Tăng cường bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên ở các đơn vị Cảnh sát biển Việt Nam trong thời kỳ mới

Tóm tắt: Đoàn viên, thanh niên thuộc các đơn vị Cảnh sát biển Việt Nam là lực lượng nòng cốt, trực tiếp thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo, góp phần bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực và Biển Đông diễn biến nhanh, phức tạp, khó dự báo, cùng với những khó khăn, thách thức mới, vì vậy yêu cầu tăng cường bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho lực lượng này ngày càng trở nên cấp thiết.

Từ khóa: Bảo vệ Tổ quốc; bồi dưỡng; Cảnh sát biển Việt Nam; chủ quyền biển, đảo; đoàn viên, thanh niên.

Abstract: Youth union members and young personnel within the Vietnam Coast Guard units constitute a core force directly engaged in safeguarding national sovereignty over seas and islands, thereby contributing to the early and proactive protection of the Fatherland. In the context of rapidly evolving, complex, and unpredictable developments in the global, regional, and East Sea situations, coupled with emerging difficulties and challenges, the need to strengthen education and cultivation of national defense awareness for this force has become increasingly urgent.

Keywords: Fatherland protection; education and cultivation; Vietnam Coast Guard; maritime and island sovereignty; youth union members and young personnel.

1. Thực trạng bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên thuộc các đơn vị Cảnh sát biển Việt Nam

Xuất phát từ yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc và vai trò của đoàn viên, thanh niên, thời gian qua, cấp ủy, chỉ huy các đơn vị Cảnh sát biển Việt Nam đã thường xuyên quan tâm bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên. Theo đó, nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể, lực lượng đối với bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam đã có chuyển biến tích cực, ngày càng được nâng lên. Cấp ủy, chỉ huy các cấp, cơ quan chính trị, tổ chức đoàn các cấp đã tích cực, chủ động “đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, giáo dục đạo đức, lối sống, văn hóa, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, khát vọng cống hiến cho đoàn viên, thanh niên, thanh niên”⁽¹⁾. Nội dung, hình thức, biện pháp bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam từng bước được đổi mới, ngày càng phù hợp, đáp ứng tốt hơn yêu cầu thực tiễn đặt ra. Ý thức bảo vệ Tổ quốc của đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam có sự chuyển biến rõ rệt, luôn hoàn thành tốt, xuất sắc nhiệm vụ, góp phần quan trọng giữ gìn vững chắc chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Tuy nhiên, việc bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam còn những hạn chế nhất định. Số ít cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chỉ huy chưa thật sự quan tâm đúng mức đến bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên, chưa có nhiều chủ trương, biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo cụ thể và chưa linh hoạt, sáng tạo trong tổ chức thực hiện. “Nội dung, phương thức hoạt động đoàn nói chung, hoạt động giáo dục, bồi dưỡng nâng cao tri thức, ý chí quyết tâm, bản lĩnh, khát vọng cống hiến cho đoàn viên, thanh niên nói riêng chưa có nhiều đổi mới; kinh phí dành cho hoạt động đoàn cón khiêm tốn; phương pháp, tác phong công tác, kỹ năng tổ chức phong trào của một số cán bộ đoàn chưa đáp ứng kịp yêu cầu nhiệm vụ”⁽²⁾. Ý thức bảo vệ Tổ quốc của một số đoàn viên, thanh niên của lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam chuyển biến chậm; kết quả thực hiện chức trách, nhiệm vụ còn có những hạn chế.

2. Dự báo tình hình tác động đến bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam

Một là, tình hình thế giới, khu vực và trong nước.

Hiện nay và trong những năm tới, tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến hết sức nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo. Trật tự thế giới hiện nay tiếp tục chuyển động phức tạp, đang dần định hình sang trật tự “đa cực, đa trung tâm” với sự tham gia sâu rộng của các chủ thể khác nhau. Ở trong nước, qua 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới, chúng ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, “Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”⁽³⁾. Tuy nhiên, Việt Nam đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức mới. Bốn nguy cơ mà Đảng ta đã chỉ ra còn tồn tại, có mặt còn gay gắt hơn. Nguy cơ tụt hậu, rơi vào bẫy thu nhập trung bình còn lớn. Tham nhũng, tiêu cực, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” cũng như những mâu thuẫn xã hội còn diễn biến phức tạp. Bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định là yêu cầu cấp thiết, đồng thời là những thách thức rất lớn đối với nước ta trong thời gian tới.

Hai là, tình hình Biển Đông và hành động của các nước có liên quan trên Biển Đông.

Hiện nay, cục diện Biển Đông bước sang giai đoạn mới với những diễn biến phức tạp trên cả thực địa và các mặt trận pháp lý, ngoại giao, tuyên truyền. Các nước có yêu sách ở Biển Đông tiếp tục thể hiện thái độ kiên quyết trong việc bảo vệ các quyền và lợi ích trên biển. Hòa bình, ổn định, tự do, an ninh, an toàn hàng hải, hàng không trên Biển Đông đứng trước thách thức lớn, tiềm ẩn nguy cơ xung đột. Các quốc gia ven biển thường xuyên tăng cường các hoạt động của lực lượng chức năng, trong đó có cả các lực lượng quân sự, sử dụng các lực lượng bán vũ trang để hỗ trợ các hoạt động tàu, thuyền dân sự nhằm xác lập chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia trên biển. Việc lấn chiếm biển, đảo, tôn tạo các đảo đá của nước ngoài trên khu vực quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa của Việt Nam không có chiều hướng giảm. Tình hình vi phạm, tội phạm trên biển tiếp tục diễn biến phức tạp, đặc biệt là những vi phạm, tội phạm có yếu tố nước ngoài. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực thi pháp luật trên biển, hoạt động đấu tranh giữ gìn chủ quyền biển, đảo của cán bộ, chiến sĩ thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam.

Ba là, yêu cầu nhiệm vụ xây dựng lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam chuyên nghiệp, hiện đại, ngang tầm nhiệm vụ.

Đảng, Nhà nước, Quân đội ta xác định chủ trương nhất quán tăng cường lãnh đạo, đầu tư xây dựng lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam chuyên nghiệp, hiện đại, ngang tầm nhiệm vụ. Bảo đảm xây dựng lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam tinh, gọn, mạnh, chuyên sâu, hiện đại; giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, trực tiếp là Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đối với lực lượng Cảnh sát biển. Xây dựng lực lượng Cảnh sát biển vững mạnh về chính trị; cán bộ, chiến sĩ có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định lý tưởng, tuyệt đối tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng; nhạy bén về chính trị, thường xuyên nâng cao cảnh giác, kiên quyết đấu tranh làm thất bại âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch và tội phạm, lối sống cơ hội, thực dụng, sẵn sàng nhận, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao. Yêu cầu nói trên đã trực tiếp tác động đến quá trình bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam.

3. Giải pháp tăng cường bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam

Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể, lực lượng đối với tăng cường bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Tư tưởng đúng thì hành động mới khỏi sai lạc và mới làm tròn nhiệm vụ cách mạng được”⁽⁴⁾. Do đó, cấp ủy, tổ chức đảng, các tổ chức, lực lượng ở các đơn vị thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam cần nâng cao nhận thức của các tổ chức, lực lượng về quan điểm, chủ trương, chiến lược bảo vệ Tổ quốc Việt Nam; về vị trí, vai trò của đoàn viên, thanh niên đối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc; về vai trò, tầm quan trọng của ý thức bảo vệ Tổ quốc và sự cần thiết phải bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên; những thuận lợi, khó khăn, thách thức trong bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên; thực trạng và bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam. Đồng thời, tạo sự thống nhất nhận thức của các tổ chức, lực lượng về phạm vi trách nhiệm, quyền hạn đối với bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên của lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam.

