Các tổ chức ở địa phương trong bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031

Ảnh minh họa.

Trong tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp, hệ thống các tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là những tổ chức được thành lập theo quy định của pháp luật nhằm trực tiếp triển khai các nhiệm vụ liên quan đến công tác bầu cử, từ khâu chuẩn bị đến tổ chức ngày bỏ phiếu và tổng hợp kết quả bầu cử. Việc thành lập và vận hành hiệu quả các tổ chức này là điều kiện bảo đảm để cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, đúng pháp luật và phản ánh đúng ý chí, nguyện vọng của nhân dân.

Theo quy định của pháp luật về bầu cử, ở địa phương có ba nhóm tổ chức phụ trách bầu cử chính bao gồm Ủy ban bầu cử (cấp tỉnh), Ban bầu cử (cấp xã) và Tổ bầu cử (ở khu vực trực tiếp bỏ phiếu bầu cử). Mỗi tổ chức được giao những nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể nhằm bảo đảm việc tổ chức bầu cử được triển khai một cách khoa học và hiệu quả. Các tổ chức này được thành lập theo từng cấp chính quyền và từng đơn vị bầu cử, tạo thành một hệ thống tổ chức chặt chẽ từ cấp tỉnh đến cơ sở. Theo số liệu ngày 12/3/2026 của Hội đồng bầu cử quốc gia, cả nước đã thành lập 34 Ủy ban bầu cử cấp tỉnh; 3.320 Ủy ban bầu cử cấp xã; 182 Ban bầu cử đại biểu Quốc hội; 724 Ban bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh; 22.401 Ban bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã và 72.191 tổ bầu cử.

Đối với bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban bầu cử cấp tỉnh là cơ quan trực tiếp tổ chức triển khai các nhiệm vụ liên quan đến cuộc bầu cử tại địa phương. Thành phần của Ủy ban bầu cử thường bao gồm đại diện lãnh đạo chính quyền địa phương, các cơ quan chuyên môn và đại diện các tổ chức chính trị - xã hội nhằm bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng trong quá trình tổ chức bầu cử.

Ở cấp xã, Ban bầu cử được thành lập để trực tiếp phụ trách việc tổ chức bầu cử tại từng đơn vị bầu cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân. Ban bầu cử có nhiệm vụ hướng dẫn, kiểm tra hoạt động của các tổ bầu cử, đồng thời tổ chức việc kiểm phiếu và xác định kết quả bầu cử tại đơn vị bầu cử theo đúng quy định của pháp luật. Đây là cấp tổ chức trung gian đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm sự liên kết giữa Ủy ban bầu cử và các tổ bầu cử ở cơ sở.

Tổ bầu cử là đơn vị trực tiếp tổ chức việc bỏ phiếu của cử tri tại từng khu vực bỏ phiếu. Mỗi tổ bầu cử thường bao gồm tổ trưởng, thư ký và các thành viên được lựa chọn từ đại diện chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội và những người có uy tín trong cộng đồng dân cư. Tổ bầu cử chịu trách nhiệm tổ chức việc phát phiếu bầu, hướng dẫn cử tri thực hiện quyền bỏ phiếu và tiến hành kiểm phiếu ngay sau khi kết thúc thời gian bỏ phiếu. Quy mô các tổ chức phụ trách bầu cử trong cuộc bầu cử lần này tương đối lớn do số lượng đơn vị bầu cử và khu vực bỏ phiếu trên phạm vi cả nước rất nhiều.

Sự phối hợp giữa các tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương là yếu tố quan trọng bảo đảm hiệu quả của công tác tổ chức bầu cử. Ủy ban bầu cử đóng vai trò chỉ đạo chung, ban hành các kế hoạch và hướng dẫn tổ chức thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến bầu cử. Ban bầu cử chịu trách nhiệm triển khai các nhiệm vụ cụ thể tại từng đơn vị bầu cử, trong khi các tổ bầu cử trực tiếp tổ chức việc bỏ phiếu và kiểm phiếu tại khu vực bỏ phiếu. Sự phân công rõ ràng về nhiệm vụ và quyền hạn giúp các tổ chức này phối hợp hiệu quả trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Bên cạnh các tổ chức phụ trách bầu cử, nhiều cơ quan và tổ chức khác ở địa phương cũng tham gia hỗ trợ công tác bầu cử như các cơ quan công an, quân đội, cơ quan thông tin truyền thông và các tổ chức chính trị - xã hội. Những lực lượng này tham gia bảo đảm an ninh, trật tự, tuyên truyền và hỗ trợ các hoạt động liên quan đến bầu cử, góp phần tạo điều kiện thuận lợi để cử tri thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân.

Thực tiễn tổ chức các kỳ bầu cử trước đây cho thấy sự tham gia tích cực của các tổ chức ở địa phương là yếu tố quan trọng góp phần bảo đảm thành công của cuộc bầu cử. Trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021 - 2026, tỷ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu trên phạm vi cả nước đạt trên 99%, phản ánh sự đồng thuận và tinh thần trách nhiệm cao của nhân dân đối với hoạt động bầu cử.

Trong bối cảnh cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 tiếp tục được tổ chức với quy mô lớn, vai trò của các tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương càng trở nên quan trọng. Việc tổ chức và vận hành hiệu quả hệ thống các tổ chức này không chỉ bảo đảm công tác bầu cử được thực hiện đúng quy định mà còn góp phần nâng cao chất lượng đại biểu được bầu, qua đó củng cố hiệu quả hoạt động của các cơ quan dân cử trong hệ thống chính trị nói chung và bộ máy nhà nước nói riêng.

Nhìn tổng thể, các tổ chức phụ trách bầu cử ở địa phương là bộ phận quan trọng trong cơ chế tổ chức bầu cử của nước ta. Thông qua hoạt động của các tổ chức này, quyền làm chủ của Nhân dân được thực hiện một cách trực tiếp và hiệu quả, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân./.

Thu Hà