Thẩm quyền và cách thức xác định khu vực bỏ phiếu trong bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031

Ảnh minh họa.

Trong quy trình tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, việc xác định khu vực bỏ phiếu được xem là một trong những bước chuẩn bị có ý nghĩa quan trọng, tạo cơ sở cho các khâu tiếp theo như lập danh sách cử tri, thành lập tổ bầu cử và tổ chức ngày bỏ phiếu. Theo quy định của pháp luật về bầu cử, thẩm quyền xác định khu vực bỏ phiếu thuộc về Ủy ban nhân dân cấp xã và được thực hiện trên cơ sở đề nghị của các cơ quan, tổ chức liên quan tại địa phương, bảo đảm phù hợp với điều kiện dân cư, địa bàn và tình hình thực tế của từng khu vực.

Việc xác định khu vực bỏ phiếu phải tuân thủ nguyên tắc bảo đảm thuận lợi nhất cho cử tri trong việc tham gia bỏ phiếu. Theo quy định chung, mỗi khu vực bỏ phiếu thường có từ 300 đến 4.000 cử tri. Đây là quy mô được nghiên cứu và áp dụng nhằm bảo đảm sự cân đối giữa số lượng cử tri với khả năng tổ chức của tổ bầu cử, đồng thời tránh tình trạng quá tải hoặc phân tán nguồn lực trong ngày bầu cử. Tuy nhiên, trong những trường hợp đặc biệt như vùng sâu, vùng xa, hải đảo, khu vực có địa hình phức tạp hoặc nơi có số lượng cử tri ít, quy mô khu vực bỏ phiếu có thể được điều chỉnh linh hoạt nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho cử tri tham gia bỏ phiếu.

Thực tiễn tổ chức bầu cử những nhiệm kỳ trước cho thấy việc phân chia hợp lý các khu vực bỏ phiếu có ý nghĩa trực tiếp đối với tỷ lệ cử tri tham gia bầu cử. Trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021 - 2026, cả nước đã thành lập hơn 84.000 khu vực bỏ phiếu với tỷ lệ cử tri tham gia bầu cử đạt trên 99%. Kết quả này cho thấy việc tổ chức các khu vực bỏ phiếu hợp lý đã tạo điều kiện thuận lợi để đông đảo cử tri thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân.

Đối với cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, quy mô tổ chức bầu cử tiếp tục ở mức lớn với hàng chục triệu cử tri trên phạm vi cả nước. Theo số liệu thống kê, cả nước có 724 đơn vị bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh với số lượng 2.554 đại biểu được bầu và 22.451 đơn vị bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã với tổng số 72.644 đại biểu được bầu. Với quy mô này, việc xác định và tổ chức các khu vực bỏ phiếu phải được thực hiện một cách khoa học, bảo đảm phân bổ hợp lý giữa các địa bàn dân cư.

Trong quá trình xác định khu vực bỏ phiếu, các địa phương thường căn cứ vào nhiều yếu tố như mật độ dân cư, điều kiện giao thông, đặc điểm địa lý và các yếu tố xã hội khác. Ở khu vực đô thị, nơi có mật độ dân cư cao, mỗi khu vực bỏ phiếu có thể bao gồm nhiều tổ dân phố hoặc cụm dân cư nhằm bảo đảm số lượng cử tri phù hợp với quy định. Ngược lại, tại các khu vực miền núi, hải đảo hoặc nơi dân cư phân tán, mỗi khu vực bỏ phiếu có thể được tổ chức với quy mô nhỏ hơn nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho cử tri tiếp cận địa điểm bỏ phiếu.

Ngoài các khu vực bỏ phiếu thông thường, pháp luật về bầu cử cũng quy định việc thành lập các khu vực bỏ phiếu đặc biệt trong một số trường hợp cụ thể. Chẳng hạn, tại các đơn vị lực lượng vũ trang, các cơ sở giam giữ hoặc các khu vực cách ly trong trường hợp có dịch bệnh, cơ quan có thẩm quyền có thể quyết định thành lập khu vực bỏ phiếu riêng để bảo đảm mọi cử tri đủ điều kiện đều được tham gia bỏ phiếu. Những quy định này thể hiện rõ nguyên tắc bảo đảm quyền bầu cử của mọi công dân theo quy định của Hiến pháp và pháp luật.

Bên cạnh việc xác định khu vực bỏ phiếu, các địa phương cũng chú trọng lựa chọn địa điểm bỏ phiếu phù hợp. Địa điểm bỏ phiếu thường được bố trí tại các nhà văn hóa, trụ sở cơ quan, trường học hoặc các công trình công cộng khác có điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức bầu cử. Những địa điểm này phải bảo đảm các yêu cầu về diện tích, an ninh, trật tự và điều kiện tổ chức bỏ phiếu theo đúng quy định của pháp luật.

Thực tiễn cho thấy, việc tổ chức khu vực bỏ phiếu hợp lý không chỉ tạo thuận lợi cho cử tri mà còn giúp các tổ chức phụ trách bầu cử thực hiện nhiệm vụ hiệu quả hơn. Khi số lượng cử tri trong mỗi khu vực bỏ phiếu được phân bổ hợp lý, tổ bầu cử có thể dễ dàng quản lý danh sách cử tri, tổ chức việc phát phiếu và kiểm phiếu một cách chính xác, nhanh chóng, góp phần bảo đảm tính minh bạch và khách quan của cuộc bầu cử.

Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp tại một số địa phương, việc xác định khu vực bỏ phiếu càng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng nhằm bảo đảm tính thống nhất trong tổ chức bầu cử. Các địa phương cần chủ động rà soát tình hình dân cư, cập nhật biến động nhân khẩu và điều chỉnh phương án phân chia khu vực bỏ phiếu phù hợp với thực tế.

Nhìn tổng thể, việc xác định khu vực bỏ phiếu là một nhiệm vụ mang tính kỹ thuật nhưng có ý nghĩa quan trọng trong toàn bộ quy trình tổ chức bầu cử. Khi được thực hiện đúng quy định và phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương, việc phân chia khu vực bỏ phiếu sẽ góp phần quan trọng vào việc tổ chức thành công cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, qua đó tiếp tục củng cố và phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong đời sống chính trị của đất nước./.

Thúy Nga