vinh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Một là, tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm gắn phong trào thi đua yêu nước với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị trọng tâm của đất nước trong từng giai đoạn phát triển. Đồng chí Lê Thanh Nghị luôn coi thi đua yêu nước là phương thức lãnh đạo quan trọng của Đảng, là cầu nối đưa đường lối, chủ trương vào cuộc sống. Vận dụng tư tưởng đó hiện nay đòi hỏi các phong trào thi đua phải gắn với mục tiêu, nhiệm vụ trọng tâm: hoàn thiện thể chế, chính sách để đổi mới công tác thi đua, khen thưởng theo hướng thực chất, công khai, minh bạch; thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; phát triển kinh tế gắn với văn hóa, an sinh xã hội, quốc phòng - an ninh và hội nhập quốc tế... Thi đua cần tập trung vào khâu đột phá, lĩnh vực còn khó khăn, tránh dàn trải, hình thức; khen thưởng đúng người, đúng việc, đúng thời điểm, ưu tiên cơ sở, tuyến đầu và kiên quyết chống bệnh thành tích.

Hai là, đổi mới nội dung và phương thức tổ chức phong trào thi đua và nâng cao chất lượng công tác khen thưởng theo hướng thiết thực, hiệu quả, hướng mạnh về cơ sở, gắn chặt với nhiệm vụ chính trị và lợi ích của nhân dân. Thi đua xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, liêm chính, hiện đại; cải cách thủ tục hành chính, đề cao kỷ luật, kỷ cương, giảm chi phí tuân thủ; nâng cao chất lượng phục vụ, tạo thuận lợi cho người dân, tổ chức, doanh nghiệp. Kế thừa quan điểm của đồng chí Lê Thanh Nghị về yêu cầu “thi đua phải thực chất”, việc phát động và tổ chức phong trào thi đua hiện nay cần gắn chặt với chất lượng, hiệu quả công việc và mức độ đóng góp thực tế, kiên quyết chống hình thức, chống “bệnh” thành tích. Các tiêu chí thi đua cần được xây dựng rõ ràng, cụ thể, có khả năng lượng hóa, đánh giá; công tác sơ kết, tổng kết phải được tiến hành nghiêm túc, kịp thời điều chỉnh những nội dung không còn phù hợp với thực tiễn. Chỉ khi tạo động lực đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng cuộc sống Nhân dân, phong trào thi đua mới bền vững.

Ba là, phát huy thi đua tập thể gắn với xây dựng tổ chức vững mạnh và vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu. Một trong những đóng góp quan trọng của đồng chí Lê Thanh Nghị là đề cao vai trò của thi đua tập thể và tổ chức cơ sở. Vận dụng quan điểm đó trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi việc tổ chức phong trào thi đua phải gắn chặt với xây dựng tập thể đoàn kết, kỷ cương, trách nhiệm; đề cao vai trò lãnh đạo của các cấp ủy, đội ngũ lãnh đạo, quản lý trong việc quán triệt, tuyên truyền tư tưởng thi đua ái quốc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đổi mới cách thức phát động, tổ chức, đánh giá, tăng cường kiểm tra giám sát phong trào, xây dựng môi trường, tạo động lực thi đua lành mạnh, khen thưởng kịp thời, thực chất, đúng quy định. Cán bộ lãnh đạo phải gương mẫu, nói đi đôi với làm, kịp thời động viên, khen thưởng đúng người, đúng việc, công khai, minh bạch, để thi đua, khen thưởng thực sự trở thành động lực và niềm tin trong thực hiện nhiệm vụ.

