Từ khóa: Cơ chế thu hút, trọng dụng nhân tài; quản lý nhà nước về kinh tế; thành phố Hải Phòng.
Abstract: Attracting and utilizing talented individuals and high-quality human resources in the field of state economic management for agencies and units in Hai Phong City is an important and urgent task in building a modern civil service capable of meeting the requirements of rapid and sustainable development. This article focuses on clarifying theoretical issues related to mechanisms for attracting and utilizing talent in state economic management, analyzing the current situation in Hai Phong City, and proposing solutions to improve these mechanisms. The study thereby contributes to enhancing the quality of the contingent of state economic management officials and promoting the City’s rapid and sustainable economic development in the new era.
Keywords: Mechanisms for attracting and utilizing talent; state economic management; Hai Phong City.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ nhân tài trong khu vực công ngày càng giữ vai trò quyết định đối với hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế. Thực tiễn cho thấy, năng lực hoạch định và thực thi chính sách kinh tế của chính quyền địa phương phụ thuộc đáng kể vào khả năng thu hút, sử dụng và phát huy đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao, tư duy đổi mới và năng lực thích ứng với môi trường phát triển nhanh chóng. Do đó, việc xây dựng cơ chế thu hút và trọng dụng nhân tài không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là yếu tố mang tính chiến lược trong nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố Hải Phòng trước yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.
1. Quan điểm về thu hút và trọng dụng nhân tài trong quản lý nhà nước về kinh tế
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Phải trọng nhân tài, trọng cán bộ, trọng mỗi một người có ích cho công việc chung của chúng ta”(1). Trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp cách mạng, Đảng ta luôn coi trọng việc phát hiện, thu hút, trọng dụng người có tài năng vào làm việc trong cơ quan, đơn vị của hệ thống chính trị. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định: “Phát triển, trọng dụng nhân lực chất lượng cao, nhân tài đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”(2). Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Đảng ta xác định “đẩy mạnh thu hút và trọng dụng nhân tài; khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung”(3). Trong bối cảnh phát triển kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế sâu rộng, nhân tài ngày càng trở thành yếu tố quyết định năng lực quản trị và hiệu quả hoạt động của khu vực công. Đặc biệt, trong lĩnh vực quản lý nhà nước về kinh tế, đội ngũ cán bộ có trình độ cao, tư duy chiến lược và năng lực thực thi chính sách giữ vai trò trung tâm trong việc hoạch định và điều hành phát triển kinh tế - xã hội.
Thu hút nhân tài là quá trình xây dựng và thực hiện các chính sách, biện pháp nhằm tìm kiếm, lôi cuốn và tuyển chọn những cá nhân có năng lực cao vào làm việc trong khu vực công. Hoạt động này bao gồm các yếu tố như tuyển dụng cạnh tranh, chính sách đãi ngộ ban đầu và môi trường làm việc hấp dẫn. Trọng dụng nhân tài là quá trình sử dụng, phát huy và giữ chân nhân tài thông qua việc bố trí công việc phù hợp, trao quyền, tạo điều kiện phát triển và ghi nhận xứng đáng những đóng góp của họ. Trọng dụng không chỉ dừng lại ở sử dụng đúng người mà còn bao hàm việc tạo động lực lâu dài để nhân tài cống hiến.
Cơ chế thu hút và trọng dụng nhân tài trong quản lý nhà nước về kinh tế bao gồm các khâu cơ bản: tuyển dụng và phát hiện nhân tài; sử dụng và bố trí nhân tài; chính sách đãi ngộ; đào tạo và phát triển; đánh giá và thăng tiến.
Hiệu quả của cơ chế thu hút và trọng dụng nhân tài phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm: (1) Thể chế và chính sách: mức độ hoàn thiện, linh hoạt và minh bạch của hệ thống pháp luật và chính sách công. (2) Môi trường làm việc: văn hóa tổ chức, mức độ chuyên nghiệp, khả năng khuyến khích đổi mới sáng tạo. (3) năng lực lãnh đạo thể hiện ở tầm nhìn, khả năng sử dụng và phát huy nhân tài của đội ngũ lãnh đạo. (4) Điều kiện kinh tế - xã hội: mức độ phát triển kinh tế, khả năng cạnh tranh với khu vực tư nhân và quốc tế.
Thu hút và trọng dụng nhân tài trong quản lý nhà nước về kinh tế góp phần nâng cao chất lượng hoạch định chính sách, cải thiện hiệu quả quản trị và tăng cường năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đồng thời, đây cũng là điều kiện quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong khu vực công, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên số.
Trong thực tiễn, nhiều quốc gia và địa phương đã xây dựng thành công cơ chế thu hút và trọng dụng nhân tài trong khu vực công, đặc biệt trong lĩnh vực quản lý kinh tế, qua đó tạo ra động lực quan trọng cho tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Ở cấp độ quốc tế, cốt lõi cho sự thành công “hóa rồng” của Singapore xoay quanh chính sách trọng dụng nhân tài (meritocracy), Chính phủ nước này đã nỗ lực để đảm bảo tất cả học sinh, bất kể hoàn cảnh gia đình, đều được tiếp cận với cơ hội giáo dục tốt nhất(4), cùng với đó áp dụng cơ chế tuyển dụng cạnh tranh cao, chế độ đãi ngộ tương xứng với khu vực tư, xây dựng lộ trình phát triển rõ ràng cho nhân tài trong khu vực công.
Hàn Quốc đặt nền tảng cho chế độ tuyển dụng nhân tài không phân biệt quốc tịch vào các vị trí công bằng cách bãi bỏ giới hạn lương hàng năm đối với các lĩnh vực cần thu hút nhân tài xuất sắc, để tăng cường thu hút nhân tài người nước ngoài, từ năm 2023, Hàn Quốc đã sửa đổi các luật và quy định liên quan, trong đó có “Quy định về thu thập và quản lý thông tin về ứng cử viên viên chức,” để thiết lập cơ sở pháp lý cho việc thu thập và quản lý thông tin về người nước ngoài đã đến thăm các cơ quan quản lý nhà nước của Hàn Quốc(5). Điểm chung của các quốc gia này là các chính sách thu hút nhân tài minh bạch và đề cao hiệu quả công việc.
Ở trong nước, một số địa phương như Thành phố Hà Nội, Thành phố Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh... đã có những bước đi tiên phong trong thu hút nhân tài. Tại kỳ họp chuyên đề của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội ngày 27/1/2026 đã thông qua Nghị quyết về thu hút, trọng dụng người có tài năng thành phố Hà Nội, đối tượng áp dụng: người có tài năng được thu hút, trọng dụng theo hình thức tuyển dụng công chức, viên chức hoặc hình thức ký kết hợp đồng lao động; cán bộ, công chức, viên chức sau khi được tiến cử, công nhận có tài năng. Các ngành, lĩnh vực trọng tâm, ưu tiên thu hút gồm: lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; quy hoạch; quản lý và phát triển đô thị, nông thôn; quản trị công và pháp luật; kinh tế, kinh tế số; phát triển năng lượng; đối ngoại, hội nhập quốc tế; y tế; giáo dục và đào tạo; bảo vệ môi trường.... Thành phố Đà Nẵng từng triển khai các chương trình thu hút sinh viên tốt nghiệp xuất sắc và cán bộ khoa học trẻ, gắn với chính sách hỗ trợ đào tạo và bố trí công việc phù hợp. Trong khi đó, Thành phố Hồ Chí Minh chú trọng xây dựng cơ chế đặc thù về đãi ngộ và sử dụng chuyên gia trong các lĩnh vực then chốt như tài chính, công nghệ và quản lý đô thị... Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy một số hạn chế như cơ chế ràng buộc chưa linh hoạt, môi trường làm việc chưa thực sự phát huy hết năng lực của nhân tài.
2. Thực trạng cơ chế thu hút và trọng dụng nhân tài trong quản lý nhà nước về kinh tế tại thành phố Hải Phòng
Trong những năm gần đây, thành phố Hải Phòng đã từng bước hoàn thiện cơ chế thu hút và trọng dụng nhân tài, đặc biệt trong bối cảnh chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nghị quyết Đại hội hội đại biểu đảng bộ Thành phố lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đã xác định 5 đột phá chiến lược, trong đó tiếp tục “Đẩy mạnh thu hút, trọng dụng nhân tài; xây dựng đội ngũ cán bộ nhất là cán bộ chủ chốt các cấp có khát vọng cống hiến, bản lĩnh, dám nghĩ, biết làm, tiên phong đổi mới, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới”(6). Hội đồng nhân dân Thành phố đã ban hành Nghị quyết số 53/2025/NQ-HĐND về quy định chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng, nguồn nhân lực chất lượng cao thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, tạo khung thể chế tương đối toàn diện và đồng bộ.
Về cơ chế thu hút nhân tài, chính sách của thành phố đã mở rộng đối tượng áp dụng, bao gồm từ học sinh, sinh viên xuất sắc đến các chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý có trình độ cao trong nhiều lĩnh vực then chốt như: y tế; giáo dục; khoa học và công nghệ; công nghệ thông tin và truyền thông; công nghệ sinh học; kinh tế biển; văn hóa, thể thao, du lịch và dịch vụ; cơ khí chế tạo; chế biến; điện tử; viễn thông; dịch vụ logistics; khoa học và công nghệ biển; công nghiệp công nghệ cao; nông nghiệp công nghệ cao; kinh tế tuần hoàn; phát triển và quản lý đô thị; quản lý quy hoạch kiến trúc; xây dựng, thi hành pháp luật và các lĩnh vực khác theo nhu cầu phát triển của thành phố giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Các chính sách hỗ trợ tương đối đa dạng, bao gồm học bổng đào tạo, hỗ trợ tài chính một lần (từ 150 triệu đến 500 triệu đồng tùy trình độ), hỗ trợ thu nhập bổ sung theo hiệu quả công việc và các chính sách về nhà ở, đi lại. Đáng chú ý, thành phố đã bước đầu áp dụng cơ chế “đặt hàng” chuyên gia, nhà khoa học với mức thu nhập có thể lên tới 100 triệu đồng/tháng(7), thể hiện sự chuyển biến từ tư duy tuyển dụng hành chính sang cơ chế thị trường trong thu hút nhân tài.
Bên cạnh đó, Hải Phòng cũng chủ động triển khai các chính sách mang tính đột phá trong các lĩnh vực công nghệ cao như trí tuệ nhân tạo và vi mạch bán dẫn, với các hỗ trợ tài chính, điều kiện nghiên cứu và hội nhập quốc tế nhằm thu hút đội ngũ chuyên gia chất lượng cao. Điều này cho thấy định hướng rõ ràng của thành phố trong việc gắn thu hút nhân tài với các ngành kinh tế mũi nhọn của kỷ nguyên số.
Về cơ chế trọng dụng nhân tài, thành phố đã quan tâm hơn đến công tác đào tạo, bồi dưỡng sau tuyển dụng, hỗ trợ nâng cao trình độ (đặc biệt ở bậc tiến sĩ), đồng thời có chính sách tôn vinh, khen thưởng đối với các cá nhân có sáng kiến, công trình mang lại hiệu quả thực tiễn cao. Cơ chế đánh giá gắn với kết quả công việc cũng từng bước được áp dụng, làm cơ sở cho việc chi trả thu nhập bổ sung và xem xét tiếp tục hưởng chính sách.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, cơ chế thu hút và trọng dụng nhân tài của thành phố Hải Phòng vẫn còn một số hạn chế. Mặc dù chính sách đã có bước đột phá về tài chính, nhưng hiệu quả thu hút thực tế còn phụ thuộc vào môi trường làm việc, cơ hội phát triển nghề nghiệp và mức độ trao quyền cho nhân tài. Một số quy định vẫn mang tính ràng buộc hành chính cao (như yêu cầu cam kết thời gian công tác dài, cơ chế đền bù kinh phí), có thể làm giảm tính linh hoạt và sức hấp dẫn đối với nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, việc triển khai chính sách trong thực tiễn có thể chưa đồng đều giữa các cơ quan, đơn vị; cơ chế sử dụng và phát huy nhân tài ở một số lĩnh vực chưa thực sự hiệu quả.
Những hạn chế này cho thấy, mặc dù thành phố Hải Phòng đã có nền tảng chính sách tương đối đầy đủ, song vẫn cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế theo hướng linh hoạt, cạnh tranh và phù hợp hơn với đặc thù của thị trường lao động chất lượng cao trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số. Đây chính là yêu cầu cấp thiết đặt ra trong giai đoạn phát triển mới của thành phố.
3. Giải pháp thu hút và trọng dụng nhân tài trong quản lý nhà nước về kinh tế tại thành phố Hải Phòng thời gian tới
Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, việc hoàn thiện cơ chế thu hút và trọng dụng nhân tài trong quản lý nhà nước về kinh tế tại thành phố Hải Phòng cần được triển khai đồng bộ theo các nhóm giải pháp sau:
Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và xây dựng cơ chế đặc thù về nhân tài.
Thành phố Hải Phòng cần tiếp tục cụ thể hóa các chính sách hiện hành theo hướng linh hoạt, phù hợp với đặc thù địa phương và tiệm cận cơ chế thị trường. Trọng tâm là xây dựng cơ chế đặc thù cho phép thành phố chủ động hơn trong tuyển dụng, sử dụng và đãi ngộ nhân tài, nhất là trong các lĩnh vực kinh tế mũi nhọn như logistics, kinh tế biển và chuyển đổi số. Đồng thời, cần rà soát, điều chỉnh các quy định còn mang tính ràng buộc hành chính (như cam kết thời gian công tác, cơ chế đền bù) theo hướng hài hòa giữa quyền lợi và trách nhiệm.
Thứ hai, đổi mới mạnh mẽ công tác tuyển dụng theo hướng cạnh tranh, minh bạch.
Cần chuyển từ mô hình tuyển dụng truyền thống sang tuyển dụng dựa trên năng lực và vị trí việc làm, mở rộng hình thức tuyển chọn như thi tuyển cạnh tranh, tuyển chọn chuyên gia theo dự án hoặc hợp đồng có thời hạn. Đặc biệt, cần tạo cơ chế tiếp nhận linh hoạt đối với nhân tài từ khu vực tư nhân, chuyên gia nước ngoài hoặc người Việt Nam ở nước ngoài, qua đó đa dạng hóa nguồn nhân lực chất lượng cao.
Thứ ba, nâng cao hiệu quả sử dụng và phát huy nhân tài.
Việc trọng dụng nhân tài cần gắn với nguyên tắc “đúng người, đúng việc”, đồng thời trao quyền tương xứng với trách nhiệm. Thành phố Hải Phòng cần đẩy mạnh phân cấp, giao quyền chủ động cho cán bộ có năng lực, khuyến khích đổi mới sáng tạo trong hoạch định và thực thi chính sách kinh tế. Bên cạnh đó, cần hoàn thiện cơ chế đánh giá cán bộ dựa trên kết quả đầu ra, hạn chế tình trạng đánh giá hình thức, từ đó làm cơ sở cho bổ nhiệm và đãi ngộ.
Thứ tư, xây dựng chính sách đãi ngộ cạnh tranh và toàn diện.
Ngoài các hỗ trợ tài chính hiện có, thành phố cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống đãi ngộ theo hướng cạnh tranh với khu vực tư nhân và các địa phương khác, bao gồm cả yếu tố vật chất (thu nhập, nhà ở, điều kiện làm việc) và phi vật chất (môi trường làm việc, cơ hội thăng tiến, uy tín nghề nghiệp). Đặc biệt, cần thiết kế các gói đãi ngộ linh hoạt theo từng nhóm đối tượng (chuyên gia, nhà khoa học, cán bộ trẻ tiềm năng), gắn với hiệu quả công việc và đóng góp thực tế.
Thứ năm, phát triển môi trường làm việc hiện đại, thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Môi trường làm việc là yếu tố then chốt để giữ chân và phát huy nhân tài. Thành phố cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước về kinh tế, xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả. Đồng thời, khuyến khích văn hóa đổi mới sáng tạo, chấp nhận rủi ro có kiểm soát và đề cao trách nhiệm giải trình, tạo điều kiện để nhân tài phát huy tối đa năng lực.
Thứ sáu, xây dựng chiến lược phát triển nhân tài dài hạn.
Thành phố cần xây dựng chiến lược tổng thể về phát triển nhân tài gắn với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên và nhu cầu nhân lực trong từng giai đoạn. Đồng thời, tăng cường liên kết với các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu trong và ngoài nước để tạo nguồn nhân lực chất lượng cao bền vững.
Việc thu hút và trọng dụng nhân tài trong quản lý nhà nước về kinh tế không chỉ là giải pháp ngắn hạn mà cần được nhìn nhận như một chiến lược dài hạn, mang tính quyết định đối với năng lực cạnh tranh của Thành phố Hải Phòng. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng, chỉ khi xây dựng được cơ chế đủ linh hoạt, cạnh tranh và hiệu quả, thành phố mới có thể tận dụng tối đa nguồn lực con người để bứt phá phát triển, phấn đấu đến năm 2030, Hải Phòng trở thành Thành phố cảng công nghiệp hiện đại, văn minh, sinh thái và đáng sống tầm cỡ khu vực Đông Nam Á./.
----------------------------------
Tài liệu tham khảo:
(1) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.313.
(2) Bộ Chính trị, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
(3) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nxb CTQG-ST, H.2026, tr.147.
(4) https://vietnamnet.vn/chinh-sach-trong-dung-nhan-tai-giup-singapore-hoa-rong-nhu-the-nao-2174123.html.
(5) https://www.vietnamplus.vn/han-quoc-tang-cuong-thu-hut-chuyen-gia-nuoc-ngoai-vao-cac-co-quan-cong-post921906.vnp.
(6) Đảng bộ thành phố Hải Phòng, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030.
(7) Hội
đồng nhân dân thành phố Hải Phòng, Nghị quyết số 53/2025/NQ-HĐND về
quy định các chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng, nguồn nhân lực
chất lượng cao thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Thiếu tá, ThS Trần Đình Tuấn - Trung tá, ThS Nguyễn Tài Trí, Học viện Lục quân, Bộ Quốc phòng
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
