Ứng dụng công nghệ số trong quản lý và chi trả bảo hiểm thất nghiệp

Đổi mới theo hướng tinh gọn và hiệu quả

Kể từ ngày 1/1/2026, Luật Việc làm năm 2025 chính thức có hiệu lực với nhiều nội dung sửa đổi, bổ sung quan trọng theo hướng mở rộng diện bao phủ và đổi mới phương thức thực hiện bảo hiểm thất nghiệp. Theo đó, người lao động có hợp đồng lao động từ đủ 1 tháng trở lên đã thuộc diện tham gia, góp phần gia tăng đáng kể số lượng người được tiếp cận và thụ hưởng chính sách.

Cùng với những điều chỉnh về phạm vi đối tượng tham gia, quy trình giải quyết chế độ bảo hiểm thất nghiệp cũng được rút ngắn theo hướng tinh gọn và hiệu quả hơn. Theo quy định mới, thời điểm hưởng trợ cấp được tính từ ngày làm việc thứ 11 kể từ khi người lao động nộp đủ hồ sơ hợp lệ, giảm 5 ngày so với trước đây. Việc rút ngắn thời gian giải quyết góp phần giúp người lao động sớm ổn định đời sống trong giai đoạn gián đoạn việc làm, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với hệ thống quản lý trong việc xử lý hồ sơ nhanh chóng, chính xác, hạn chế tối đa các khâu trung gian và giảm thiểu sai sót hành chính.

Song song với đó, mức hưởng trợ cấp thất nghiệp tiếp tục được duy trì theo nguyên tắc gắn với tiền lương đóng bảo hiểm, cụ thể bằng 60% mức bình quân tiền lương của 6 tháng liền kề trước khi thất nghiệp. Đáng chú ý, từ năm 2026, mức trần chi trả tại vùng I có thể đạt tới 26,55 triệu đồng mỗi tháng, tương ứng với sự điều chỉnh của tiền lương tối thiểu. Với quy mô chi trả ngày càng lớn, yêu cầu về một hệ thống quản lý hiện đại, có khả năng kiểm soát chặt chẽ dòng tiền và bảo đảm an toàn quỹ trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Việc ứng dụng công nghệ trong giám sát, đối soát và thực hiện chi trả vì vậy giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay.

Trong thực tế, khối lượng công việc gia tăng rõ rệt tại nhiều địa phương có thị trường lao động sôi động. Điển hình như tại Thành phố Hồ Chí Minh, hệ thống trung tâm dịch vụ việc làm đã tiếp nhận hàng chục nghìn hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp, đồng thời ban hành số lượng lớn quyết định chi trả trong thời gian ngắn. Diễn biến này tạo áp lực đáng kể lên bộ máy tổ chức thực hiện, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cơ quan liên quan và sự hỗ trợ hiệu quả của hạ tầng công nghệ thông tin nhằm bảo đảm tiến độ giải quyết cũng như chất lượng phục vụ người lao động.

Số hóa quy trình quản lý bảo hiểm thất nghiệp

Một trong những bước tiến rõ nét là việc chuyển đổi từ mô hình quản lý thủ công sang hệ thống số hóa đồng bộ. Hiện nay, toàn bộ quy trình từ tiếp nhận hồ sơ, xét duyệt đến chi trả đều đang được tích hợp trên các nền tảng số.

Người lao động có thể nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp trực tuyến thông qua Cổng dịch vụ công quốc gia, thay vì phải đến trực tiếp trung tâm dịch vụ việc làm. Việc số hóa hồ sơ giúp giảm đáng kể thời gian xử lý, đồng thời hạn chế sai sót trong quá trình nhập liệu.

Hệ thống cơ sở dữ liệu về bảo hiểm thất nghiệp cũng được kết nối với dữ liệu bảo hiểm xã hội, dữ liệu việc làm và dữ liệu dân cư. Sự liên thông này cho phép cơ quan quản lý nhanh chóng xác định điều kiện hưởng, thời gian đóng và mức hưởng của người lao động mà không cần yêu cầu bổ sung nhiều giấy tờ.

Đặc biệt, việc áp dụng mã định danh cá nhân trong quản lý đã giúp chuẩn hóa thông tin, tránh trùng lặp và nâng cao độ chính xác trong giải quyết chế độ.

Cùng với số hóa quy trình, phương thức chi trả BHTN cũng đã có sự chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng không dùng tiền mặt. Phần lớn người lao động hiện nay nhận trợ cấp thông qua tài khoản ngân hàng hoặc ví điện tử, thay vì nhận tiền mặt như trước đây.

Phương thức này giúp rút ngắn thời gian chi trả, giảm chi phí tổ chức và hạn chế rủi ro trong quản lý tiền mặt. Đồng thời, toàn bộ quá trình chi trả được lưu vết điện tử, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kiểm tra, giám sát.

Việc ứng dụng công nghệ còn hỗ trợ phân tích dữ liệu lớn (Big Data) nhằm dự báo xu hướng thất nghiệp, từ đó giúp cơ quan quản lý chủ động xây dựng chính sách điều tiết quỹ. Trong bối cảnh Quỹ BHTN có kết dư lớn (trên 64.300 tỷ đồng vào cuối năm 2024), việc quản trị hiệu quả thông qua công nghệ càng trở nên cần thiết.

Ngoài ra, công nghệ trí tuệ nhân tạo bước đầu được nghiên cứu ứng dụng trong sàng lọc hồ sơ, phát hiện các trường hợp gian lận, trục lợi chính sách.

Nâng cao chất lượng dịch vụ việc làm trên nền tảng số

Một điểm đổi mới quan trọng của chính sách BHTN là tăng cường các dịch vụ hỗ trợ việc làm và đào tạo nghề. Theo quy định mới, người lao động được hỗ trợ tư vấn, giới thiệu việc làm, học nghề và nâng cao kỹ năng để quay lại thị trường lao động.

Các trung tâm dịch vụ việc làm đã đẩy mạnh xây dựng sàn giao dịch việc làm trực tuyến, kết nối cung - cầu lao động theo thời gian thực. Người lao động có thể tra cứu thông tin tuyển dụng, đăng ký phỏng vấn hoặc tham gia các khóa đào tạo trực tuyến ngay trên nền tảng số.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, trong Quý I/2026, Trung tâm Dịch vụ việc làm đã tiếp nhận 33.199 hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp và ban hành 32.165 quyết định hưởng. Đồng thời, công tác tư vấn, giới thiệu việc làm được triển khai với quy mô lớn, đạt từ 75.460 đến gần 100.000 lượt người lao động; qua đó, khoảng 3.000 đến hơn 4.200 người đã tìm được việc làm mới thông qua các kênh hỗ trợ, trong đó có các nền tảng trực tuyến.

Dù ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực, quá trình ứng dụng công nghệ số trong thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp vẫn đang đứng trước không ít thách thức. Hạ tầng công nghệ thông tin giữa các địa phương còn tồn tại sự chênh lệch đáng kể. Ở những đô thị lớn, nơi có điều kiện đầu tư đồng bộ, hệ thống vận hành tương đối ổn định, đáp ứng tốt yêu cầu xử lý hồ sơ trực tuyến và chi trả điện tử. Trong khi đó, tại một số địa phương, đặc biệt là khu vực vùng sâu, vùng xa, năng lực hạ tầng vẫn còn hạn chế, ảnh hưởng đến tốc độ xử lý và khả năng triển khai các dịch vụ số một cách toàn diện.

Bên cạnh đó, khoảng cách về kỹ năng số trong lực lượng lao động vẫn là một rào cản. Một bộ phận người lao động, nhất là lao động lớn tuổi hoặc lao động trong khu vực phi chính thức, còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận và sử dụng các nền tảng dịch vụ công trực tuyến. Điều này phần nào làm giảm hiệu quả của các giải pháp số hóa, đồng thời đòi hỏi phải có các hình thức hỗ trợ linh hoạt, kết hợp giữa trực tuyến và trực tiếp trong quá trình giải quyết chế độ.

Ngoài ra, bài toán liên thông và đồng bộ dữ liệu giữa các ngành, các cấp vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện. Dữ liệu về bảo hiểm xã hội, việc làm, dân cư và tài chính công nếu chưa được kết nối đầy đủ sẽ ảnh hưởng đến độ chính xác và tính kịp thời trong quá trình giải quyết chế độ. Việc chuẩn hóa dữ liệu, thống nhất nền tảng kết nối và nâng cao trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan liên quan là điều kiện quan trọng để hệ thống vận hành thông suốt và hiệu quả./.

Thục Quyên