Quá trình thực hiện, cần tập trung tiến hành một số hình thức, biện pháp như: tổ chức tốt kế hoạch học tập, nghiên cứu, quán triệt nghị quyết, chỉ thị, quy định, quy chế của cấp ủy, tổ chức đảng các cấp; duy trì thực hiện nghiêm và coi trọng nâng cao chất lượng các hình thức sinh hoạt của tổ chức chỉ huy, tổ chức quần chúng, hội đồng quân nhân ở đơn vị; tổ chức tốt hoạt động thực tiễn thực hiện chức trách, nhiệm vụ, đấu tranh giữ gìn chủ quyền biển, đảo của đơn vị nói chung, của đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển nói riêng; tổ chức tốt các hội nghị giao ban, sơ kết, tổng kết hoạt động công tác đoàn và phong trào thanh niên, công tác đảng, công tác chính trị; kiên quyết đấu tranh với những biểu hiện sai trái, thiếu trách nhiệm đối với hoạt động bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam.

Hai là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn của cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chức năng cấp trên đối với bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam.

Trước hết, cần tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Thủ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ Tổng Tham mưu đối với công tác bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam. Tiếp tục quán triệt, cụ thể hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng; mục tiêu, yêu cầu nhiệm vụ, nội dung, phương thức bảo vệ Tổ quốc, quan điểm, phương châm bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, cuộc vận động phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh “Bộ đội Cụ Hồ” trong đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam.

Tổng cục Chính trị cần chỉ đạo các cơ quan chức năng, nhất là Cục Tuyên huấn, Ban Thanh niên Quân đội tiếp tục nghiên cứu, xây dựng chương trình, kế hoạch giáo dục chính trị, phổ biến giáo dục pháp luật, các nội dung, chủ đề đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh hàng năm sát đối tượng cụ thể, nhất là đối với lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam. Tăng cường chỉ đạo, hướng dẫn các đơn vị Cảnh sát biển tiến hành xây dựng, triển khai thực hiện kế hoạch công tác giáo dục chính trị tại đơn vị, phổ biến giáo dục pháp luật, kế hoạch bồi dưỡng, tập huấn cán bộ, chuyên môn nghiệp vụ của các ngành công tác đảng, công tác chính trị.

Đồng thời, tăng cường sự chỉ đạo, hướng dẫn của Ban Thanh niên Quân đội đối với bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam. Phát huy tốt vai trò, trách nhiệm của Ban Thanh niên Quân đội; tăng cường chỉ đạo, hướng dẫn cơ quan chuyên trách công tác đoàn và phong trào thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển tiếp tục triển khai đẩy mạnh thực hiện Cuộc vận động “Xây dựng tổ chức cơ sở đoàn vững mạnh”, tập trung xây dựng tổ chức đoàn vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và hành động.

Ba là, xác định đúng nội dung, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp tăng cường bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam.

Cần xác định đúng nội dung tăng cường bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam hiện nay. Trọng tâm là bồi dưỡng truyền thống yêu nước, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc của dân tộc, truyền thống của Quân đội, của lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam; quán triệt đường lối, quan điểm của Đảng về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, về biển, đảo và chủ quyền biển, đảo Việt Nam; bồi dưỡng mục tiêu, lý tưởng chiến đấu, chức năng, nhiệm vụ của các đơn vị thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam; tăng cường việc bồi dưỡng để nâng cao nhận thức về quan điểm, mục tiêu, nguyên tắc, phương thức, yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc cho lực lượng đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam; bồi dưỡng kiến thức chuyên môn nghiệp vụ, phẩm chất đạo đức, xây dựng tình cảm, niềm tin, rèn luyện ý chí, bản lĩnh cho đoàn viên, thanh niên.

