Hoàn thiện khung chính sách, bảo đảm quyền lợi cụ thể
Theo số liệu của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, năm 2024 có hơn 7.600 người lao động được giải quyết hưởng mới các chế độ TNLĐ-BNN. Trong bốn tháng đầu năm 2025, con số này vượt 2.600 trường hợp. Bên cạnh chi trả trợ cấp, quỹ TNLĐ-BNN còn dành nguồn kinh phí lớn cho hoạt động phòng ngừa rủi ro, phục hồi chức năng và hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp.
Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015 đã thiết lập nền tảng pháp lý rõ ràng cho việc triển khai chính sách. Người lao động bị suy giảm khả năng lao động từ 5% trở lên do tai nạn hoặc bệnh nghề nghiệp được tiếp cận chế độ bảo hiểm với mức hưởng tương ứng. Trường hợp suy giảm nhẹ được trợ cấp một lần; mức độ nặng hơn được hưởng trợ cấp hằng tháng.
Với những trường hợp suy giảm từ 81% trở lên kèm theo tình trạng đặc biệt nghiêm trọng như liệt, mù hoặc tổn thương nặng, người lao động được hưởng thêm trợ cấp phục vụ. Đồng thời, chế độ bảo hiểm y tế vẫn được duy trì, giúp giảm áp lực chi phí điều trị dài hạn.
Trách nhiệm của người sử dụng lao động cũng được quy định cụ thể. Doanh nghiệp phải tổ chức sơ cứu, cấp cứu kịp thời; chi trả chi phí y tế và tiền lương trong thời gian người lao động điều trị. Mức bồi thường được xác định dựa trên tỷ lệ suy giảm khả năng lao động, bảo đảm quyền lợi sát với thực tế tổn thương.
Điều kiện lao động trong một số ngành nghề còn nhiều rủi ro
Danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm bao gồm nhiều lĩnh vực như khai thác mỏ, xây dựng, hóa chất, luyện kim, y tế, vận tải và dệt may. Đây là những ngành nghề có mức độ tiếp xúc cao với yếu tố nguy hiểm như hóa chất, bụi, tiếng ồn, nhiệt độ cao hoặc cường độ lao động lớn.
Ngành dệt may là ví dụ điển hình. Lực lượng lao động trong ngành chủ yếu làm việc thủ công, trong đó lao động nữ chiếm khoảng 80%. Công việc diễn ra trong nhà xưởng kín, với đặc điểm ngồi hoặc đứng kéo dài suốt ca làm việc. Nhiều khâu sản xuất mang tính lặp lại, gây áp lực lớn lên hệ cơ xương.
Trong quá trình sản xuất, người lao động thường xuyên tiếp xúc với bụi bông phát sinh từ nguyên liệu như sợi và vải. Cùng với đó là tiếng ồn từ hệ thống máy móc như máy kéo sợi, máy dệt, máy may và hệ thống thông gió công suất lớn. Khi nhiều thiết bị hoạt động đồng thời, mức độ tiếng ồn tăng lên đáng kể.
Thực tế khảo sát tại nhiều cơ sở sản xuất cho thấy nồng độ bụi và cường độ tiếng ồn có thời điểm vượt tiêu chuẩn cho phép. Việc hít phải bụi bông trong thời gian dài có thể gây ra các bệnh về đường hô hấp như viêm mũi dị ứng, viêm phế quản mạn tính, hen suyễn hoặc suy giảm chức năng phổi.
Quỹ TNLĐ-BNN không dừng ở việc chi trả chế độ mà còn dành nguồn lực cho công tác phòng ngừa. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động sử dụng nguồn hỗ trợ để cải thiện điều kiện làm việc. Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cũng mang lại giá trị lâu dài. Nhiều người lao động sau tai nạn được đào tạo lại, chuyển sang vị trí phù hợp với sức khỏe, tiếp tục tham gia thị trường lao động và ổn định thu nhập.
Nâng cao trách nhiệm và nhận thức xã hội
Thị trường lao động đang thay đổi nhanh với sự xuất hiện của nhiều hình thức việc làm mới như lao động nền tảng, lao động tự do, lao động thời vụ. Sự đa dạng này tạo ra cơ hội phát triển, đồng thời đặt ra thách thức trong quản lý an toàn lao động.
Một số lĩnh vực mới chưa có hệ thống quy chuẩn kỹ thuật đầy đủ, dẫn đến khoảng trống trong bảo vệ người lao động. Do đó, việc mở rộng phạm vi chính sách theo hướng bao quát hơn là yêu cầu cấp thiết.
Hệ thống tiêu chuẩn an toàn lao động cần được cập nhật thường xuyên, phù hợp với đặc thù từng ngành nghề. Các lĩnh vực như logistics, thương mại điện tử hay dịch vụ công nghệ cao đòi hỏi cách tiếp cận mới trong quản lý rủi ro.
Công tác thanh tra, kiểm tra cần chuyển mạnh sang hướng chủ động, tập trung vào các ngành có nguy cơ cao như xây dựng, khai khoáng, công nghiệp nặng, vận tải và điện lực. Việc ứng dụng công nghệ trong giám sát, xây dựng cơ sở dữ liệu về tai nạn lao động theo ngành nghề sẽ hỗ trợ cơ quan quản lý nhận diện sớm nguy cơ và đưa ra cảnh báo kịp thời. Chế tài xử lý vi phạm cần đủ sức răn đe, bảo đảm mọi hành vi coi nhẹ an toàn lao động đều bị xử lý nghiêm minh.
Đối với doanh nghiệp, đầu tư cho an toàn lao động cần được xác định như một yếu tố gắn với phát triển bền vững. Khi điều kiện làm việc được cải thiện, doanh nghiệp giảm thiểu gián đoạn sản xuất, tiết kiệm chi phí gián tiếp và giữ chân lao động có tay nghề.
Việc đưa tiêu chí an toàn lao động vào đánh giá năng lực quản trị, xếp hạng tín nhiệm hoặc điều kiện tham gia chuỗi cung ứng sẽ tạo động lực mạnh mẽ để doanh nghiệp nâng cao trách nhiệm.
Với người lao động, tham gia bảo hiểm xã hội đầy đủ là giải pháp bảo vệ trước những rủi ro khó lường. Nhiều trường hợp chỉ nhận ra khoảng trống bảo vệ khi sự cố xảy ra. Vì vậy, công tác tuyên truyền cần được đổi mới theo hướng dễ tiếp cận, giúp người lao động hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ.
Về lâu dài, xây dựng văn hóa an toàn lao động là nền tảng quan trọng. Văn hóa này gắn với ý thức tuân thủ quy định, tinh thần tự bảo vệ và trách nhiệm của doanh nghiệp đối với người lao động. Khi an toàn trở thành giá trị cốt lõi, rủi ro được kiểm soát từ sớm, góp phần hình thành môi trường làm việc ổn định và bền vững./.
Hà Giang
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
