Mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp, tăng cơ hội an sinh cho người lao động

Tại hội nghị đối thoại với doanh nghiệp về bảo hiểm xã hội và BHTN do cơ quan Bảo hiểm xã hội TP.HCM tổ chức mới đây, nhiều vướng mắc thực tiễn đã được đặt ra. Trong đó, một doanh nghiệp ngành da giày nêu tình huống: người lao động có 15 năm làm công việc nặng nhọc, độc hại, tuy nhiên khi làm hồ sơ hưởng hưu trí thì phát hiện công việc này chưa được đưa vào danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại và hiện vẫn đang trong quá trình xem xét, bổ sung. Do đó, người lao động chưa đủ điều kiện hưởng chế độ hưu trí. Câu hỏi đặt ra là trong trường hợp này, nếu chưa đủ tuổi nghỉ hưu, người lao động có được hưởng trợ cấp thất nghiệp hay không?

Giải đáp vấn đề trên, ông Hồ Hải Luận, Trưởng phòng Kiểm tra, BHXH TP.HCM cho biết: cần căn cứ vào thời điểm chấm dứt hợp đồng lao động. Nếu tại thời điểm đó, chức danh công việc trên hồ sơ, sổ BHXH chưa được xác định là công việc nặng nhọc, độc hại thì người lao động chưa đủ điều kiện hưởng chế độ hưu trí theo quy định. Do vậy, nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo pháp luật về việc làm, người lao động hoàn toàn có thể đăng ký hưởng trợ cấp thất nghiệp.

Đại diện Bảo hiểm xã hội TP.HCM cũng cho biết, Luật Việc làm năm 2025 có nhiều điểm mới theo hướng mở rộng quyền lợi cho người lao động. Khi tham gia BHTN, người lao động được tiếp cận 4 nhóm chính sách quan trọng, gồm: tư vấn, giới thiệu việc làm; hỗ trợ đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề; trợ cấp thất nghiệp; và hỗ trợ duy trì việc làm.

Đáng chú ý, chính sách “hỗ trợ học nghề” trước đây đã được mở rộng thành “hỗ trợ người lao động tham gia đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề”. Không chỉ được hỗ trợ học phí, người lao động còn được hỗ trợ thêm tiền ăn trong thời gian tham gia đào tạo, qua đó tăng khả năng quay trở lại thị trường lao động. Bên cạnh đó, luật cũng giao Chính phủ, căn cứ vào tình hình thực tế và kết dư Quỹ BHTN, chủ động triển khai các biện pháp hỗ trợ như giảm mức đóng, hỗ trợ bằng tiền hoặc các hình thức khác trong bối cảnh khủng hoảng, suy thoái kinh tế, thiên tai hoặc dịch bệnh.

Một điểm mới quan trọng khác là việc thống nhất cách xác định tiền lương làm căn cứ đóng BHTN giữa khu vực nhà nước và khu vực doanh nghiệp. Theo đó, tiền lương đóng bảo hiểm bao gồm mức lương, phụ cấp và các khoản bổ sung khác được chi trả thường xuyên, ổn định. Mức đóng hàng tháng vẫn giữ nguyên với ba nguồn: người lao động đóng tối đa 1% tiền lương; người sử dụng lao động đóng tối đa 1% quỹ tiền lương; và Nhà nước hỗ trợ tối đa 1% từ ngân sách trung ương.

Theo Nghị định số 293/2025/NĐ-CP, mức lương tối thiểu vùng năm 2026 cao nhất là 5,31 triệu đồng/tháng (vùng I). Tương ứng, mức trần tiền lương đóng BHTN tại vùng này là 106,2 triệu đồng/tháng; các vùng còn lại lần lượt là 94,6 triệu đồng, 82,8 triệu đồng và 74 triệu đồng/tháng. Điều này cho thấy người lao động tại vùng I có mức trần đóng BHTN cao nhất, qua đó kéo theo mức hưởng tiềm năng cũng lớn hơn.

Đáng chú ý, Luật Việc làm năm 2025 đã mở rộng đối tượng tham gia BHTN, bao gồm cả người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 1 tháng đến dưới 3 tháng, cũng như lao động làm việc không trọn thời gian nhưng có thu nhập đạt ngưỡng tối thiểu theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024. Quy định này góp phần bao phủ nhóm lao động linh hoạt – khu vực vốn trước đây ít được tiếp cận chính sách an sinh.

Việc mở rộng đối tượng tham gia BHTN không chỉ giúp gia tăng độ bao phủ của chính sách mà còn hướng tới mục tiêu của Nghị quyết số 28-NQ/TW: đến năm 2030, khoảng 45% lực lượng lao động tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Đồng thời, đây cũng là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa rủi ro, hỗ trợ người lao động khi mất việc làm và thúc đẩy quá trình chuyển đổi nghề nghiệp bền vững trong bối cảnh thị trường lao động nhiều biến động.

Trương Đăng