Từ khóa: Chất lượng đào tạo; hiện đại hóa quân đội; nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự.
Abstract: The modernization of the military is a consistent policy that reflects the strategic vision and thinking of the Party and the State regarding the cause of building and firmly defending the Fatherland. It is an objective requirement to ensure that the Vietnam People’s Army can successfully accomplish all assigned missions in the new context. Achieving this objective requires a comprehensive strategy, in which the training of high-quality military technical human resources occupies a particularly important position. Based on an analysis of the position and role of high-quality military technical personnel, as well as the Party’s policy on military modernization, this article proposes several fundamental measures to improve the quality of training for military technical human resources in order to meet the requirements of military modernization.
Keywords: Training quality; military modernization; military technical human resources.
1. Đặt vấn đề
Có thể khẳng định rằng, trong hệ thống các nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội, nguồn nhân lực luôn được đặt ở vị trí trung tâm, giữ vai trò quyết định đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc. Bởi vì, nguồn nhân lực là nguồn lực đặc thù, có sức mạnh sản sinh và tái sinh ra các nguồn lực cho cộng đồng xã hội, có khả năng nuôi dưỡng và phát triển các nguồn lực xã hội. Mặt khác, nguồn nhân lực có đặc điểm nổi bật, khác hẳn về chất so với các nguồn lực khác. Điều đó được thể hiện ở chỗ, nguồn nhân lực nếu chúng ta biết cách khai thác và sử dụng một cách hợp lý không những không bị cạn kiệt mà còn có khả năng tạo ra các giá trị mới, làm tăng thêm các nguồn lực cho xã hội, phát huy được sự năng động, sáng tạo của từng nhân lực trong quá trình nhận thức và hoạt động thực tiễn, góp phần thiết thực đối với sự phát triển và tiến bộ xã hội.
2. Đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao
V.I.Lênin nhấn mạnh rằng: "Một lực lượng lao động chất lượng cao không thể tự nhiên hình thành mà cần sự tổ chức có hệ thống"(1). Điều đó khẳng định việc tổ chức giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng một cách bài bản có vai trò hết sức quan trọng trong việc phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao. Vì vậy, đây cũng chính là cơ sở khoa học để chúng ta xây dựng cơ chế vận hành quy củ, bài bản, từ hoạch định chiến lược nhân lực đến quy trình tuyển chọn, đào tạo, sử dụng và đánh giá nhân lực trong thực tiễn.
Đối với môi trường hoạt động quân sự, tính tổ chức, kỷ luật là sức mạnh, là yếu tố sống còn, vì vậy đào tạo nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao cần được tổ chức như một hệ sinh thái, nơi lý luận, giáo dục, thực tiễn và công nghệ gắn bó chặt chẽ, tạo điều kiện để hình thành nhân lực chất lượng cao có trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh. Sự vận động và phát triển của lịch sử luôn đặt ra cho con người những thách thức mới, đòi hỏi con người phải sáng tạo, phát triển và tái cấu trúc nhận thức; phải không ngừng nghiên cứu, phát minh, đổi mới kỹ thuật, công nghệ nhằm thích nghi với sự phát triển của xã hội, chủ động tìm kiếm và tạo ra giá trị mới của nhân lực chất lượng cao.
Nguồn nhân lực chất lượng cao là lực lượng ưu tú trong tổng thể nguồn nhân lực, được xác định bởi số lượng, chất lượng và cơ cấu hợp lý, hội tụ đầy đủ các yếu tố về trí tuệ, bản lĩnh, năng lực chuyên môn và khả năng đổi mới sáng tạo, giữ vai trò nòng cốt, quy định hiệu quả và tính bền vững của quá trình phát triển và hiện đại hóa đất nước trong từng giai đoạn lịch sử nhất định.
Nguồn nhân lực chất lượng cao là bộ phận ưu tú nhất trong tổng thể nguồn nhân lực, hội tụ đầy đủ các giá trị về trí tuệ, phẩm chất chính trị vững vàng, đạo đức chuẩn mực, trình độ học vấn cao, chuyên môn sâu, tư duy độc lập, năng lực sáng tạo và khả năng thích ứng linh hoạt với môi trường biến động. Khác với các nguồn lực vật chất như vốn, tài nguyên hay công nghệ, đây là lực lượng chủ thể, tạo ra giá trị nội sinh, tiềm lực phát triển bền vững và sức cạnh tranh vượt trội cho tổ chức, quốc gia. Về cấu trúc, nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định theo ba phương diện: số lượng phản ánh quy mô đội ngũ trình độ cao; cơ cấu thể hiện sự phân bố hợp lý theo ngành nghề, trình độ và không gian phát triển; và chất lượng yếu tố then chốt, quyết định hiệu quả cống hiến và năng lực dẫn dắt phát triển. Lực lượng này vừa là kết quả của quá trình phát triển lịch sử - xã hội, vừa là động lực nội sinh cải biến hiện thực. Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và hội nhập quốc tế sâu rộng, nguồn nhân lực chất lượng cao giữ vai trò trung tâm trong phát triển kinh tế, hiện đại hóa đất nước và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Nguồn nhân lực chất lượng cao được phân biệt với nguồn nhân lực nói chung bằng các yếu tố định lượng như trình độ học vấn, thành thạo chuyên môn, thành tích, uy tín, và các yếu tố định tính như phẩm chất chính trị, năng lực sáng tạo, khả năng thích ứng, giữ vị trí chủ chốt, là lực lượng nòng cốt trong nghiên cứu, đào tạo, quản lý, đổi mới, hiện đại hóa. Theo đó, nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao là bộ phận ưu tú trong đội ngũ nhân lực kỹ thuật quân sự, được xác định bởi số lượng hợp lý, chất lượng vượt trội và cơ cấu tổ chức phù hợp, khoa học; hội tụ đầy đủ các yếu tố về trình độ chuyên môn sâu, năng lực làm chủ công nghệ, khả năng đổi mới sáng tạo, phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp, sức khỏe và tinh thần trách nhiệm cao, giữ vai trò nòng cốt, quyết định trong xây dựng và hiện đại hóa quân đội, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao là sự kết tinh phẩm chất chính trị, đạo đức, trí tuệ, trình độ chuyên môn sâu và năng lực làm chủ công nghệ hiện đại. Với số lượng hợp lý, chất lượng vượt trội, cơ cấu tổ chức khoa học, đây là lực lượng trung tâm, giữ vai trò quyết định trong xây dựng và hiện đại hóa quân đội, đáp ứng yêu cầu bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới, nhất là trong điều kiện chiến tranh sử dụng vũ khí công nghệ cao và chuyển đổi số toàn diện. Là chủ thể đổi mới sáng tạo, lực lượng này trực tiếp chuyển hóa tri thức quân sự, công nghệ thành sức mạnh tác chiến, góp phần nâng cao năng lực chiến đấu của quân đội trong mọi điều kiện, hoàn cảnh.
Đồng thời, nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao vừa là sản phẩm của quá trình đào tạo, rèn luyện trong môi trường quân sự đặc thù, vừa là kết quả tất yếu của sự phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, gắn liền với chiến lược xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Phát triển lực lượng này là điều kiện tiên quyết cho đổi mới tư duy, tổ chức và hành động trong hiện đại hóa quân đội, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới.
Đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao không đơn thuần là quá trình truyền đạt tri thức, mà là còn là quá trình tác động toàn diện, đồng bộ, có mục tiêu và kế hoạch từ các chủ thể giáo dục đến đối tượng giáo dục; kết hợp giữa giáo dục lý thuyết và thực hành, giữa kỷ luật quân sự và sáng tạo khoa học. Mục tiêu của quá trình đào tạo là hình thành đội ngũ cán bộ, nhân lực chất lượng cao đủ phẩm chất, trình độ, năng lực nghiên cứu, huấn luyện, quản lý, chỉ huy, đổi mới sáng tạo và có khả năng thích ứng với mọi tình huống, mọi điều kiện, hoàn cảnh trong thực tiễn hoạt động quân sự. Các chủ thể giáo dục không chỉ truyền đạt tri thức, mà còn hướng dẫn, huấn luyện thao tác thực hành, rèn luyện kỹ năng vận hành, khai thác, làm chủ trang thiết bị kỹ thuật, hình thành tác phong quân nhân hiện đại.
Đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao cần coi trọng việc kết hợp chặt chẽ giữa đào tạo ở nhà trường với bồi dưỡng tại đơn vị. Đây là hai quá trình có mối quan hệ gắn bó thống nhất hữu cơ với nhau, phản ánh nguyên tắc giữa lý luận và thực tiễn trong quá trình giáo dục, đào tạo. Đào tạo tại nhà trường cung cấp tri thức, năng lực, phẩm chất cũng như phát triển tư duy cho người học; bồi dưỡng tại đơn vị góp phần phát huy năng lực thông qua quá trình hoạt động thực tiễn, từ đó ứng dụng tri thức, khoa học - công nghệ vào thực tiễn thực hiện nhiệm vụ của đơn vị. Hai quá trình này được thực hiện một cách hài hòa sẽ góp phần phát huy năng lực của nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao trong môi trường hoạt động quân sự, góp phần vào việc hiện đại hóa quân đội theo chủ trương mà Đảng ta đã xác định.
2. Hiện đại hóa quân đội và nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa Quân đội nhân dân Việt Nam
Xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại là chủ trương nhất quán, thể hiện tư duy nhạy bén của Đảng và Nhà nước ta trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (1986), Đảng ta xác định chủ trương định hướng “ngày càng hiện đại”; trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (1991) chúng ta xác lập mục tiêu “từng bước hiện đại, tinh nhuệ”; trong các kỳ Đại hội Đảng tiếp theo tiếp tục cụ thể hóa yêu cầu này phù hợp với từng giai đoạn phát triển và xác định xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại”. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII (2016), Đảng ta nhấn mạnh “ưu tiên hiện đại hóa một số quân chủng, binh chủng, lực lượng”; Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (2021), Đảng ta xác định rõ: “Một số quân chủng, binh chủng, lực lượng tiến thẳng lên hiện đại”, phấn đấu đến năm 2025 cơ bản xây dựng Quân đội “tinh, gọn, mạnh”, đến năm 2030 xây dựng Quân đội hiện đại. Đặc biệt, trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác định: “Xây dựng Quân đội nhân dân… cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại..”(2).
Hiện đại hóa là quá trình vận động, biến đổi có định hướng từ trạng thái truyền thống sang trạng thái tiên tiến, phản ánh trình độ phát triển của chủ thể trước yêu cầu của thời đại. Bản chất của hiện đại hóa là sự biến đổi đồng bộ về tổ chức, tư duy và năng lực tổ chức thực tiễn. Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, hiện đại hóa gắn liền với công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế, nhằm chuẩn hóa tổ chức, phát triển khoa học - công nghệ quân sự và nâng cao năng lực tác chiến trong điều kiện mới. Hiện đại hóa quân đội đòi hỏi sự đồng bộ trên ba trụ cột: trang bị kỹ thuật, tư duy quản lý và nguồn nhân lực chất lượng cao. Cần đầu tư phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật, trang thiết bị quân sự hiện đại. Đồng thời, chuyển đổi mô hình tổ chức sang quản lý thông minh, tối ưu hóa quy trình vận hành. Về nhân lực, cần đào tạo đội ngũ cán bộ, kỹ sư, sĩ quan trẻ có năng lực sáng tạo, tư duy phản biện và khả năng thích ứng với tác chiến trong điều kiện mới.
Hiện nay, xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, quan hệ, hợp tác quân sự, quốc phòng ngày càng mở rộng, phát triển; xu hướng hiện đại hóa quân đội của các nước ngày càng trở nên phổ biến, tạo ra môi trường, thời cơ, điều kiện thuận lợi để chúng ta thực hiện chủ trương hiện đại hóa Quân đội. Đặc biệt, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ hiện đại, nhất là cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực quân sự. Sự xuất hiện của các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật quân sự hiện đại, đã, đang và sẽ làm thay đổi cơ bản tổ chức quân đội, hình thái và phương thức tiến hành chiến tranh. Xu hướng chiến tranh sử dụng vũ khí công nghệ cao, chiến tranh ủy nhiệm, phi tiếp xúc, phi đối xứng,… sẽ trở nên phổ biến; không gian và thời gian tác chiến cũng như ranh giới giữa ta và địch khó phân định. Bối cảnh đó đang đặt ra vấn đề nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa quân đội.
Nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa quân đội là đội ngũ cán bộ làm công tác nghiên cứu khoa học nói chung và trong lĩnh vực nghiên cứu vũ khí, trang thiết bị phục vụ quốc phòng nói riêng được trang bị kiến thức hiện đại phù hợp có khả năng thích nghi và nhanh chóng nắm bắt, khai thác làm chủ các vũ khí, trang bị kỹ thuật mới.
Để thực hiện mục tiêu hiện đại hóa quân đội phục vụ sự nghiệp bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, đồng thời đóng góp hiệu quả vào quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đòi hỏi phải nâng cao trình độ, năng lực cho nguồn nhân lực nói chung, nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ về năng lực làm chủ khoa học, công nghệ, nghiên cứu, thiết kế, chế tạo những sản phẩm quân sự đạt trình độ công nghệ cao, chất lượng tốt.
Thực tế nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự hiện nay còn tồn tại một số bất cập: thiếu hụt về số lượng, hạn chế về chất lượng và bất cập về cơ cấu. Cán bộ thực sự nổi trội về năng lực, trình độ quản lý chưa nhiều, còn hạn chế về trình độ ngoại ngữ, công nghệ thông tin; cán bộ nghiên cứu chủ yếu đi sâu theo các chuyên ngành, thiếu kiến thức tổng hợp để thiết kế, triển khai công nghệ, chế tạo sản phẩm; còn thiếu cán bộ đủ khả năng chủ trì, tổ chức thiết kế các loại vũ khí, trang thiết bị kỹ thuật có tính phức tạp; chưa có nhiều chuyên gia đầu ngành giỏi, đảm nhiệm vai trò tổng công trình sư các đề án, chương trình lớn, phức tạp; chưa thu hút được nhiều nhà khoa học, chuyên gia giỏi trong và ngoài nước tham gia xây dựng, phát triển công nghiệp quốc phòng; đội ngũ cán bộ một số ngành đặc thù của công nghiệp quốc phòng còn thiếu… Vì vậy, yêu cầu cấp bách hiện nay, cần phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nói chung, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao nói riêng, góp phần quan trọng cung cấp nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao cho quân đội như Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phan Văn Giang đã khẳng định: “Việc xây dựng nhân tố con người, trực tiếp là nguồn nhân lực chất lượng cao cần được chú trọng và xem như một yếu tố có ý nghĩa quyết định trong xây dựng quân đội tinh, gọn, mạnh, tiến lên hiện đại”(3).
3. Một số giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa quân đội hiện nay
Một là, các trường kỹ thuật quân sự cần chuẩn hóa mục tiêu và xác định đúng phương châm đào tạo theo yêu cầu khách quan của sự phát triển về chất lượng của nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự hiện nay.
Mục tiêu, yêu cầu đào tạo của các trường kỹ thuật quân sự hiện nay là đào tạo ra đội ngũ kỹ sư quân sự, cán bộ, nhân viên chuyên môn kỹ thuật có trình độ chuyên môn nghiệp vụ, bản lĩnh chính trị vững vàng; có khả năng hoạt động tư duy độc lập, sáng tạo; trình độ bậc đại học, sau đại học và tài năng quân sự; có kiến thức chuyên môn sâu, năng lực hoạt động theo yêu cầu chức trách, nhiệm vụ được giao. Trong quá trình chuẩn hóa mục tiêu, yêu cầu đào tạo phải giải quyết tốt mối quan hệ giữa mục tiêu, yêu cầu đào tạo của khóa học với mục tiêu, yêu cầu đào tạo cụ thể trong từng giai đoạn đào tạo, từng cấp học, năm học, ngành học; đồng thời, cần tăng cường bám sát sự vận động của thực tiễn xây dựng quân đội “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại” hiện nay bảo đảm hướng tới tạo dựng, phát triển nguồn nhân lực trẻ có tiềm năng to lớn, có khả năng thích ứng nhanh với sự phát triển của cách mạng khoa học - công nghệ, đặc biệt là khoa học - công nghệ quân sự hiện nay.
Mục tiêu đào tạo phải đảm bảo có hệ thống tri thức cơ bản, toàn diện nhưng phải tinh thông về chuyên môn, nghiệp vụ. Đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao cần đảm bảo đủ về số lượng, cơ cấu hợp lý và chất lượng cao; đảm bảo cơ bản, hệ thống, lâu dài và có tính đến sự biến đổi của thực tiễn để từ đó có sự điều chỉnh, bổ sung hợp lý nhằm khắc phục những hạn chế trong đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa quân đội. Trong quá trình đào tạo cần chú trọng đào tạo, huấn luyện về khoa học - công nghệ, ngoại ngữ; đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học. Trong đó, cần nghiên cứu, đầu tư xây dựng trung tâm đào tạo khoa học - công nghệ quân sự và ngoại ngữ kết hợp với nghiên cứu, sản xuất một số sản phẩm công nghệ quân sự hiện đại; đồng thời, mở rộng và đẩy mạnh hợp tác quốc tế tạo nền tảng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho quân đội.
Hai là, tiếp tục đổi mới nội dung, chương trình đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển toàn diện, vững chắc và chuyên sâu.
Hiện nay, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, đặc biệt là cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đã và đang tạo ra nhiều ngành nghề mới, công nghệ, kỹ thuật mới. Do vậy, đòi hỏi người kỹ sư quân sự phải được trang bị những kiến thức, kỹ năng và phẩm chất mới đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đặt ra. Muốn vậy, cần nhanh chóng hoàn thiện nội dung, chương trình đào tạo theo hướng mở, hội nhập; khẩn trương rà soát, sắp xếp lại nội dung, chương trình đào tạo một cách hợp lý, chú trọng vào các lĩnh vực mũi nhọn, có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của khoa học - công nghệ quân sự trong tương lai.
Đổi mới nội dung, chương trình đào tạo cần xác định đúng khả năng và nhu cầu đào tạo; đặc biệt coi trọng về việc xây dựng kế hoạch, dự báo về nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực, của các đơn vị trong toàn quân, từ đó có phương án xây dựng nội dung, chương trình đào tạo cho phù hợp theo hướng coi trọng việc nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo tiếp cận chuẩn khu vực và quốc tế, tạo sự chuyển biến trong việc đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao.
Đổi mới nội dung, chương trình đào tạo cần phải căn cứ vào yêu cầu của thực tiễn hoạt động quân sự, khả năng và yêu cầu của người học đảm bảo tinh giản, hiện đại, thiết thực. Nội dung đào tạo cần trang bị cho người học cả về kiến thức và kỹ năng phù hợp với sự biến đổi nhanh chóng của cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại, của khoa học - công nghệ quân sự; đặc biệt, cần tăng cường thời lượng giảng dạy ngoại ngữ, tin học và công nghệ một cách thiết thực. Thực hiện chương trình đào tạo mở, đảm bảo tính mềm dẻo và linh hoạt, phù hợp với sự biến đổi nhanh chóng của khoa học - công nghệ quân sự hiện nay.
Đổi mới nội dung, chương trình đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao theo hướng cơ bản, hệ thống và chuyên sâu; đảm bảo gắn liền với đòi hỏi của thực tiễn xây dựng quân đội nói chung, phát triển khoa học - công nghệ quân sự nói riêng, đồng thời phù hợp với xu hướng phát triển giáo dục của đất nước, của nhân loại. Đổi mới nội dung, chương trình đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao cần đảm bảo tính toàn diện, thiết thực; chú trọng tính hệ thống, đồng bộ, mềm dẻo, hiện đại. Trong đó, cần tập trung rà soát, cắt giảm những phần trùng lặp giữa các môn học, giữa các đơn vị học phần; giữa các cấp học; xác định đúng khối lượng kiến thức cơ bản, kiến thức chuyên ngành; những môn học mới, vấn đề mới cần được tập trung nghiên cứu một cách hệ thống và cơ bản để bổ sung vào nội dung, chương trình; khắc phục khuynh hướng tuyệt đối hóa các môn chuyên ngành, xem nhẹ các môn khoa học khác và ngược lại.
Ba là, đổi mới phương pháp, hình thức đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao.
Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ hiện đại đã làm cho lượng tri thức của loài người tăng lên rất nhanh chóng với nhiều tri thức mới đòi hỏi quá trình đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao phải hình thành cho người học thói quen suy nghĩ có hệ thống, khả năng tổng hợp, vận dung kiến thức vào thực tiễn. Trong quá trình giảng dạy, giáo viên phải truyền được cảm hứng cho người học trong việc tự học, tự nghiên cứu nhằm tìm ra cái mới và cách giải quyết vấn đề đạt hiệu quả cao nhất mà người học không bị gò bó, rập khuôn một cách máy móc, theo những cái đã có. Tăng cường thực hiện “học đi đôi với hành”, “lý luận gắn liền với thực tiễn”, “nhà trường gắn liền với đơn vị”; cân đối hợp lý giữa tỷ lệ lý thuyết với thực hành, chính trị, quân sự và chuyên môn kỹ thuật, nghiệp vụ; thường xuyên bám sát sự vận động của thực tiễn hoạt động quân sự trong đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao. Đây được xem là triết lý duy nhất đúng trong việc chuẩn hóa mục tiêu, yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa quân đội hiện nay.
Với nền tảng của khoa học - công nghệ hiện đại sẽ mạng lại nhiều tiềm năng về các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật quân sự. Trong chiến tranh hiện đại, tổ chức biên chế của các bên tham chiến đều cơ bản đảm bảo tính tinh gọn, cơ động cao; phạm vi chiến trường được mở rộng, rất khó phân biệt ranh giới giữa tiền tuyến và hậu phương. Hoạt động tác chiến cũng có nhiều thay đổi. Tác chiến hiệp đồng và tác chiến độc lập được kết hợp hết sức chặt chẽ nhờ hệ thống thông tin liên lạc hiện đại. Các hình thức chiến thuật, hệ thống chỉ huy, sự phối kết hợp giữa các loại vũ khí, khí tài trong hoạt động quân sự đều có sự biến đổi sâu sắc. Quan niệm về không gian, thời gian, mục tiêu, phương thức tác chiến đang có sự thay đổi khá lớn. Những yếu tố này đã tác động sâu sắc, đặt ra những đòi hỏi và yêu cầu mới đối với quá trình đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao hiện nay. Do đó, trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao cần quán triệt sâu sắc quan điểm về giáo dục đã được Quân ủy Trung ương xác định: “Đổi mới công tác giáo dục và đào tạo trong quân đội là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi cấp thiết từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, quy trình, chương trình nội dung đào tạo”(4). Trong đó, nhà trường quân đội cần “đổi mới toàn diện, đồng bộ, chuẩn hóa quy trình, chương trình, nội dung đào tạo bảo đảm tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện đại. Tập trung đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người dạy và người học”(5). Đây là những chủ trương đúng đắn, thể hiện sự nhạy bén, sáng tạo và tư duy đột phá của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng với giáo dục, đào tạo nói chung, đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao nói riêng.
Bốn là, tăng cường đầu tư, cải tiến phương tiện giáo dục, đào tạo ở các trường kỹ thuật quân sự hiện nay theo hướng hiện đại nhằm tích cực hóa người học.
Có thể nói, phương tiện công nghệ hiện đại trở thành một yếu tố, một đặc trưng tất yếu của nền giáo dục hiện đại trong bối cảnh hiện nay. Do đó, các học viện, nhà trường kỹ thuật quân sự cần tăng cường đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật giúp kỹ sư quân sự, nhân viên chuyên môn kỹ thuật trẻ tiếp tục tự đào tạo, cập nhật kiến thức, nếu không muốn tụt hậu trong thời đại bùng nổ khoa học - công nghệ như hiện nay. Bởi lẽ, không thể đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao khi mà cơ sở vật chất, điều kiện học tập của các nhà trường quá lạc hâu, không cập nhật những thành tựu, trang thiết bị vũ khí hiện đại mới.
Cùng với đổi mới phương pháp giảng dạy, việc cải tiến và đổi mới phương tiện giáo dục, đào tạo của các trường kỹ thuật quân sự hiện nay cần được hết sức quan tâm. Vì vậy, quá trình đào tạo để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực kỹ thuật quân sự chất lượng cao đòi hỏi cần từng bước đầu tư các trang thiết bị hiện đại; có sự tính toán hợp lý trong ưu tiên cải tiến phương tiện máy móc, trang thiết bị liên quan trực tiếp đến chuyên môn, nghiệp vụ của từng cấp học, ngành học.
Năm là, kiện toàn và phát triển đội ngũ nhà giáo quân đội, tăng cường nghiên cứu phát triển khoa học nghệ thuật quân sự.
Tiếp tục triển khai thực hiện tốt “Đề án kiện toàn và phát triển đội ngũ nhà giáo quân đội” theo hướng coi trọng đẩy mạnh công tác đào tạo và đào tạo lại đội ngũ giáo viên bằng nhiều hình thức; bố trí, sắp xếp cán bộ cần ưu tiên những người có phẩm chất và năng lực tốt để phát triển đội ngũ này một cách hiệu quả. Phối kết hợp giữa các cơ quan chức năng và đơn vị trong lựa chọn những sĩ quan có năng lực và khả năng sư phạm đang công tác ở các đơn vị, nhà máy để đào tạo, bồi dưỡng, chuyển loại làm công tác giảng dạy. Ưu tiên lựa chọn tạo nguồn cán bộ giảng dạy cho các trường trong số học viên tốt nghiệp xuất sắc. Xây dựng cơ chế phối hợp giữa các trường đại học và các trường kỹ thuật quân sự trong tuyển chọn sinh viên tốt nghiệp đại học khối ngành kỹ thuật có phẩm chất, năng lực tốt, tự nguyện phục vụ lâu dài trong các nhà trường quân đội; mở rộng liên kết đào tạo, cử các cán bộ, giáo viên, học viên xuất sắc đi học tập, tu nghiệp ở nước ngoài nhằm nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ…
Đổi mới nghiên cứu phát triển lý luận nghệ thuật quân sự theo hướng tập trung vào đặc điểm của chiến tranh công nghệ cao; phương thức tiến hành chiến tranh nhân dân để ứng phó với các hình thái chiến tranh xâm lược mới; hình thức, phương pháp lãnh đạo, chỉ huy, điều hành tác chiến, chiến tranh. Chú trọng nghiên cứu lý luận tổ chức, xây dựng lực lượng vụ trang nhân dân, nhất là về cơ cấu, tổ chức các quân chủng, binh chủng và vấn đề trang bị cho các lực lượng này. Đổi mới và nâng cao chất lượng giáo dục, huấn luyện, đào tạo theo phương thức tạo ra các “sản phẩm” đáp ứng cao nhất yêu cầu của nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới./.
-------------------------------
Ghi chú:
1. V.I.Lênin, Toàn tập, tập 29, Nxb Tiến bộ, Matxcơva, 1977, tr.215.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nxb CTQG-ST, H.2026, tr.115.
3. Phan Văn Giang, “Xây dựng quân đội tinh, gọn, mạnh, tiến lên hiện đại, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới”, Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 29/6/2022.
4, 5. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đảng thời kỳ đổi mới, phần I (Đại hội VI, VII, VIII, IX), Nxb CTQG-ST, H.2019.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb CTQG-ST, H.2016.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, Nxb CTQG-ST, H.2021.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nxb CTQG-ST, H.2026.
5. Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
TS Nguyễn Đình Nguyên - TS Đoàn Quốc Thái, Học viện Kỹ thuật quân sự, Bộ Quốc phòng
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