Bốn là, coi trọng việc phát hiện, bồi dưỡng và nhân rộng các điển hình tiên tiến, để những gương sáng thành động lực cho mọi người noi theo, để phong trào thi đua, tinh thần cống hiến được hội tụ và lan tỏa rộng khắp. Vận dụng tư tưởng của đồng chí Lê Thanh Nghị đòi hỏi công tác phát hiện và nhân rộng điển hình tiên tiến phải được tiến hành thường xuyên, đồng bộ, có hệ thống, gắn với thực tiễn lao động, sản xuất và công tác ở cơ sở. Việc tôn vinh điển hình cần bảo đảm tiêu biểu, kịp thời và có sức lan tỏa, đồng thời tạo điều kiện để các nhân tố tiêu biểu tiếp tục phát huy vai trò đầu tàu, chia sẻ kinh nghiệm, nhân rộng mô hình hay, cách làm hiệu quả. Qua đó, phong trào thi đua phát triển chiều sâu, tạo khí thế sôi nổi, kịp thời động viên các tập thể, cá nhân tiếp tục phấn đấu, rèn luyện và cống hiến.

Năm là, tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách pháp luật về thi đua - khen thưởng, bảo đảm kết hợp hài hòa giữa động lực tinh thần và lợi ích vật chất chính đáng. Kế thừa quan điểm của đồng chí Lê Thanh Nghị về việc kết hợp giữa động viên tinh thần và lợi ích vật chất, công tác thi đua, khen thưởng cần tiếp tục hoàn thiện theo hướng công khai, minh bạch, công bằng, kịp thời; chú trọng đúng người, đúng việc, nhất là người trực tiếp lao động ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Chính sách khen thưởng phải thực sự khuyến khích sáng tạo, tinh thần dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, tạo môi trường thi đua lành mạnh, bền vững. Thời gian tới, cần tiếp tục hoàn thiện và tổ chức thực hiện hiệu quả Luật Thi đua, Khen thưởng (2022) và các văn bản hướng dẫn, xây dựng khung pháp lý đồng bộ, nâng cao chất lượng công tác khen thưởng đáp ứng yêu cầu phát triển mới.

Sáu là, nâng cao chất lượng tham mưu và hiệu lực quản lý nhà nước về công tác thi đua, khen thưởng. Vận dụng quan điểm của đồng chí Lê Thanh Nghị. trong giai đoạn hiện nay, cần tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác thi đua, khen thưởng bảo đảm tham mưu, cụ thể hóa chủ trương thành chương trình, kế hoạch và nhiệm vụ thiết thực, thực hiện với tinh thần trách nhiệm cao, hiệu quả thực chất. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý, theo dõi, đánh giá phong trào thi đua, nâng cao tính kịp thời, chính xác, minh bạch, phục vụ tốt hơn người dân, tổ chức, doanh nghiệp và yêu cầu phát triển đất nước.

Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của đồng chí Lê Thanh Nghị là tấm gương sáng về tinh thần cống hiến, trách nhiệm và sáng tạo trong lãnh đạo, chỉ đạo cách mạng. Những quan điểm và thực tiễn chỉ đạo phong trào thi đua yêu nước của đồng chí không chỉ có ý nghĩa trong bối cảnh lịch sử cụ thể mà còn để lại nhiều bài học quý báu đối với công tác thi đua, khen thưởng hiện nay. Việc nghiên cứu, học tập và vận dụng sáng tạo quan điểm của đồng chí Lê Thanh Nghị về thi đua yêu nước sẽ góp phần quan trọng vào việc tiếp tục đổi mới phong trào thi đua, nâng cao chất lượng công tác khen thưởng, khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng phát triển đất nước trong thời kỳ mới./.

----------------------------------

Tài liệu tham khảo:

1. “Đồng chí Lê Thanh Nghị với phong trào thi đua yêu nước”, Tạp chí Tuyên giáo.

2. Ban Thi đua - Khen thưởng Trung ương: 70 năm xây dựng và phát triển (1947-2017), Lưu hành nội bộ.

3. “Đảng, Bác Hồ với thi đua yêu nước và công tác thi đua, khen thưởng”, Nxb Lý luận chính trị, năm 2008.

4. “70 năm thi đua yêu nước”, Nxb Thông tấn, năm 2018.

5. Tài liệu Đại hội Thi đua yêu nước toàn quốc lần XI, 26-27/12/2025.

TS Phạm Đức Toàn - Phó Trưởng ban Ban Thi đua - Khen thưởng Trung ương (Bộ Nội vụ)