5 bài học kinh nghiệm - Nền tảng định hình giai đoạn mới
Theo báo cáo tổng kết của Đảng ủy Chính phủ, từ thực tiễn triển khai sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành mô hình chính quyền 3 cấp trong thời gian qua, Chính phủ đã rút ra một số bài học kinh nghiệm chủ yếu sau:
Một là, bảo đảm sự lãnh đạo tập trung, thống nhất, xuyên suốt của Đảng là nhân tố quyết định thành công của quá trình đổi mới tổ chức bộ máy. Mọi nhiệm vụ phải được triển khai đồng bộ, quyết liệt, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, gắn với làm tốt công tác chính trị, tư tưởng để tạo sự đồng thuận và quyết tâm cao trong toàn hệ thống chính trị.
Hai là, phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu của Trung ương, nhất là các Bộ, cơ quan ngang Bộ trong thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, tạo sự lan tỏa, thống nhất về nhận thức và hành động trong toàn hệ thống hành chính nhà nước.
Ba là, tăng cường cơ chế phối hợp chặt chẽ, thông suốt giữa Trung ương và địa phương, giữa các cấp chính quyền; kết hợp hài hòa giữa phân cấp, phân quyền với hướng dẫn, hỗ trợ, kiểm tra, giám sát và kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn.
Bốn là, xác định công tác cán bộ là khâu then chốt. Việc phân cấp, phân quyền phải gắn với bố trí đội ngũ phù hợp, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng, phân bổ nguồn lực hợp lý và kiểm soát quyền lực hiệu quả nhằm nâng cao năng lực thực thi của bộ máy.
Năm là, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển dữ liệu số và đổi mới phương thức quản trị trên môi trường số, coi đây là nền tảng quan trọng bảo đảm vận hành hiệu quả mô hình tổ chức bộ máy mới, nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và năng lực quản trị quốc gia.
Chuyển trọng tâm từ “sắp xếp” sang “nâng cao chất lượng vận hành”
Bước sang giai đoạn mới, nhiệm vụ trọng tâm được Đảng ủy Chính phủ xác định là phải chuyển mạnh từ “sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy” sang “nâng cao chất lượng vận hành, hiệu lực, hiệu quả quản trị và năng lực thực thi”. Đây không chỉ là yêu cầu khách quan của quá trình đổi mới tổ chức bộ máy mà còn là điều kiện quyết định để phát huy đầy đủ hiệu quả của mô hình mới, tạo động lực mạnh mẽ cho tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, Chính phủ xác định việc tiếp tục hoàn thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước phải gắn chặt với mục tiêu thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, phấn đấu đến năm 2030 - kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng - đưa nước ta trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; và đến năm 2045 - kỷ niệm 100 năm thành lập nước - trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Trên tinh thần đó, Chính phủ tập trung thực hiện một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm sau:
Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với với bảo đảm nguồn lực và kiểm soát quyền lực.
Trong năm 2026, Chính phủ phối hợp chặt chẽ với Quốc hội tập trung đưa toàn bộ nội dung phân cấp tại 30 nghị định chuyên đề sửa đổi vào 54 luật và nghị quyết của Quốc hội; đồng thời khẩn trương hoàn thành việc sửa đổi, bổ sung 15 văn bản thuộc thẩm quyền của Chính phủ, các Bộ, ngành để giải quyết ngay các vướng mắc, bất cập, bảo đảm cho chính quyền 03 cấp vận hành thông suốt, hiệu quả. Trong đó, cần phải chuyển đổi căn bản tư duy xây dựng pháp luật: Luật chỉ quy định nguyên tắc, khung pháp lý vĩ mô; giao quyền chủ động tối đa cho Chính phủ và địa phương ban hành các nội dung mang tính thực tiễn, thường xuyên biến động.
Đối với các nhiệm vụ đã phân cấp của trung ương cho địa phương, các Bộ, cơ quan ngang Bộ cần tăng cường giám sát, kiểm tra, kịp thời phát hiện những nội dung, nhiệm vụ phân cấp thực hiện chưa bảo đảm chất lượng tại địa phương để tiếp tục điều chỉnh tại văn bản QPPL cho phù hợp.
Tiếp tục đánh giá, rà soát các nhiệm vụ đã phân cấp giữa các cấp chính quyền địa phương về điều kiện bảo đảm, năng lực thực thi, nguồn lực. Đối với các địa phương chưa bảo đảm điều kiện thực thi, nguồn lực đi liền với phân cấp, cần có đánh giá lại và chuyển nhiệm vụ về cấp tỉnh, giảm thiểu gánh nặng cho cấp xã trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Đối với cấp xã có đủ điều kiện tiếp nhận nhiệm vụ, khả năng phát huy tốt nguồn lực, tính sáng tạo của cấp xã thì mạnh dạn phân cấp để cấp xã chủ động trong việc thực hiện nhiệm vụ, góp phần phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.
Thứ hai, tiếp tục cơ cấu lại và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, trọng tâm là cấp xã.
Tiếp tục rà soát, đánh giá tổng thể việc bố trí cán bộ, công chức sau sắp xếp tổ chức bộ máy, kịp thời điều chỉnh những trường hợp bố trí chưa phù hợp với vị trí việc làm, chuyên môn, năng lực và yêu cầu nhiệm vụ; tập trung khắc phục tình trạng mất cân đối về nhân lực giữa các lĩnh vực, địa bàn và cấp chính quyền. Đặc biệt, ưu tiên củng cố đội ngũ cán bộ, công chức tại cấp xã, nhất là các địa bàn có khối lượng công việc lớn, tốc độ đô thị hóa cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.
Tập trung nâng cao năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã thông qua đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu đối với các lĩnh vực trực tiếp phục vụ người dân và doanh nghiệp như đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp, hộ tịch, chuyển đổi số và giải quyết thủ tục hành chính. Đồng thời, xây dựng cơ chế tăng cường, biệt phái, luân chuyển cán bộ có kinh nghiệm từ cấp tỉnh và các sở, ngành hỗ trợ địa phương còn khó khăn hoặc những nơi chưa đáp ứng yêu cầu về nguồn nhân lực.
Khẩn trương hoàn thiện và triển khai các chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài trong khu vực công; tạo điều kiện thu hút đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, người có trình độ chuyên môn cao tham gia vào hoạt động quản lý nhà nước. Tiếp tục hoàn thiện chính sách tiền lương, phụ cấp và chế độ đãi ngộ theo vị trí việc làm, kết quả thực hiện nhiệm vụ; nghiên cứu cơ chế khuyến khích phù hợp đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã nhằm tạo động lực làm việc, nâng cao trách nhiệm công vụ và chất lượng phục vụ Nhân dân.
Thứ ba, tiếp tục sắp xếp tổ chức bên trong các cơ quan, đơn vị, tổ chức trong hệ thống chính trị, tập trung vào các đơn vị sự nghiệp công lập.
Tiếp tục rà soát, hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức của các cơ quan, đơn vị từ Trung ương đến địa phương; kiên quyết khắc phục tình trạng chồng chéo, giao thoa chức năng, bỏ sót hoặc phân tán trách nhiệm; đồng thời nghiên cứu sắp xếp, tinh gọn các đầu mối trung gian, bảo đảm bộ máy vận hành thông suốt, hiệu lực, hiệu quả.
Đẩy mạnh sắp xếp hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập theo hướng tinh gọn đầu mối, nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ công và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Tập trung rà soát, tổ chức lại mạng lưới các cơ sở giáo dục, y tế và các đơn vị sự nghiệp công lập trên địa bàn; phân định rõ chức năng quản lý nhà nước với chức năng cung ứng dịch vụ công. - Tiếp tục mở rộng quyền tự chủ của các đơn vị sự nghiệp công lập đủ điều kiện; đẩy mạnh xã hội hóa và chuyển giao cho khu vực ngoài nhà nước thực hiện các dịch 11 vụ công mà Nhà nước không nhất thiết trực tiếp cung ứng, nhất là trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và môi trường, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, giảm áp lực cho ngân sách nhà nước và phát huy nguồn lực xã hội cho phát triển.
Thứ tư, xử lý hiệu quả tài sản công, trụ sở dôi dư và điều kiện làm việc sau sắp xếp.
Tiếp tục rà soát, thống kê đầy đủ toàn bộ trụ sở, nhà đất, tài sản công dôi dư sau sắp xếp; phân loại rõ tài sản tiếp tục sử dụng, tài sản chuyển đổi công năng, tài sản điều chuyển, thu hồi, bán đấu giá hoặc xử lý theo quy định. Việc xử lý phải đặt trong quy hoạch, nhu cầu phát triển của địa phương và yêu cầu phục vụ dân sinh, ưu tiên chuyển đổi công năng các trụ sở dôi dư thành cơ sở giáo dục, y tế, văn hóa, sinh hoạt cộng đồng, điểm phục vụ hành chính công, kho lưu trữ hoặc các thiết chế công cộng thiết yếu.
Kiên quyết khắc phục tình trạng trụ sở bỏ hoang, sử dụng kém hiệu quả, xuống cấp hoặc chưa có phương án xử lý rõ ràng. - Rà soát toàn diện trụ sở, phòng làm việc, phòng tiếp công dân, bộ phận một cửa, kho lưu trữ, trang thiết bị, phương tiện làm việc, đường truyền, máy tính, chữ ký số, phần mềm chuyên ngành và các điều kiện thiết yếu khác. Trên cơ sở đó, có phương án đầu tư, cải tạo, nâng cấp phù hợp với quy mô dân số, diện tích tự nhiên, khối lượng công việc, đặc thù địa bàn và yêu cầu chuyển đổi số của từng xã, phường, đặc khu.
Thứ năm, đồng bộ hạ tầng công nghệ, chuẩn hóa dữ liệu và đẩy mạnh chuyển đổi số đồng đều.
Tiếp tục đầu tư, nâng cấp đồng bộ hạ tầng số từ Trung ương đến cơ sở, ưu tiên các địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa; bảo đảm các hệ thống thông tin, nền tảng số và Mạng truyền số liệu chuyên dùng vận hành ổn định, thông suốt, đáp ứng yêu cầu quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ công trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.
Đẩy nhanh việc hoàn thiện, kết nối và khai thác hiệu quả các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và các nền tảng dùng chung; bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và dùng chung”, phục vụ hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành, giám sát và ra quyết định dựa trên dữ liệu.
Tập trung nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, nhất là cấp cơ sở; đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ số trong hoạt động công vụ. Đồng thời, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong triển khai chuyển đổi số, gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện nhiệm vụ tại từng cơ quan, đơn vị, địa phương.
Thứ sáu, điều chỉnh quy mô địa giới hành chính theo hướng bền vững.
Tiếp tục rà soát, đánh giá tổng thể không gian phát triển sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, bảo đảm địa giới hành chính phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, đô thị hóa, liên kết vùng và nâng cao hiệu quả quản trị địa phương. Tập trung xử lý những khu vực có sự chia cắt về không gian đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế, hạ tầng giao thông, logistics và các vùng có tính liên kết tự nhiên, kinh tế - xã hội cao; đồng thời nghiên cứu sắp xếp các đơn vị hành chính chưa đáp ứng yêu cầu về quy mô, dư địa phát triển và năng lực cung ứng dịch vụ công. Gắn quá trình hoàn thiện đơn vị hành chính với quy hoạch, đầu tư hạ tầng đồng bộ và thúc đẩy đô thị hóa, tạo động lực phát triển mới, phấn đấu thực hiện các mục tiêu về tỷ lệ đô thị hóa và phát triển hệ thống đô thị theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.
Cuộc cải cách tổ chức bộ máy và vận hành mô hình chính quyền 3 cấp là một sự nghiệp to lớn, lâu dài. Những bài học của năm đầu tiên là vốn quý để chúng ta tự tin bước vào giai đoạn mới - giai đoạn của chiều sâu, của chất lượng và hiệu quả. Với quyết tâm chính trị cao và các giải pháp đồng bộ, chúng ta có cơ sở vững chắc để tin tưởng rằng nền hành chính quốc gia sẽ ngày càng hiện đại, kiến tạo, phục vụ, trở thành bệ đỡ vững chắc cho khát vọng xây dựng một Việt Nam phồn vinh, hùng cường.
Minh Anh
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
