Những kết quả nổi bật sau 5 năm triển khai
Sau 5 năm triển khai ba Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) giai đoạn 2021-2025 gồm: Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững và Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng ĐBDTTS và miền núi, nhiều kết quả quan trọng đã được ghi nhận, góp phần tạo chuyển biến rõ nét tại khu vực nông thôn, miền núi và vùng ĐBDTTS trên cả nước.
Từ nguồn lực đầu tư của các chương trình, hệ thống kết cấu hạ tầng tiếp tục được hoàn thiện; sản xuất, sinh kế và việc làm được hỗ trợ hiệu quả; các vấn đề về nhà ở, đất ở, đất sản xuất từng bước được giải quyết; điều kiện giáo dục, y tế được cải thiện, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân.
Phát triển sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân là một trong những mục tiêu trọng tâm của Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2030.
Trong đó, Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới đạt nhiều kết quả nổi bật với 4/7 chỉ tiêu vượt mục tiêu đề ra và 3 chỉ tiêu cơ bản hoàn thành. Cả nước đã phát triển khoảng 25.000 sản phẩm OCOP, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm đặc trưng, thúc đẩy kinh tế nông thôn và quảng bá hình ảnh địa phương. Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững có 2/5 chỉ tiêu vượt kế hoạch, 2 chỉ tiêu đạt mục tiêu và 1 chỉ tiêu chưa hoàn thành; tỷ lệ hộ nghèo đa chiều đến cuối năm 2025 giảm còn 2,95%. Đối với Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng ĐBDTTS và miền núi, có 6/9 chỉ tiêu đạt và vượt kế hoạch; nhiều chính sách hỗ trợ đồng bào được triển khai hiệu quả, góp phần cải thiện đời sống và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền.
Từ thực tiễn đặt ra yêu cầu đổi mới
Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình thực hiện ba Chương trình MTQG riêng rẽ cũng bộc lộ một số hạn chế. Cơ chế điều phối còn phân tán; việc lồng ghép nguồn lực giữa các chương trình chưa thực sự hiệu quả; một số nội dung hướng dẫn còn chậm; vẫn tồn tại sự chồng chéo về nội dung, địa bàn và đối tượng thụ hưởng. Năng lực quản lý, ứng dụng công nghệ số ở cấp cơ sở còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai chương trình.
Trong khi đó, khu vực nông thôn và vùng ĐBDTTS, miền núi tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức như tác động ngày càng lớn của biến đổi khí hậu, thiên tai, suy giảm tài nguyên; chênh lệch phát triển giữa các vùng miền; tình trạng nghèo tập trung ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo; xu hướng già hóa dân số nông thôn và dịch chuyển lao động trẻ.
Đặc biệt, trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc tiếp tục triển khai riêng rẽ các chương trình có thể làm gia tăng chi phí điều phối, giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực và khó bảo đảm tính liên kết vùng, liên ngành.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chủ trì, phối hợp với Bộ Dân tộc và Tôn giáo cùng các bộ, ngành liên quan nghiên cứu, xây dựng Chương trình MTQG tích hợp 03 chương trình hiện hành.
Ngày 31/01/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Quyết định số 417/QĐ-BNNMT phê duyệt Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng ĐBDTTS và miền núi giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030. Đây là dấu mốc quan trọng, thể hiện bước chuyển trong tư duy quản lý và tổ chức thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia theo hướng thống nhất, đồng bộ và hiệu quả hơn.
Việc tích hợp ba chương trình trong một chương trình thống nhất được xác định là yêu cầu khách quan, cấp bách nhằm khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, chồng chéo chính sách; đồng thời nâng cao hiệu quả điều phối, quản lý và sử dụng nguồn lực đầu tư cho phát triển nông thôn, giảm nghèo bền vững và phát triển vùng ĐBDTTS và miền núi.
Hướng tới phát triển bao trùm và bền vững
Giai đoạn 2026-2035 hướng tới mục tiêu xây dựng nông thôn mới hiện đại, giàu đẹp, đậm đà bản sắc và phát triển bền vững, gắn với quá trình đô thị hóa và thích ứng với biến đổi khí hậu; đồng thời phát triển toàn diện vùng ĐBDTTS và miền núi, thực hiện giảm nghèo đa chiều, bao trùm và bền vững, bảo đảm bình đẳng giới và an sinh xã hội.
Cùng với đó, chương trình tập trung phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh, tuần hoàn và sinh thái; gắn với cơ cấu lại ngành nông nghiệp nhằm nâng cao thu nhập, chất lượng cuộc sống của người dân, thu hẹp chênh lệch phát triển giữa các vùng miền, nhất là vùng ĐBDTTS và miền núi. Việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của các dân tộc, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, bảo đảm quốc phòng, an ninh cũng được xác định là những nhiệm vụ trọng tâm trong quá trình triển khai.
Đến năm 2030, chương trình phấn đấu đạt nhiều mục tiêu quan trọng như: thu nhập bình quân của người dân nông thôn tăng từ 2,5 đến 3 lần so với năm 2020; thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số đạt khoảng 50% mức bình quân chung của cả nước; tỷ lệ nghèo đa chiều toàn quốc giảm bình quân từ 1% đến 1,5% mỗi năm, trong khi tỷ lệ hộ nghèo đa chiều vùng ĐBDTTS và miền núi giảm xuống dưới 10%; khoảng 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó khoảng 10% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại; vùng ĐBDTTS và miền núi cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn; đồng thời có thêm 5 tỉnh, thành phố được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.
Chương trình được triển khai trên phạm vi cả nước, ưu tiên các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng ĐBDTTS và miền núi, khu vực biên giới, hải đảo và an toàn khu. Thời gian thực hiện từ năm 2026 đến hết năm 2035, trong đó giai đoạn I được triển khai từ năm 2026 đến năm 2030.
Nhiều điểm mới trong cách tiếp cận
Một trong những điểm nổi bật của Chương trình giai đoạn 2026-2030 là tích hợp đa mục tiêu trong một chương trình thống nhất. Thay vì triển khai riêng rẽ như trước đây, Chương trình tích hợp các mục tiêu xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng ĐBDTTS và miền núi trong cùng một khuôn khổ. Cách tiếp cận này giúp nâng cao hiệu quả điều phối, tạo thuận lợi cho địa phương trong việc lồng ghép nguồn lực, đồng thời hạn chế sự chồng chéo về chính sách, địa bàn và đối tượng thụ hưởng.
Bên cạnh đó, Chương trình chuyển từ mục tiêu “đạt chuẩn” sang “nâng chất, hiện đại và bền vững”. Nếu như giai đoạn trước tập trung hoàn thành các tiêu chí, thì giai đoạn mới đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng sống của người dân, hiệu quả sinh kế, bảo vệ môi trường, năng lực quản trị, chuyển đổi số và khả năng duy trì kết quả sau khi đạt chuẩn. Đây được xem là bước chuyển quan trọng nhằm bảo đảm tính thực chất và bền vững của quá trình phát triển.
Một điểm mới đáng chú ý khác là lấy người dân làm trung tâm, cộng đồng làm chủ thể của quá trình phát triển. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn trực tiếp tham gia lựa chọn nội dung ưu tiên, đóng góp nguồn lực, giám sát, quản lý và vận hành các công trình, dự án trên địa bàn. Cách tiếp cận này góp phần phát huy tính chủ động, trách nhiệm của cộng đồng, bảo đảm các chính sách và nguồn lực đầu tư phù hợp với nhu cầu thực tiễn.
Đồng thời, Chương trình gắn phát triển nông thôn với chuyển đổi số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Việc ứng dụng khoa học công nghệ, dữ liệu số, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, phát triển nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp hữu cơ, du lịch nông thôn và các sản phẩm OCOP theo hướng xanh được xác định là những động lực quan trọng để nâng cao năng suất, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của kinh tế nông thôn trong giai đoạn mới.
Việc triển khai Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng ĐBDTTS và miền núi giai đoạn 2026-2030 không chỉ tạo khuôn khổ thống nhất trong huy động và sử dụng nguồn lực mà còn mở ra cơ hội phát triển mới cho khu vực nông thôn và miền núi. Với cách tiếp cận tích hợp, lấy người dân làm trung tâm, gắn với chuyển đổi số, tăng trưởng xanh và phát triển bao trùm, Chương trình được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ trong nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh trong giai đoạn phát triển mới của đất nước./.
Hiền Minh
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
