Bồi dưỡng phong cách sống chính quy, giản dị, tiết kiệm cho thanh niên quân đội theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Từ khóa: Chính quy, giản dị, tư tưởng Hồ Chí Minh, thanh niên quân đội, tiết kiệm.

Abstract: Ho Chi Minh’s views on a simple, economical, and disciplined lifestyle possess profound theoretical and practical value for the task of building a new generation of people within the Vietnam People’s Army today. This article focuses on clarifying the fundamental contents of Ho Chi Minh’s Ideology on a disciplined, simple, and thrifty lifestyle; analyzing the current situation of fostering lifestyle values among military youth; and, on that basis, proposing several solutions to improve the effectiveness of lifestyle education for military youth in the new context.

Keywords: Discipline and regularity; simplicity; lifestyle; Ho Chi Minh’s Ideology; military youth; thrift and economy.

1. Đặt vấn đề

Thanh niên quân đội là lực lượng xung kích, giữ vai trò quan trọng trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Trong bối cảnh kinh tế thị trường, sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội, tác động của chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng và các luồng văn hóa ngoại lai, vì vậy việc xây dựng phẩm chất, lối sống cho thanh niên quân đội đang đặt ra nhiều yêu cầu mới. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao các phẩm chất “cần, kiệm, liêm, chính”, lối sống giản dị và tác phong làm việc khoa học, chính quy. Những quan điểm đó đến nay vẫn giữ nguyên giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc đối với công tác giáo dục, rèn luyện thanh niên quân đội. Vì vậy, bồi dưỡng phong cách sống chính quy, giản dị, tiết kiệm cho thanh niên quân đội là yêu cầu cấp thiết, góp phần xây dựng phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới.

2. Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về phong cách sống chính quy, giản dị, tiết kiệm

2.1. Phong cách sống chính quy

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, phong cách sống chính quy là biểu hiện tập trung của tinh thần tổ chức, ý thức kỷ luật, tác phong khoa học và phương pháp làm việc có kế hoạch, nền nếp. Người luôn coi kỷ luật là sức mạnh của quân đội cách mạng, là yếu tố quan trọng bảo đảm sự thống nhất về ý chí và hành động trong toàn quân. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Quân đội mạnh là nhờ giáo dục khéo, nhờ chính sách đúng và nhờ kỷ luật nghiêm”⁽¹⁾. Theo Người, xây dựng quân đội chính quy trước hết phải bắt đầu từ xây dựng người quân nhân có ý thức tổ chức kỷ luật cao, biết phục tùng mệnh lệnh, chấp hành nghiêm điều lệnh, điều lệ, duy trì nền nếp chính quy trong học tập, công tác và sinh hoạt hàng ngày.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt đề cao tác phong làm việc khoa học, cụ thể, đúng giờ và có kế hoạch. Người phê phán lối làm việc tùy tiện, thiếu trách nhiệm, thiếu tổ chức và coi đó là biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân. Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc (1947), Người đã nhắc nhở cách “Làm việc không có kế hoạch, gặp sao làm vậy, làm lấy lệ, làm không có ngăn nắp, làm không đến nơi đến chốn”⁽²⁾, đồng thời phải giữ gìn tác phong sâu sát, tỉ mỉ, nói đi đôi với làm. Đối với quân đội, những yêu cầu đó càng có ý nghĩa quan trọng bởi môi trường quân sự đòi hỏi tính thống nhất, chính xác và chặt chẽ cao trong mọi hoạt động. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Tư tưởng thông suốt thì mọi việc làm đều tốt”⁽³⁾, cho thấy việc xây dựng phong cách sống chính quy không chỉ là yêu cầu về hành vi, tác phong mà còn là vấn đề thuộc về nhận thức chính trị, ý thức trách nhiệm và tính tự giác của mỗi quân nhân.

Phong cách sống chính quy theo tư tưởng Hồ Chí Minh còn được biểu hiện ở việc duy trì nghiêm nền nếp sinh hoạt, lễ tiết tác phong quân nhân và tinh thần trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ. Người luôn yêu cầu cán bộ, chiến sĩ phải rèn luyện từ những việc nhỏ nhất như đi đứng, ăn mặc, giao tiếp, sử dụng thời gian khoa học và giữ gìn trật tự nội vụ. Theo Người, chính những yếu tố tưởng chừng nhỏ đó lại góp phần hình thành phẩm chất, bản lĩnh và tư thế của người quân nhân cách mạng. Thực tiễn cho thấy, quân đội muốn vững mạnh thì trước hết phải chính quy; chính quy không chỉ ở vũ khí, trang bị mà còn ở con người, ở nền nếp, tác phong và ý thức tổ chức kỷ luật của mỗi cán bộ, chiến sĩ.

2.2. Phong cách sống giản dị

Giản dị là một trong những nét đặc sắc và nhất quán trong phong cách sống của Chủ tịch Hồ Chí Minh, phản ánh sự thống nhất giữa tư tưởng, đạo đức và nhân cách của người lãnh tụ cách mạng. Dù giữ cương vị cao nhất của Đảng và Nhà nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn duy trì lối sống thanh bạch, khiêm tốn và gần gũi với quần chúng nhân dân. Từ bộ quần áo kaki bạc màu, đôi dép cao su giản đơn đến ngôi nhà sàn nhỏ bên cạnh Phủ Chủ tịch, tất cả đều thể hiện phong cách sống giản dị nhưng giàu giá trị nhân văn và chiều sâu văn hóa. Sự giản dị đó không chỉ biểu hiện trong sinh hoạt thường ngày mà còn trong giao tiếp, ứng xử và phong cách làm việc. Người luôn chân thành, gần gũi, tôn trọng nhân dân, không xa rời thực tiễn và không đặt mình ở vị trí đặc quyền, đặc lợi.

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, giản dị luôn gắn liền với khiêm tốn, tiết kiệm và chống chủ nghĩa cá nhân. Người cho rằng cán bộ, đảng viên phải tránh lối sống xa hoa, hình thức, phô trương vì điều đó dễ làm nảy sinh bệnh quan liêu, xa dân và suy thoái đạo đức. Người căn dặn: “Cần, Kiệm, Liêm, Chính là nền tảng của Đời sống mới, nền tảng của Thi đua ái quốc”⁽⁴⁾. Theo Người, cán bộ cách mạng muốn được nhân dân tin yêu thì trước hết phải có lối sống trong sạch, giản dị và thật sự vì tập thể, vì nhân dân. Chính phong cách sống giản dị đã tạo nên uy tín đạo đức, sức cảm hóa lớn lao và hình ảnh mẫu mực của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong lòng nhân dân Việt Nam và bạn bè quốc tế.

Phong cách sống giản dị của Chủ tịch Hồ Chí Minh không phải là giản đơn hay khắc khổ cực đoan, mà là sự giản dị có văn hóa, phù hợp với điều kiện đất nước và luôn hướng tới những giá trị chân, thiện, mỹ. Người sống giản dị nhưng tư duy rất lớn, phong cách gần gũi nhưng tầm nhìn chiến lược sâu rộng. Đây là biểu hiện sinh động của nhân cách người cộng sản chân chính, đặt lợi ích của Tổ quốc và nhân dân lên trên lợi ích cá nhân.

2.3. Phong cách sống tiết kiệm

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, tiết kiệm là phẩm chất đạo đức quan trọng của người cách mạng và là một trong những nội dung cốt lõi của đời sống mới xã hội chủ nghĩa. Người cho rằng tiết kiệm không chỉ là yêu cầu về kinh tế mà còn là biểu hiện của tinh thần trách nhiệm đối với nhân dân, đất nước và cách mạng. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Tiết kiệm không phải là bủn xỉn. Khi không nên tiêu xài thì một đồng xu cũng không nên tiêu. Khi có việc đáng làm, việc ích lợi cho đồng bào, cho Tổ quốc, thì dù bao nhiêu công, tốn bao nhiêu của, cũng vui lòng. Như thế mới đúng là kiệm”⁽⁵⁾. Quan điểm đó cho thấy tiết kiệm theo tư tưởng Hồ Chí Minh là sử dụng hợp lý, hiệu quả mọi nguồn lực của đất nước, chống lãng phí nhưng không cực đoan, hà tiện.

Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu thực hành tiết kiệm trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ thời gian, tiền bạc, sức lao động của nhân dân đến tài sản công, cơ sở vật chất và ngân sách quốc gia. Người coi lãng phí là một “căn bệnh” nguy hiểm làm suy giảm sức mạnh của Nhà nước và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống nhân dân. Theo Người, tiết kiệm phải gắn liền với chống tham ô, quan liêu và chủ nghĩa cá nhân, bởi đây là những nguyên nhân dẫn đến thất thoát tài sản của Nhà nước, làm giảm hiệu quả công việc và suy giảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và quân đội.

Đối với quân đội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng thực hành tiết kiệm vì quân đội được xây dựng từ sức người, sức của của nhân dân. Người yêu cầu cán bộ, chiến sĩ phải biết quý trọng từng hạt gạo, viên đạn, từng đồng tiền và công sức của nhân dân đóng góp cho kháng chiến, xây dựng quân đội. Bên cạnh đó, tiết kiệm phải được thể hiện trong quản lý, sử dụng vũ khí trang bị kỹ thuật, cơ sở vật chất, doanh trại, điện nước, xăng dầu, thời gian huấn luyện và ngân sách quốc phòng; đồng thời chống các biểu hiện sử dụng lãng phí, hình thức, thiếu trách nhiệm trong công tác và sinh hoạt.

3. Thực trạng bồi dưỡng phong cách sống chính quy, giản dị, tiết kiệm cho thanh niên quân đội hiện nay

Trong những năm qua, công tác bồi dưỡng phong cách sống chính quy, giản dị, tiết kiệm cho thanh niên quân đội đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Đại đa số thanh niên quân đội có bản lĩnh chính trị vững vàng, lối sống lành mạnh, ý thức tổ chức kỷ luật tốt và luôn sẵn sàng nhận, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Các cơ quan, đơn vị trong toàn quân đã chú trọng đẩy mạnh giáo dục chính trị, tư tưởng; xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh; gắn việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh với xây dựng phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới. Nhiều phong trào, mô hình hoạt động như “Thanh niên quân đội rèn đức, luyện tài”, xây dựng đơn vị chính quy, quản lý kỷ luật tốt đã góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm và hình thành phong cách sống tích cực cho thanh niên quân đội hiện nay.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác bồi dưỡng phong cách sống cho thanh niên quân đội vẫn còn một số hạn chế, bất cập. Một bộ phận thanh niên quân đội còn biểu hiện ngại rèn luyện, thiếu tính tự giác trong tu dưỡng đạo đức và chấp hành nền nếp, chế độ. Dưới tác động của mặt trái kinh tế thị trường và mạng xã hội, một số quân nhân trẻ có biểu hiện thực dụng, thích hưởng thụ, thiếu ý thức tiết kiệm, thậm chí vi phạm kỷ luật quân đội. Ngoài ra, ở một số cơ quan, đơn vị, nội dung và hình thức giáo dục lối sống còn mang tính hành chính, chưa thật sự sát với đặc điểm tâm lý của thanh niên; việc xây dựng môi trường văn hóa quân sự có nơi chưa thật sự vững mạnh, ảnh hưởng đến hiệu quả bồi dưỡng phong cách sống cho thanh niên quân đội.

Những hạn chế trên xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Về khách quan, mặt trái của kinh tế thị trường, sự phát triển mạnh mẽ của internet, mạng xã hội và tác động của các luồng văn hóa ngoại lai đã ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức, lối sống và tâm lý của thanh niên quân đội. Về chủ quan, công tác giáo dục, quản lý và định hướng lối sống ở một số đơn vị có thời điểm chưa thật sự sâu sát; vai trò nêu gương của một số cán bộ, đảng viên chưa rõ nét; trong khi đó, một bộ phận thanh niên quân đội còn thiếu ý thức tự học, tự rèn và khả năng “tự đề kháng” trước các tác động tiêu cực từ môi trường xã hội.

4. Giải pháp bồi dưỡng phong cách sống chính quy, giản dị, tiết kiệm cho thanh niên quân đội

Một là, tăng cường giáo dục quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về phong cách sống chính quy, giản dị, tiết kiệm.

Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, các loại hình chiến tranh mới, chiến tranh thông tin, chiến tranh không gian mạng phát triển mạnh mẽ, việc tăng cường giáo dục quan điểm Hồ Chí Minh về phong cách sống chính quy, giản dị, tiết kiệm cho thanh niên quân đội càng có ý nghĩa quan trọng. Các cơ quan, đơn vị cần tiếp tục quán triệt sâu sắc Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 của Quân ủy Trung ương về phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới và Nghị quyết số 290-NQ/QUTW ngày 07/01/2026 của Quân ủy Trung ương về đột phá phát triển giáo dục, đào tạo trong Quân đội. Nội dung giáo dục cần được đổi mới theo hướng thiết thực, sát nhiệm vụ quân sự, gắn học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh với nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và xây dựng chính quy ở đơn vị. Đồng thời, cần tăng cường giáo dục thông qua xử lý tình huống thực tiễn, hoạt động thực tế, sinh hoạt chính trị, diễn đàn thanh niên và nêu gương người tốt, việc tốt để nâng cao tính thuyết phục và khả năng “tự đề kháng” cho thanh niên quân đội trước những tác động tiêu cực từ mạng xã hội và mặt trái của kinh tế thị trường.

Hai là, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên.

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, “một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”⁽⁶⁾, vì vậy phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên là giải pháp đặc biệt quan trọng trong bồi dưỡng phong cách sống cho thanh niên quân đội hiện nay. Thực tiễn cho thấy, ở những cơ quan, đơn vị mà cán bộ chủ trì gương mẫu về tác phong công tác, chấp hành kỷ luật, lối sống giản dị và tinh thần trách nhiệm thì chất lượng xây dựng chính quy, rèn luyện thanh niên thường có chuyển biến tích cực. Do đó, đội ngũ cán bộ, đảng viên cần thực hiện nghiêm các quy định về trách nhiệm nêu gương, nhất là Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới. Mỗi cán bộ phải thực sự mẫu mực trong công tác và sinh hoạt, duy trì nền nếp chính quy, thực hành tiết kiệm, chống bệnh hình thức, nói đi đôi với làm để thanh niên học tập và noi theo.

Ba là, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh.

Môi trường văn hóa quân sự giữ vai trò trực tiếp hình thành và điều chỉnh nhận thức, hành vi, lối sống của thanh niên quân đội. Vì vậy, các đơn vị cần tiếp tục đẩy mạnh xây dựng đơn vị chính quy, quản lý kỷ luật nghiêm minh, xây dựng cảnh quan doanh trại “xanh, sạch, đẹp, chính quy”, tạo môi trường sống và công tác lành mạnh cho bộ đội. Trong điều kiện chuyển đổi số và sự phát triển mạnh của không gian mạng hiện nay, cần tăng cường quản lý, định hướng việc sử dụng internet và mạng xã hội trong thanh niên quân đội; chủ động đấu tranh với các thông tin xấu độc, phản văn hóa, chống âm mưu “phi chính trị hóa” quân đội của các thế lực thù địch. Đồng thời, cần phát huy hiệu quả hoạt động của thiết chế văn hóa ở cơ sở như phòng Hồ Chí Minh, thư viện, hệ thống truyền thanh nội bộ, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao nhằm xây dựng đời sống văn hóa tinh thần phong phú, lành mạnh cho thanh niên quân đội.

