Chuẩn hóa tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc: Nâng cao chất lượng hoạt động giám định trong lĩnh vực Nội vụ

Nguyên tắc giám định phải được thực hiện đúng chuyên ngành, đúng lĩnh vực chuyên môn.

Đặt ra tiêu chuẩn chặt chẽ đối với tổ chức thực hiện giám định tư pháp

Điểm nổi bật của Điều 8 là quy định hệ thống tiêu chí khá toàn diện đối với các tổ chức muốn được công nhận là tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc. Đây không chỉ là điều kiện mang tính thủ tục mà còn là cơ sở để bảo đảm chất lượng chuyên môn của hoạt động giám định. Theo Thông tư, đối tượng được xem xét công nhận là các tổ chức thuộc, trực thuộc Bộ Nội vụ và các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Cục khi đáp ứng đầy đủ bốn nhóm điều kiện.

Điều kiện đầu tiên là phải có tư cách pháp nhân. Đây là yêu cầu cơ bản nhằm bảo đảm tổ chức có địa vị pháp lý độc lập, hoạt động theo quy định của pháp luật và chịu trách nhiệm trước pháp luật đối với kết luận giám định do mình thực hiện. Một tổ chức có tư cách pháp nhân cũng đồng nghĩa với việc có cơ cấu tổ chức rõ ràng, có người đại diện hợp pháp và có trách nhiệm trong việc tổ chức, quản lý hoạt động chuyên môn.

Điều kiện thứ hai là có chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn phù hợp với lĩnh vực được trưng cầu hoặc yêu cầu giám định. Quy định này thể hiện nguyên tắc giám định phải được thực hiện đúng chuyên ngành, đúng lĩnh vực chuyên môn. Không phải bất kỳ đơn vị nào cũng có thể tham gia hoạt động giám định, mà chỉ những tổ chức có chức năng chuyên môn tương ứng với nội dung cần giám định mới được xem xét công nhận. Nếu tổ chức không có chức năng chuyên môn phù hợp thì rất khó bảo đảm tính chính xác và khách quan của kết luận giám định.

Một tiêu chí đáng chú ý khác là tổ chức phải có thời gian hoạt động từ đủ 05 năm trở lên trong lĩnh vực chuyên môn hoặc chuyên ngành tương ứng. Quy định này cho thấy Bộ Nội vụ không chỉ quan tâm đến điều kiện pháp lý mà còn coi trọng kinh nghiệm thực tiễn của tổ chức. 05 năm hoạt động là khoảng thời gian đủ để một đơn vị tích lũy năng lực chuyên môn, xây dựng đội ngũ chuyên gia, hoàn thiện quy trình làm việc cũng như xử lý nhiều tình huống phát sinh trong thực tế. Kinh nghiệm hoạt động lâu năm cũng là yếu tố góp phần nâng cao độ tin cậy của kết luận giám định.

Bên cạnh đó, Thông tư còn yêu cầu tổ chức phải có đội ngũ người làm công tác chuyên môn cùng cơ sở vật chất, trang thiết bị và phương tiện làm việc đáp ứng yêu cầu thực hiện giám định tư pháp. Đây là điều kiện phản ánh đầy đủ năng lực thực tế của tổ chức. Một kết luận giám định có giá trị không chỉ phụ thuộc vào trình độ của người thực hiện mà còn cần có hệ thống tài liệu, trang thiết bị hỗ trợ, điều kiện kỹ thuật và môi trường làm việc phù hợp. Quy định này góp phần bảo đảm mọi hoạt động giám định đều được tiến hành trên cơ sở khoa học, khách quan và đúng quy trình chuyên môn. Có thể thấy, 04 nhóm tiêu chí mà Điều 8 đặt ra tạo thành một hệ thống điều kiện tương đối toàn diện, bảo đảm chỉ những tổ chức thực sự đủ năng lực mới được tham gia hoạt động giám định tư pháp.

Công khai tổ chức đủ điều kiện, bảo đảm minh bạch và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Không chỉ quy định các điều kiện công nhận, Điều 8 còn thiết lập quy trình xem xét, công nhận tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc với sự phân công trách nhiệm rõ ràng giữa các đơn vị thuộc Bộ Nội vụ. Theo đó, căn cứ các điều kiện quy định, người đứng đầu các tổ chức thuộc, trực thuộc Bộ hoặc đơn vị sự nghiệp công lập thuộc Cục có trách nhiệm rà soát, lập danh sách các tổ chức đủ điều kiện gửi về Vụ Pháp chế. Việc giao trách nhiệm cho người đứng đầu đơn vị là phù hợp với nguyên tắc phân cấp quản lý, đồng thời phát huy trách nhiệm của từng cơ quan trong việc đánh giá đúng năng lực của tổ chức mình trước khi đề nghị Bộ xem xét công nhận.

Sau khi tiếp nhận hồ sơ, Vụ Pháp chế là đơn vị chủ trì phối hợp với các đơn vị có liên quan tiến hành kiểm tra hồ sơ, thẩm định các điều kiện, tổng hợp kết quả và trình Bộ trưởng Bộ Nội vụ quyết định công nhận tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc. Quy trình này bảo đảm việc công nhận được thực hiện trên cơ sở xem xét khách quan, nhiều cấp, nhiều bước. Vai trò đầu mối của Vụ Pháp chế góp phần bảo đảm sự thống nhất trong công tác thẩm định, tránh tình trạng mỗi đơn vị áp dụng tiêu chuẩn khác nhau hoặc công nhận chưa đúng điều kiện. Việc Bộ trưởng Bộ Nội vụ là người quyết định công nhận cũng khẳng định tính chặt chẽ của quy trình, đồng thời nâng cao trách nhiệm trong quản lý hoạt động giám định tư pháp trên phạm vi toàn ngành.

Một điểm mới đáng chú ý của Điều 8 là quy định Vụ Pháp chế gửi danh sách các tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc đến Trung tâm Công nghệ thông tin để đăng tải trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Nội vụ. Quy định này thể hiện rõ yêu cầu tăng cường công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý nhà nước. Khi danh sách các tổ chức được công khai trên Cổng thông tin điện tử, các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân có thể dễ dàng tra cứu, lựa chọn đúng tổ chức đủ điều kiện thực hiện giám định. Đây cũng là giải pháp nâng cao trách nhiệm của các tổ chức đã được công nhận. Việc công khai thông tin đồng nghĩa với việc uy tín của tổ chức gắn liền với chất lượng hoạt động giám định. Nếu không duy trì được năng lực chuyên môn hoặc để xảy ra sai sót trong quá trình thực hiện giám định, uy tín của đơn vị sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp. Ở góc độ quản lý nhà nước, việc ứng dụng công nghệ thông tin để công khai danh sách tổ chức giám định còn góp phần cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho việc tiếp cận thông tin, giảm thời gian xác minh và nâng cao hiệu quả quản lý.

Có thể khẳng định, Điều 8 của Thông tư số 05/2026/TT-BNV đã xây dựng một cơ chế công nhận tổ chức giám định tư pháp theo vụ việc dựa trên các tiêu chí cụ thể về pháp lý, chuyên môn, kinh nghiệm và điều kiện bảo đảm thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời, quy trình thẩm định nhiều cấp và việc công khai danh sách tổ chức đủ điều kiện trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Nội vụ đã tạo nên cơ chế quản lý minh bạch, thống nhất và hiệu quả.

Trong bối cảnh hoạt động giám định tư pháp ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quá trình giải quyết các vụ án, vụ việc, những quy định này không chỉ góp phần chuẩn hóa đội ngũ tổ chức thực hiện giám định mà còn nâng cao chất lượng kết luận giám định, bảo đảm tính khách quan, chính xác và giá trị pháp lý của chứng cứ chuyên môn. Đây cũng là bước đi quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế về giám định tư pháp, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực Nội vụ./

Minh Hóa