Thực tiễn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp tại tỉnh Quảng Trị: Kết quả và những vấn đề đặt ra

Thực hiện chủ trương mang tính chiến lược của Đảng về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, ngày 12/6/2025, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 202/2025/NQ-QH15, thành lập tỉnh Quảng Trị mới trên cơ sở sáp nhập tỉnh Quảng Bình và tỉnh Quảng Trị (cũ), với diện tích tự nhiên 12.699,99 km², quy mô dân số 1.870.845 người và 78 đơn vị hành chính cấp xã. Việc loại bỏ cấp huyện đã tạo ra sự thay đổi căn bản trong cấu trúc tổ chức cũng như cơ chế vận hành của hệ thống chính trị địa phương.

Xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, tỉnh Quảng Trị đã thể hiện quyết tâm cao trong lãnh đạo, chỉ đạo với tinh thần chủ động, quyết liệt và đồng bộ. Mặc dù phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức chưa từng có trong giai đoạn đầu triển khai, song tỉnh đã cơ bản hoàn thành các mục tiêu đề ra, từng bước đưa mô hình chính quyền địa phương 02 cấp vận hành ổn định, tạo nền tảng cho những chuyển biến tích cực trong phát triển kinh tế - xã hội.

Những kết quả nổi bật sau một năm triển khai

Một là, tinh gọn tổ chức bộ máy, giảm cấp trung gian, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động.

Kết quả nổi bật trước hết là hệ thống tổ chức bộ máy được sắp xếp theo hướng tinh gọn, giảm mạnh đầu mối trung gian, qua đó đưa chính quyền đến gần dân hơn. Theo số liệu của Tỉnh ủy tỉnh Quảng Trị, so với thời điểm ngày 30/6/2025, toàn tỉnh đã giảm 35 cơ quan, đơn vị cấp huyện và tương đương; đồng thời cắt giảm 157 tổ chức bên trong. Ở cấp cơ sở, việc sắp xếp lại thôn, tổ dân phố đã giúp giảm 1.006 đơn vị (từ 1.922 xuống còn 916).

Việc loại bỏ cấp trung gian đã góp phần xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của từng cấp, từng ngành theo nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian và rõ kết quả. Nhờ đó, tình trạng chồng chéo chức năng, đùn đẩy hoặc né tránh trách nhiệm được hạn chế đáng kể. Cấp tỉnh chuyển mạnh sang vai trò kiến tạo, ban hành chính sách, điều phối và giám sát; trong khi cấp xã trở thành trung tâm vận hành, trực tiếp giải quyết các nhu cầu của người dân.

Hai là, nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ công và mức độ hài lòng của người dân. Mô hình mới đã tạo bước đột phá rõ nét trong cải cách hành chính. Trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã được tổ chức đồng bộ, giải quyết tại chỗ phần lớn thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp, góp phần giảm đáng kể thời gian, chi phí đi lại. Tỷ lệ hồ sơ được giải quyết đúng và trước hạn tại các trung tâm đều đạt trên 99%.

Kết quả này được phản ánh rõ qua chỉ số hài lòng của người dân. Theo kết quả điều tra xã hội học, mức độ hài lòng đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính cấp xã đạt trung bình 86,13%, trong đó nhiều địa phương đạt trên 90%. Đối với vùng sâu, vùng xa, mô hình “chính quyền lưu động” được triển khai hiệu quả, đưa dịch vụ công đến tận thôn, bản, bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận thuận lợi.

Ba là, phát triển đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới.

Để đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình chính quyền 02 cấp, tỉnh Quảng Trị đặc biệt chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã. Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành các chương trình, đề án đào tạo, bồi dưỡng cán bộ một cách bài bản, tập trung vào các lĩnh vực còn thiếu như công nghệ thông tin, tài chính - kế toán, quản lý đất đai.

Công tác cán bộ được đổi mới theo hướng linh hoạt, hiệu quả, từ điều động, luân chuyển nhằm khắc phục tình trạng thừa, thiếu cục bộ, đến bố trí cán bộ không phải là người địa phương đảm nhiệm các chức danh chủ chốt. Đến nay, 100% bí thư đảng ủy và 85,6% chủ tịch UBND cấp xã không phải là người địa phương, góp phần nâng cao tính khách quan, minh bạch trong thực thi công vụ.

Bốn là, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Mô hình chính quyền 02 cấp đã góp phần tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thể chế và thủ tục hành chính, qua đó khơi thông nguồn lực phát triển. Năm 2025, toàn tỉnh có 17/17 chỉ tiêu kinh tế - xã hội chủ yếu đạt và vượt kế hoạch; tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 8%. Mục tiêu 6 tháng đầu năm 2026 tiếp tục duy trì mức tăng trưởng trên 8%. Những kết quả này khẳng định vai trò thúc đẩy của mô hình mới đối với tăng trưởng và phát triển bền vững của địa phương.

Những vấn đề đặt ra và hướng tháo gỡ

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn triển khai mô hình cũng bộc lộ bốn nhóm khó khăn, vướng mắc cần được tập trung giải quyết.

Thứ nhất, sự chênh lệch về điều kiện và khối lượng công việc giữa các địa phương. Một số xã chưa đáp ứng tiêu chuẩn về diện tích, dân số; địa bàn phân tán, chia cắt gây khó khăn cho công tác quản lý, quy hoạch. Khối lượng công việc giữa các xã đồng bằng và miền núi, giữa các cơ quan cũng có sự khác biệt đáng kể.

Để khắc phục, tỉnh đã chỉ đạo xây dựng phương án giao biên chế năm 2026 theo hướng không cào bằng, mà dựa trên đặc thù từng địa phương nhằm bảo đảm tính hợp lý và hiệu quả.

Thứ hai, việc phân cấp, phân quyền chưa gắn chặt với phân bổ nguồn lực. Cấp xã được giao nhiều nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi chuyên môn sâu như quản lý đất đai, tư pháp, ngân sách, song chưa được bảo đảm đầy đủ về nhân lực, cơ sở vật chất, kinh phí và dữ liệu. Điều này dẫn đến tình trạng lúng túng, bị động và tiềm ẩn rủi ro pháp lý.

Giải pháp được tỉnh triển khai là tăng cường hướng dẫn, thẩm định từ cấp tỉnh; đồng thời điều động 158 cán bộ, công chức cấp tỉnh về hỗ trợ các lĩnh vực chuyên môn còn thiếu tại cơ sở.

Thứ ba, hạ tầng kỹ thuật và chuyển đổi số chưa đáp ứng yêu cầu. Nhiều trụ sở làm việc cấp xã xuống cấp, phân tán; chuyển đổi số chủ yếu dừng ở mức số hóa quy trình, chưa trở thành nền tảng phục vụ công tác lãnh đạo, điều hành. Hạn chế lớn nhất là thiếu nguồn lực tài chính, dữ liệu chưa liên thông và thiếu nhân lực số chuyên sâu.

Để tháo gỡ, tỉnh đã triển khai một số mô hình sáng tạo như giao bưu chính công ích tham gia một số khâu trong giải quyết thủ tục hành chính; ứng dụng trí tuệ nhân tạo, robot lễ tân tại trung tâm phục vụ hành chính công; thành lập các tổ công nghệ số cộng đồng.

Thứ tư, chất lượng nguồn nhân lực chưa đồng đều, áp lực công việc lớn. Việc sáp nhập đồng thời nhiều cấp hành chính gây khó khăn trong bố trí, sắp xếp cán bộ; tồn tại sự chênh lệch về trình độ, năng lực giữa cán bộ cấp huyện (cũ) và cấp xã. Tình trạng thừa, thiếu cục bộ vẫn diễn ra, trong khi khối lượng công việc tăng cao nhưng chế độ, chính sách chưa tương xứng, ảnh hưởng đến tâm lý cán bộ.

Tỉnh đã chỉ đạo quyết liệt việc điều hòa, sắp xếp đội ngũ cán bộ; đồng thời triển khai các đề án đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Giải pháp trong thời gian tới

Từ thực tiễn triển khai, trong thời gian tới, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Trị xác định một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện thể chế, làm rõ thẩm quyền. Rà soát, ban hành các quy định cụ thể hóa thẩm quyền của cấp xã trong các lĩnh vực quan trọng, xác định rõ nội dung xã được tự quyết và nội dung cần liên thông lên cấp tỉnh, tránh chồng chéo hoặc lạm quyền.

Thứ hai, đẩy mạnh chuyển đổi số gắn với sắp xếp tổ chức bộ máy. Nhân rộng các mô hình ứng dụng trí tuệ nhân tạo, điều hành dựa trên dữ liệu; đồng thời tiếp tục sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn nhằm mở rộng không gian phát triển.

Thứ ba, xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, hiện đại. Tập trung chuẩn hóa, nâng cao chất lượng cán bộ cấp xã theo hướng chuyển từ tư duy quản lý sang phục vụ, kiến tạo. Xây dựng bộ công cụ đánh giá hiệu quả công việc (KPI) và thực hiện nghiêm chủ trương “có ra, có vào, có lên, có xuống” trong công tác cán bộ.

Thứ tư, tăng cường kiểm tra, giám sát. Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân trong giám sát, qua đó kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm và hoàn thiện mô hình.

Sau một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương 02 cấp tại Quảng Trị đã bước đầu khẳng định tính đúng đắn và hiệu quả, góp phần hiện thực hóa chủ trương của Trung ương về đổi mới tổ chức bộ máy, tạo không gian phát triển mới và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân. Dù vẫn còn không ít khó khăn, thách thức, nhưng với quyết tâm chính trị cao cùng các giải pháp đồng bộ, có cơ sở để tin tưởng rằng Quảng Trị sẽ tiếp tục vận hành hiệu quả mô hình này, hướng tới xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ, góp phần thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững trong thời gian tới.

Minh Huệ