Bốn là, phát huy tính tích cực tự học, tự rèn của thanh niên quân đội.

Bên cạnh vai trò giáo dục của tổ chức, thanh niên quân đội phải phát huy tinh thần tự học, tự rèn, coi đây là yếu tố quyết định trong quá trình hình thành phong cách sống chính quy, giản dị, tiết kiệm. Mỗi quân nhân trẻ cần xây dựng động cơ phấn đấu đúng đắn, chủ động tu dưỡng phẩm chất đạo đức, rèn luyện bản lĩnh chính trị, ý thức tổ chức kỷ luật và tinh thần trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ. Các cơ quan, đơn vị cần gắn việc rèn luyện lối sống với phong trào thi đua quyết thắng, phong trào “Thanh niên quân đội rèn đức, luyện tài, xung kích, sáng tạo, quyết thắng”, qua đó tạo môi trường thuận lợi để thanh niên phấn đấu, trưởng thành. Đồng thời, cần biểu dương, nhân rộng các điển hình tiên tiến, mô hình hay, cách làm hiệu quả trong rèn luyện phong cách sống nhằm tạo sức lan tỏa tích cực trong toàn quân.

Năm là, kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, đơn vị và tổ chức đoàn.

Bồi dưỡng phong cách sống cho thanh niên quân đội là nhiệm vụ cần có sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình, nhà trường, đơn vị và các tổ chức quần chúng. Gia đình giữ vai trò nền tảng trong hình thành nhân cách; nhà trường và đơn vị quân đội là môi trường trực tiếp giáo dục, rèn luyện; tổ chức đoàn thanh niên có vai trò định hướng, tập hợp và phát huy tính xung kích của tuổi trẻ. Vì vậy, cần tăng cường cơ chế phối hợp giữa các lực lượng trong quản lý, giáo dục và nắm bắt tư tưởng thanh niên quân đội, nhất là đối với chiến sĩ mới và quân nhân trẻ. Đồng thời, cần phát huy vai trò của Đoàn Thanh niên, Hội đồng quân nhân và các tổ chức quần chúng trong tổ chức các phong trào thi đua, diễn đàn thanh niên, hoạt động văn hóa, tình nguyện, giúp thanh niên nâng cao nhận thức, trách nhiệm và xây dựng lối sống tích cực theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.

Kết luận

Quan điểm Hồ Chí Minh về phong cách sống chính quy, giản dị, tiết kiệm đến nay vẫn giữ nguyên giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc trong xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa và Quân đội nhân dân Việt Nam hiện đại. Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực và không gian mạng có nhiều diễn biến phức tạp, việc bồi dưỡng phong cách sống chính quy, giản dị, tiết kiệm cho thanh niên quân đội là yêu cầu quan trọng nhằm xây dựng bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và ý thức tổ chức kỷ luật cho quân nhân trẻ, góp phần xây dựng phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” thời kỳ mới, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới./.

----------------------------------------

Ghi chú:

1. Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 7, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.483.

2. Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, sđd, tr.298.

3. Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 11, sđd, tr.590.

4, 5. Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 6, sđd, tr.117, tr.123.

6. Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 1, sđd, tr.284.

Tài liệu tham khảo:

1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb CTQG-ST, H.2026.

2. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 290-NQ/TW ngày 07/01/2026 về đột phá phát triển giáo dục, đào tạo trong Quân đội.  

3. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 về phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới.

4. Quân ủy Trung ương, Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 - 2030, H.2025.

5. Bộ Chính trị, Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới.

Trần Công Luân - Hệ 5, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng