Từ khóa: Bản lĩnh chính trị; phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ; Quân đội nhân dân Việt Nam; văn hóa chính trị; xây dựng.
Abstract: Political culture plays a particularly important role in building the Vietnam People’s Army into a politically strong force. It contributes to shaping awareness, strengthening political steadfastness, and fostering the moral qualities, lifestyle, and practical capabilities of officers and soldiers. In the context of accelerating the development of a revolutionary, regular, elite, and modern military, promoting the role of political culture is of direct significance in preserving the Army’s working-class nature, enhancing its political and spiritual strength, and improving its capacity to accomplish assigned missions in the new situation.
Keywords: Political steadfastness; qualities of “Uncle Ho’s Soldiers”; Vietnam People’s Army; political culture; development.
1. Đặt vấn đề
Xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị luôn là nguyên tắc cơ bản, xuyên suốt trong quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của quân đội. Đây là nhân tố giữ vai trò nền tảng, quyết định phương hướng chính trị, mục tiêu chiến đấu và sức mạnh tổng hợp của quân đội. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Quân sự mà không có chính trị như cây không có gốc, vô dụng lại có hại”1. Hiện nay, trước tác động của hội nhập quốc tế, kinh tế thị trường, chuyển đổi số và âm mưu “phi chính trị hóa quân đội” của các thế lực thù địch, yêu cầu xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị đặt ra ngày càng cao. Trong bối cảnh đó, văn hóa chính trị có vai trò quan trọng trong củng cố bản lĩnh chính trị, bồi dưỡng niềm tin, lý tưởng cách mạng, định hướng hành vi chính trị và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong Quân đội. Vì vậy, phát huy vai trò của văn hóa chính trị là một trong những nhân tố quan trọng góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
2. Quan niệm về văn hóa chính trị và xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị
Dưới góc độ triết học Mác - Lênin, văn hóa chính trị được hình thành trong quá trình con người tham gia vào các quan hệ chính trị và hoạt động cải tạo xã hội. C.Mác chỉ rõ: “Con người tạo ra hoàn cảnh đến mức nào thì hoàn cảnh cũng tạo ra con người đến mức ấy”2. Theo đó, văn hóa chính trị không phải là yếu tố bẩm sinh mà là kết quả của quá trình giáo dục, rèn luyện và trải nghiệm thực tiễn chính trị - xã hội. Trong mỗi chế độ xã hội nhất định, văn hóa chính trị luôn mang dấu ấn của hệ tư tưởng thống trị và phản ánh những giá trị chính trị cốt lõi mà xã hội hướng tới.
Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, văn hóa chính trị là tổng thể những giá trị chính trị được cán bộ, chiến sĩ tiếp thu, chuyển hóa và hiện thực hóa trong quá trình học tập, rèn luyện, công tác và chiến đấu dưới sự lãnh đạo của Đảng. Văn hóa chính trị của quân nhân được biểu hiện ở trình độ giác ngộ chính trị, sự kiên định mục tiêu, lý tưởng chiến đấu; niềm tin vào chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối đổi mới của Đảng; ở phẩm chất đạo đức cách mạng, ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm, cùng năng lực tổ chức và thực hiện các nhiệm vụ chính trị, quân sự được giao. Nói cách khác, văn hóa chính trị là sự thống nhất giữa nhận thức chính trị, tình cảm chính trị, giá trị chính trị và hành vi chính trị của quân nhân trong thực tiễn hoạt động quân sự.
Từ cách tiếp cận đó, có thể quan niệm: văn hóa chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam là tổng thể những giá trị, chuẩn mực và năng lực chính trị được hình thành, phát triển trong quá trình giáo dục, rèn luyện và hoạt động thực tiễn của cán bộ, chiến sĩ, biểu hiện ở tri thức, niềm tin, lý tưởng, phẩm chất đạo đức, ý thức tổ chức kỷ luật và hành vi chính trị phù hợp với mục tiêu, lý tưởng của Đảng, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị là nội dung cơ bản, xuyên suốt trong quá trình xây dựng quân đội cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng. Đây là quá trình tác động có mục đích của các chủ thể nhằm củng cố bản chất giai cấp công nhân, tính nhân dân và tính dân tộc của Quân đội; xây dựng cho cán bộ, chiến sĩ bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức cách mạng trong sáng, ý thức tổ chức kỷ luật nghiêm, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân, sẵn sàng nhận và hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao.
Do đó, xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị là quá trình xây dựng, củng cố và phát triển các nhân tố chính trị - tinh thần của quân đội, bảo đảm cho Quân đội luôn giữ vững bản chất cách mạng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Nhà nước và Nhân dân; có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, ý chí quyết tâm chiến đấu và năng lực thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ trong mọi điều kiện, hoàn cảnh.
Trong sự nghiệp xây dựng Quân đội hiện nay, việc xây dựng vững mạnh về chính trị giữ vai trò nền tảng, quyết định phương hướng phát triển và chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu của Quân đội. Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng xác định: “xây dựng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”3. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định và nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân, Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và Nhân dân, kiên định với mục tiêu, lý tưởng cách mạng của Đảng; bảo đảm chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu cao, làm nòng cốt trong sự nghiệp quốc phòng, an ninh, xây dựng nền quốc phòng vững mạnh, hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới. Giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng, sự quản lý, điều hành tập trung, thống nhất của Nhà nước đối với Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và sự nghiệp quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc. Mục tiêu đó chỉ có thể thực hiện vững chắc khi Quân đội được xây dựng vững mạnh về chính trị, bởi chính trị là cơ sở bảo đảm cho quân đội giữ vững mục tiêu chiến đấu, phát huy sức mạnh tổng hợp và hoàn thành thắng lợi chức năng, nhiệm vụ trong tình hình mới.
Văn hóa chính trị giữ vai trò quan trọng trong xây dựng bản lĩnh chính trị, củng cố niềm tin, lý tưởng cách mạng và giữ vững định hướng chính trị cho cán bộ, chiến sĩ. Thông qua việc trang bị tri thức về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, văn hóa chính trị góp phần hình thành thế giới quan khoa học, nâng cao nhận thức chính trị và tinh thần trách nhiệm đối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.
Đồng thời, văn hóa chính trị giúp quân nhân nhận thức đúng bản chất, chức năng, nhiệm vụ và mục tiêu chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam; nâng cao khả năng đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch, giữ vững lập trường chính trị trước những tác động tiêu cực của mặt trái kinh tế thị trường và không gian mạng. Qua đó, góp phần giữ vững nguyên tắc Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với Quân đội, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có bản lĩnh chính trị kiên định, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực công tác tốt, đáp ứng mục tiêu: “Xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, Đảng bộ Quân đội trong sạch, vững mạnh toàn diện, mẫu mực, tiêu biểu; đội ngũ cán bộ, đảng viên có bản lĩnh chính trị kiên định vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực công tác tốt, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, Nhà nước và Nhân dân”4.
Văn hóa chính trị không chỉ phản ánh nhận thức và lập trường chính trị mà còn thể hiện thông qua phẩm chất đạo đức, lối sống và hành vi của quân nhân. Đây là cơ sở quan trọng hình thành nhân cách người quân nhân cách mạng mang phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”. Trong môi trường Quân đội, văn hóa chính trị góp phần xây dựng cho cán bộ, chiến sĩ lối sống trong sạch, lành mạnh; tinh thần đoàn kết, ý thức tổ chức kỷ luật và trách nhiệm đối với tập thể. Đồng thời, tạo động lực để quân nhân tự giác tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng và ý thức phục vụ Nhân dân.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống. Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố”5. Do đó, phẩm chất đạo đức và văn hóa chính trị của quân nhân không phải tự nhiên hình thành mà phải được giáo dục, rèn luyện thường xuyên trong thực tiễn. Thông qua các hoạt động giáo dục chính trị, học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, các phong trào thi đua quyết thắng và xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, văn hóa chính trị góp phần xây dựng cho quân nhân tinh thần cần, kiệm, liêm, chính; lối sống giản dị, khiêm tốn; ý thức trách nhiệm và tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.
Trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế hiện nay, bên cạnh những tác động tích cực cũng xuất hiện nhiều nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực đến tư tưởng, đạo đức và lối sống của cán bộ, chiến sĩ. Vì vậy, phát huy vai trò của văn hóa chính trị có ý nghĩa quan trọng trong đấu tranh phòng, chống suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và các biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ quân đội.
Văn hóa chính trị còn được thể hiện trực tiếp trong hoạt động thực tiễn của quân nhân. C.Mác và Ph.Ăngghen khẳng định: “Hoạt động sống của họ như thế nào thì họ là như thế ấy”6. Nghĩa là hoạt động thực tiễn là môi trường trực tiếp hình thành và phát triển phẩm chất chính trị của con người.
Đối với Quân đội ta, văn hóa chính trị góp phần nâng cao chất lượng lãnh đạo, chỉ huy, huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và thực hiện các nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Quân nhân có văn hóa chính trị tốt sẽ có khả năng xử lý đúng đắn các mối quan hệ trong thực tiễn; có tinh thần trách nhiệm cao, ý thức tổ chức kỷ luật nghiêm và thái độ chính trị đúng đắn trong thực hiện nhiệm vụ. Văn hóa chính trị còn tạo cơ sở để nâng cao năng lực thích ứng của quân nhân trước yêu cầu mới của chiến tranh hiện đại. Trong điều kiện tác chiến công nghệ cao, chiến tranh không gian mạng và các thách thức an ninh phi truyền thống ngày càng gia tăng, quân nhân không chỉ cần trình độ chuyên môn mà còn phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, khả năng nhận diện và xử lý các vấn đề chính trị - xã hội phức tạp. Bên cạnh đó, văn hóa chính trị góp phần nâng cao hiệu quả công tác dân vận, củng cố mối quan hệ đoàn kết quân - dân và xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc. Trong thực tiễn phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ cứu nạn và tham gia phát triển kinh tế - xã hội, hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ” tiếp tục được khẳng định thông qua trách nhiệm chính trị, đạo đức và văn hóa ứng xử của cán bộ, chiến sĩ đối với Nhân dân.
Môi trường văn hóa quân sự là tổng hòa các giá trị vật chất và tinh thần được hình thành trong hoạt động quân sự, có ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức, tình cảm và hành vi của cán bộ, chiến sĩ. Trong môi trường đó, văn hóa chính trị vừa là thành tố cấu thành, vừa giữ vai trò định hướng các quan hệ và hoạt động trong Quân đội theo những giá trị cách mạng, tiến bộ và nhân văn. Thông qua công tác giáo dục chính trị, công tác đảng, công tác chính trị, các phong trào thi đua và hoạt động văn hóa ở đơn vị cơ sở, văn hóa chính trị góp phần tạo nên bầu không khí dân chủ, đoàn kết, kỷ cương trong quân đội. Đây là điều kiện quan trọng để quân nhân phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập, công tác và rèn luyện.
Môi trường văn hóa chính trị lành mạnh giúp quân nhân củng cố niềm tin, lý tưởng cách mạng, nâng cao ý thức tổ chức kỷ luật và tinh thần trách nhiệm. Đồng thời, tạo cơ chế phòng ngừa, hạn chế các biểu hiện tiêu cực, phản văn hóa và vi phạm kỷ luật trong Quân đội. Ngược lại, nếu môi trường văn hóa chính trị ở đơn vị thiếu dân chủ, buông lỏng quản lý hoặc cán bộ thiếu gương mẫu thì rất dễ ảnh hưởng tiêu cực đến tư tưởng, tâm lý và hành vi của bộ đội. Vì vậy, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh tiếp tục là yêu cầu quan trọng nhằm phát huy vai trò của văn hóa chính trị trong Quân đội hiện nay.
-------------------------------------
1. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb. CTQG-ST, H.2011, tr.2
2. C. Mác và Ph.Ăng-ghen, Toàn tập, Nxb CTQG-ST, H.1995, tr.3.
Thiếu tá Nguyễn Văn Quang - Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
