Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh hội nhập quốc tế, thúc đẩy chuyển đổi số và tiếp tục hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, yêu cầu đối với người đại biểu dân cử ngày càng toàn diện và khắt khe hơn. Tại Thanh Hóa - một địa phương có quy mô dân số lớn, vị trí chiến lược và tiềm năng phát triển mạnh mẽ ở khu vực Bắc Trung Bộ - việc nâng cao chất lượng đại biểu dân cử luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong xây dựng và hoàn thiện bộ máy chính quyền địa phương.
Nhìn lại nhiệm kỳ 2021-2026 và hướng tới cuộc bầu cử nhiệm kỳ 2026-2031, việc phân tích thực tiễn hoạt động của cơ quan dân cử, nhận diện những yêu cầu mới và đề ra các giải pháp mang tính đột phá nhằm xây dựng đội ngũ đại biểu “có tâm, có tầm, có năng lực hành động” là yêu cầu cấp thiết, có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn mới.
Dấu ấn từ một nhiệm kỳ đổi mới, sâu sát và hiệu quả (2021-2026)
Nhiệm kỳ 2021-2026 của Hội đồng nhân dân tỉnh Thanh Hóa diễn ra trong bối cảnh đặc biệt với nhiều thách thức chưa từng có: tác động nặng nề của đại dịch COVID-19, những biến động phức tạp của kinh tế thế giới và yêu cầu sắp xếp, tinh gọn bộ máy theo chủ trương mới của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, đây cũng là nhiệm kỳ ghi nhận nhiều đổi mới quan trọng trong tư duy và phương thức hoạt động của cơ quan dân cử địa phương, thể hiện qua phương châm hành động “đổi mới, sâu sát, khoa học, hiệu quả”.
Một là, chuyển đổi từ tư duy “thực hiện chức năng” sang “tạo giá trị công”. Một trong những dấu ấn nổi bật của nhiệm kỳ là sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh. Nếu trước đây hoạt động của cơ quan dân cử chủ yếu tập trung thực hiện các chức năng theo luật định, thì trong nhiệm kỳ này, HĐND tỉnh Thanh Hóa đã chủ động hơn trong vai trò kiến tạo chính sách, góp phần mở đường cho sự phát triển của địa phương.
Theo báo cáo của HĐND tỉnh, hoạt động của cơ quan dân cử đã từng bước chuyển từ tư duy “thực hiện chức năng” sang tư duy “tạo giá trị công”. Điều này thể hiện rõ qua chất lượng các kỳ họp ngày càng được nâng cao: nội dung thảo luận thực chất hơn, tranh luận đa chiều, hoạt động chất vấn thẳng thắn, đi vào trọng tâm vấn đề. Các đại biểu không chỉ phản ánh ý kiến, kiến nghị của cử tri mà còn chủ động nghiên cứu, phân tích chính sách, đề xuất giải pháp cho các vấn đề phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Trong nhiệm kỳ, HĐND tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức 39 kỳ họp, ban hành 833 nghị quyết, trong đó có 753 nghị quyết trực tiếp phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Các chính sách được ban hành tập trung vào ba nhóm trụ cột chính:
- Tạo dư địa tăng trưởng mới, thông qua ưu tiên đầu tư hạ tầng trọng điểm, cải thiện môi trường đầu tư và thúc đẩy phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo.
- Nâng cao chất lượng an sinh xã hội, với nhiều chính sách về giảm nghèo bền vững, đào tạo nghề gắn với nhu cầu thị trường lao động.
- Cải thiện môi trường quản lý, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tăng cường tính minh bạch trong hoạt động của bộ máy chính quyền.
Thực tiễn cho thấy, nhiều nghị quyết của HĐND tỉnh đã nhanh chóng đi vào cuộc sống, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện đời sống người dân, qua đó khẳng định vai trò định hướng, dẫn dắt của cơ quan dân cử trong quá trình phát triển địa phương.
Hai là, hoạt động giám sát ngày càng quyết liệt và thực chất. Cùng với hoạt động quyết định chính sách, công tác giám sát của HĐND tỉnh Thanh Hóa trong nhiệm kỳ qua cũng có nhiều đổi mới quan trọng. Phương thức giám sát từng bước chuyển từ cách làm “kiểm tra - nhắc nhở” sang “giám sát - truy trách nhiệm - theo dõi đến cùng”.
Trong nhiệm kỳ, HĐND tỉnh đã tổ chức 42 đoàn giám sát với 33 chuyên đề, tập trung vào những lĩnh vực cử tri quan tâm như quản lý đất đai, thực hiện chính sách an sinh xã hội, bảo hiểm xã hội, hoạt động hành nghề y dược tư nhân… Các chuyên đề giám sát được lựa chọn có trọng tâm, dựa trên dữ liệu và thông tin đa chiều từ nhiều nguồn khác nhau.
Đáng chú ý, 7 phiên chất vấn và giải trình giữa hai kỳ họp đã trở thành diễn đàn quan trọng để các đại biểu trực tiếp chất vấn lãnh đạo các cơ quan quản lý nhà nước về những vấn đề nổi cộm. Nhiều vấn đề phức tạp, tồn đọng kéo dài đã được đưa ra thảo luận công khai tại nghị trường, góp phần tạo áp lực tích cực buộc các cơ quan chức năng phải có giải pháp xử lý kịp thời.
Việc ban hành nghị quyết sau chất vấn và tổ chức tái giám sát đối với các nội dung đã kết luận giúp tăng tính ràng buộc trách nhiệm của các cơ quan chịu sự giám sát, góp phần nâng cao kỷ luật, kỷ cương hành chính.
Ba là, chủ động chuẩn bị và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trước yêu cầu sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025, HĐND tỉnh Thanh Hóa đã chủ động chuẩn bị từ sớm, thể hiện vai trò dẫn dắt của cơ quan dân cử trong quá trình tổ chức lại bộ máy chính quyền.
HĐND tỉnh đã tổ chức diễn tập kỳ họp thứ Nhất của HĐND cấp xã, ban hành 495 nghị quyết chỉ định nhân sự, đồng thời kịp thời hướng dẫn, điều hòa hoạt động của HĐND cấp xã sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. Nhờ đó, bộ máy chính quyền cơ sở được vận hành thông suốt, không để xảy ra khoảng trống quyền lực trong giai đoạn chuyển đổi.
Những kết quả đạt được trong nhiệm kỳ 2021-2026 không chỉ thể hiện hiệu quả hoạt động của cơ quan dân cử mà còn phản ánh sự trưởng thành của đội ngũ đại biểu dân cử tỉnh Thanh Hóa. Đây là minh chứng cho sự đổi mới trong tư duy, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, đặt lợi ích của Nhân dân và sự phát triển của địa phương lên hàng đầu.
Yêu cầu ngày càng cao đối với đại biểu dân cử trong giai đoạn mới
Những kết quả của nhiệm kỳ vừa qua là nền tảng quan trọng, nhưng bối cảnh phát triển mới của đất nước và của tỉnh Thanh Hóa đang đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ đại biểu dân cử.
Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, tiến trình hội nhập quốc tế sâu rộng và mục tiêu xây dựng chính quyền số, kinh tế số đòi hỏi người đại biểu không chỉ là người đại diện cho ý chí của Nhân dân mà còn phải có năng lực tham gia vào quá trình quản trị hiện đại.
Thứ nhất, nâng cao tư duy chính sách và năng lực phân tích dựa trên bằng chứng. Trong điều kiện quản trị hiện đại, các quyết sách phát triển không thể chỉ dựa trên kinh nghiệm hay cảm tính, mà phải được xây dựng trên cơ sở dữ liệu, phân tích khoa học và dự báo chính sách. Do đó, đại biểu dân cử cần có tư duy chính sách, khả năng đánh giá tác động và phân tích đa chiều đối với các đề xuất chính sách.
Điều này đòi hỏi các đại biểu phải không ngừng học tập, nâng cao trình độ chuyên môn, cập nhật kiến thức về kinh tế, pháp luật, khoa học công nghệ và quản trị công, từ đó nâng cao chất lượng tham gia thảo luận và quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương.
Thứ hai, tăng cường năng lực lập pháp và giám sát trong bối cảnh hội nhập. Hoạt động lập pháp và giám sát hiện nay chịu tác động ngày càng lớn từ các cam kết quốc tế và sự phát triển của công nghệ số. Nhiều chính sách, quy định pháp luật cần phải bảo đảm tương thích với các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và các chuẩn mực quốc tế.
Bên cạnh đó, việc giám sát hoạt động của chính quyền điện tử, tiến tới chính quyền số, cũng đòi hỏi đại biểu phải có hiểu biết nhất định về công nghệ và quản trị số. Đại biểu không thể chỉ quan tâm đến lĩnh vực chuyên môn của mình mà cần có khả năng tiếp cận các vấn đề đa ngành, liên ngành trong quá trình hoạch định chính sách.
Thứ ba, không ngừng nâng cao bản lĩnh chính trị, liêm chính và trách nhiệm trước cử tri. Bên cạnh năng lực chuyên môn, bản lĩnh chính trị và phẩm chất đạo đức vẫn là những yếu tố cốt lõi của người đại biểu dân cử. Đại biểu phải là người dám nói, dám chịu trách nhiệm trước cử tri, bảo vệ lợi ích chung của xã hội và kiên quyết đấu tranh với các biểu hiện tham nhũng, lợi ích nhóm.
Chương trình hành động của ứng cử viên cần thiết thực, sát với thực tiễn địa phương, thể hiện rõ cam kết trách nhiệm với cử tri, đồng thời tránh những lời hứa vượt quá thẩm quyền. Phẩm chất liêm chính, trong sạch, không để người thân lợi dụng chức vụ để trục lợi là yêu cầu bắt buộc nhằm bảo vệ uy tín và hình ảnh của người đại biểu dân cử.
Giải pháp nâng cao chất lượng đại biểu dân cử tỉnh Thanh Hóa nhiệm kỳ 2026-2031
Để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Thanh Hóa cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ đại biểu dân cử, bắt đầu từ khâu lựa chọn nhân sự cho cuộc bầu cử nhiệm kỳ 2026-2031.
1. Đổi mới quy trình lựa chọn và giới thiệu ứng cử viên
Việc lựa chọn ứng cử viên cần bảo đảm công khai, minh bạch và thực chất hơn. Ngoài tiểu sử và chương trình hành động, cần tăng cường công khai thông tin về quá trình công tác, năng lực chuyên môn và đánh giá của cơ quan, đơn vị nơi ứng cử viên công tác.
Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc và Nhân dân trong quá trình hiệp thương, lấy ý kiến cử tri, bảo đảm lựa chọn được những người thực sự tiêu biểu, có uy tín và năng lực.
2. Chuyên nghiệp hóa hoạt động của đại biểu dân cử
Một trong những giải pháp quan trọng là từng bước tăng tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách, tạo điều kiện để đại biểu có đủ thời gian nghiên cứu chính sách, tham gia sâu hơn vào hoạt động giám sát và phản biện.
Đồng thời, cần xây dựng chương trình đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên cho đại biểu về kỹ năng phân tích chính sách, kỹ năng giám sát, kỹ năng tiếp xúc cử tri và kiến thức về chuyển đổi số, hội nhập quốc tế.
Bên cạnh đó, việc thiết lập hệ thống cung cấp thông tin, dữ liệu phục vụ hoạt động của đại biểu cũng rất cần thiết nhằm giúp đại biểu có cơ sở khoa học khi tham gia thảo luận và quyết định các vấn đề quan trọng.
3. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động của HĐND
Việc xây dựng HĐND điện tử là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan dân cử. Hệ thống này cần bao gồm các nền tảng quản lý văn bản, tổ chức họp trực tuyến, lấy ý kiến cử tri trên môi trường số và công khai thông tin hoạt động của HĐND.
Đồng thời, cần xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ giám sát, liên thông với các cơ quan quản lý nhà nước, giúp đại biểu có thể theo dõi các chỉ số kinh tế - xã hội và việc thực hiện các nghị quyết theo thời gian thực.
Việc mở rộng các kênh tương tác trực tuyến giữa đại biểu và cử tri cũng góp phần tăng cường tính minh bạch, tạo điều kiện để người dân tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng chính sách.
Nâng cao chất lượng đại biểu dân cử là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự tham gia tích cực của cử tri. Với những kinh nghiệm tích lũy từ nhiệm kỳ 2021-2026 cùng quyết tâm chính trị cao, tỉnh Thanh Hóa có cơ sở để tin tưởng rằng cuộc bầu cử nhiệm kỳ 2026-2031 sẽ lựa chọn được những đại biểu thực sự tiêu biểu, đủ đức, đủ tài, đại diện xứng đáng cho ý chí và nguyện vọng của Nhân dân, góp phần đưa Thanh Hóa phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
Vân Anh
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