Thường xuyên vận dụng linh hoạt, sáng tạo các hình thức, biện pháp tăng cường bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam. Tổ chức hoạt động giáo dục chính trị, giáo dục truyền thống, phổ biến giáo dục pháp luật ở đơn vị cơ sở trong lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam chặt chẽ, linh hoạt, sáng tạo, phù hợp đặc điểm, tính chất nhiệm vụ từng đơn vị và đối tượng đoàn viên, thanh niên. Tiếp tục triển khai sâu rộng, linh hoạt, sáng tạo phong trào thi đua quyết thắng, hoạt động văn hóa văn nghệ, xây dựng môi trường văn hóa ở các đơn vị cơ sở thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam. Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, phấn đấu xứng danh “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới. Tổ chức tốt hoạt động công tác đoàn và phong trào thanh niên để bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cho đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam, qua đó góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động đấu tranh giữ gìn chủ quyền biển, đảo của Việt Nam.

Bốn là, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam trong tự bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc.

Đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam cần nhận thức đầy đủ, sâu sắc tầm quan trọng của việc tự bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Trên cơ sở chức trách, nhiệm vụ được giao, từng đoàn viên, thanh niên thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam chủ động xây dựng kế hoạch, xác định đúng nội dung, biện pháp tự bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc. Việc xây dựng kế hoạch, xác định đúng nội dung tự bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc phải bảo đảm tính toàn diện, tính hệ thống và tính khoa học. Hiện nay, cần tập trung tu dưỡng, rèn luyện cả về ý thức, phẩm chất chính trị, lòng trung thành, dũng cảm, ý chí quyết tâm, khát vọng cống hiến, đạo đức, lối sống gắn với chức trách, nhiệm vụ của đoàn viên, thanh niên ở từng đơn vị Cảnh sát biển. Từng đoàn viên, thanh niên cần thực hiện nghiêm túc kế hoạch tự bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc của bản thân và tự kiểm tra, đánh giá, điều chỉnh kế hoạch.

Đặc biệt, cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì, tổ chức đoàn các cấp ở các đơn vị thuộc lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam quan tâm, tạo điều kiện cho đoàn viên, thanh niên trong quá trình tự bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc. Đảng ủy, chi bộ, cán bộ chủ trì, tổ chức đoàn ở các đơn vị cơ sở, hải đoàn, hải đội, các tàu cần lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn cụ thể, chặt chẽ việc tự bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc của đoàn viên, thanh niên thuộc cơ quan, đơn vị, tổ chức đoàn cấp mình; chủ động định hướng, xác định những nội dung, yêu cầu tự bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc cần đạt được đi đôi với hướng dẫn, bồi dưỡng phương pháp, kỹ năng tự bồi dưỡng cho đoàn viên, thanh niên. Cán bộ chủ trì các đơn vị cơ sở, hải đoàn, hải đội, tàu thuộc Cảnh sát biển cần quan tâm, tạo điều kiện về thời gian để đoàn viên, thanh niên tự bồi dưỡng một cách hợp lý, khoa học; tổ chức hoạt động tự bồi dưỡng của đội ngũ này đồng bộ với kế hoạch huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, giáo dục chính trị, hoạt động công tác đoàn và phong trào thanh niên của đơn vị. Quan tâm bảo đảm về cơ sở vật chất; cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời, đảm bảo giáo trình, tài liệu; thường xuyên kiểm tra, giám sát việc tự bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc của đoàn viên, thanh niên. Lấy kết quả tự bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc của đoàn viên, thanh niên là một tiêu chí để đánh giá, bình xét, phân loại cán bộ, đảng viên, đoàn viên; đề bạt quân hàm, nâng lương hàng năm, góp phần thúc đẩy động cơ tích cực trong tự bồi dưỡng ý thức bảo vệ Tổ quốc của đoàn viên, thanh niên./.

------------------------

Ghi chú:

(1) Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển, Báo cáo của Cục Chính trị tại Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Cảnh sát biển lần thứ IV giai đoạn 2022 - 2027, tr.4, H.2022.

(2) Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển, Báo cáo của Cục Chính trị tại Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Cảnh sát biển lần thứ IV giai đoạn 2022 - 2027, tr.10, H.2022.

(3) Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nxb CTQG-ST, H.2026, tr.25.

(4) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 6, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.355-363.

Đại úy Lê Trần Anh Thắng - Trung tá Lê Việt Bắc (Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng)