Nâng cao kỹ năng nghề cho người hưởng bảo hiểm thất nghiệp

Luật Việc làm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, được xem là dấu mốc quan trọng trong quá trình chuyển đổi này. Nhiều quy định mới về BHTN và hỗ trợ đào tạo nghề được bổ sung theo hướng chủ động hơn, lấy mục tiêu hỗ trợ người lao động sớm quay trở lại thị trường lao động làm trung tâm.

Tư duy mới của chính sách là chuyển BHTN từ mô hình “giải quyết hậu quả” sang “phòng ngừa và thích ứng”. Nếu trước đây người lao động chủ yếu tiếp cận chính sách dưới góc độ nhận trợ cấp tài chính thì nay chính sách hướng nhiều hơn tới việc nâng cao năng lực nghề nghiệp, duy trì khả năng việc làm và hỗ trợ chuyển đổi nghề.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là người lao động tham gia BHTN từ đủ 9 tháng đến dưới 12 tháng đã có thể được hỗ trợ đào tạo nghề hoặc bồi dưỡng kỹ năng mới, ngay cả khi chưa đủ điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp. Quy định này giúp người lao động chủ động nâng cao kỹ năng trước khi rơi vào tình trạng thất nghiệp kéo dài.

Cùng với đó, Luật Việc làm 2025 cũng rút ngắn thời gian chờ hưởng trợ cấp thất nghiệp từ 15 ngày xuống còn 10 ngày kể từ thời điểm nộp hồ sơ. Việc rút ngắn thời gian giải quyết giúp người lao động sớm tiếp cận quyền lợi, giảm áp lực tài chính trong giai đoạn mất việc làm.

Đối với chính sách hỗ trợ học nghề, người lao động tham gia các khóa đào tạo dưới 3 tháng được hỗ trợ tối đa 4,5 triệu đồng/người/khóa. Với khóa học từ đủ 3 tháng trở lên, mức hỗ trợ tối đa là 1,5 triệu đồng/người/tháng. Ngoài học phí, người học nghề còn được hỗ trợ tiền ăn 50.000 đồng/người/ngày thực học, với tổng thời gian hỗ trợ không quá 6 tháng.

Dù mức hỗ trợ chưa lớn, nhưng đây là sự hỗ trợ thiết thực đối với người lao động thất nghiệp, đặc biệt là nhóm lao động thu nhập thấp hoặc lao động ở xa trung tâm đào tạo nghề. Quan trọng hơn, chính sách này cho thấy định hướng mới của Nhà nước trong việc coi đào tạo lại lao động là khoản đầu tư cho nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Gắn đào tạo nghề với nhu cầu thị trường lao động

Thực tế triển khai tại Hà Nội cho thấy chính sách hỗ trợ đào tạo nghề đang từng bước phát huy hiệu quả. Hiện thành phố có 16 cơ sở đăng ký đào tạo nghề cho người hưởng BHTN với nhiều ngành nghề phù hợp nhu cầu thị trường như kỹ thuật chế biến món ăn, pha chế đồ uống, may công nghiệp, sửa chữa xe máy, tin học văn phòng…

Điểm đáng chú ý là các khóa đào tạo không chỉ tập trung vào dạy nghề mà còn gắn với kết nối doanh nghiệp tuyển dụng. Sau khi hoàn thành khóa học, nhiều người lao động được doanh nghiệp tiếp nhận ngay hoặc có thể tự tạo việc làm cho bản thân. Nhiều lao động sau khi hoàn thành khóa đào tạo ngắn hạn đã tìm được việc làm ổn định hơn trước. Một số người làm việc trong các nhà hàng, khách sạn thuộc lĩnh vực pha chế hoặc nấu ăn; một số khác mở cơ sở kinh doanh nhỏ, tạo thêm việc làm cho người lao động khác.

Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy số lượng người lao động tham gia học nghề vẫn còn khá thấp so với số người hưởng trợ cấp thất nghiệp. Đây là vấn đề được nhiều cơ quan quản lý và trung tâm dịch vụ việc làm đặc biệt quan tâm trong thời gian qua.

Theo số liệu từ Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, trong 4 tháng đầu năm 2026, có hơn 16.000 người lao động nộp hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp nhưng chỉ có 334 người nộp hồ sơ đề nghị hỗ trợ học nghề. Trước đó, năm 2025, Hà Nội ghi nhận hơn 71.000 hồ sơ đề nghị hưởng trợ cấp thất nghiệp nhưng số đăng ký học nghề cũng ở mức thấp.

Không chỉ riêng Hà Nội, đây là tình trạng chung tại nhiều địa phương trên cả nước. Theo số liệu từ Trung tâm Quốc gia về dịch vụ việc làm, giai đoạn 2023 - 2025, số lao động được hỗ trợ học nghề chỉ chiếm khoảng 2,7 - 2,9% tổng số người hưởng trợ cấp thất nghiệp mỗi năm. Sau khi chính sách mới được triển khai, tỷ lệ này tăng lên khoảng 4,6% trong những tháng đầu năm 2026, song vẫn còn khá khiêm tốn.

Theo các chuyên gia, có nhiều nguyên nhân dẫn tới tình trạng người lao động chưa mặn mà với học nghề. Một bộ phận người lao động chỉ quan tâm đến khoản trợ cấp trước mắt mà chưa chú ý tới các chính sách hỗ trợ dài hạn như đào tạo nghề hay tư vấn việc làm. Không ít trường hợp đăng ký học nhưng bỏ dở giữa chừng do đã tìm được việc làm mới hoặc không còn nhu cầu tiếp tục khóa học.

Bên cạnh đó, một số chương trình đào tạo chưa thực sự phù hợp với nhu cầu thị trường lao động. Có cơ sở đào tạo vẫn chủ yếu mở các nghề truyền thống, chưa cập nhật kịp xu hướng tuyển dụng mới trong bối cảnh chuyển đổi số và AI phát triển mạnh. Ngược lại, những khóa học nghề có nhu cầu tuyển dụng cao thường có chi phí lớn hơn mức hỗ trợ của Nhà nước, khiến người lao động phải tự bù thêm học phí.

Một thực tế khác là nhiều khóa đào tạo hiện nay chỉ kéo dài từ một đến 3 tháng, trong khi một số nghề mới đòi hỏi thời gian học dài hơn và kỹ năng chuyên sâu hơn. Điều này tạo ra khoảng cách giữa nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và khả năng tiếp cận đào tạo của người lao động thất nghiệp.

Theo các chuyên gia, để chính sách phát huy hiệu quả thực chất, hoạt động đào tạo nghề cần gắn chặt hơn với nhu cầu của doanh nghiệp. Các cơ sở đào tạo cần lấy nhu cầu tuyển dụng thực tế làm căn cứ xây dựng chương trình học, từ đó đào tạo đúng kỹ năng thị trường đang cần.

Đào tạo lại lao động là yêu cầu lâu dài

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số đang tác động mạnh tới nhiều ngành nghề, việc đào tạo lại lao động không còn là giải pháp ngắn hạn mà đã trở thành yêu cầu lâu dài. Những công việc giản đơn, lặp lại đang dần bị thay thế bởi công nghệ, trong khi nhu cầu tuyển dụng lao động có kỹ năng ngày càng tăng. Điều này đòi hỏi người lao động phải liên tục cập nhật kỹ năng mới nếu không muốn bị tụt lại phía sau.

Theo bản tin thị trường lao động quý I/2026 của Bộ Nội vụ, cả nước hiện có khoảng 1,06 triệu người trong độ tuổi lao động thất nghiệp; tỷ lệ thất nghiệp thanh niên ở mức 8,86%. Những con số này cho thấy áp lực rất lớn đối với thị trường lao động trong giai đoạn hiện nay.

Các chuyên gia cho rằng, trong điều kiện thị trường lao động liên tục thay đổi, hỗ trợ đào tạo nghề từ quỹ BHTN ngày càng khẳng định vai trò là chính sách an sinh mang tính chiến lược. Tư duy mới của chính sách là coi người thất nghiệp không chỉ là đối tượng cần trợ giúp mà còn là nguồn nhân lực cần được tái đầu tư để bổ sung kỹ năng, nâng cao năng lực và quay trở lại thị trường lao động với vị thế tốt hơn.

Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế chính sách, các trung tâm dịch vụ việc làm hiện cũng đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin nhằm giúp người lao động tiếp cận chính sách thuận lợi hơn. Nhiều địa phương đã triển khai nộp hồ sơ trực tuyến, truyền thông chính sách thông qua website, fanpage, Zalo và các nền tảng số.

Tại Hà Nội, Trung tâm Dịch vụ việc làm thành phố thường xuyên tổ chức các phiên giao dịch việc làm hằng ngày, phiên lưu động tại các phường, xã; phiên giao dịch chuyên đề; phiên kết nối trực tuyến với các tỉnh, thành phố phía Bắc và nhiều địa phương trên cả nước. Việc mở rộng các hình thức kết nối giúp người lao động có thêm cơ hội tìm việc làm phù hợp sau đào tạo.

Việc chuyển trọng tâm của BHTN từ hỗ trợ tài chính sang hỗ trợ nâng cao kỹ năng nghề cho thấy chính sách an sinh đang từng bước thay đổi theo hướng bền vững hơn. Khi người lao động có kỹ năng phù hợp, có khả năng thích ứng tốt với thị trường lao động, họ không chỉ sớm tìm được việc làm mà còn có cơ hội nâng cao thu nhập, ổn định cuộc sống lâu dài. Đây cũng là nền tảng quan trọng để xây dựng lực lượng lao động chất lượng cao trong giai đoạn phát triển mới của nền kinh tế./.

Chí Hiếu