Đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu - Động lực thúc đẩy phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Thực trạng hạ tầng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đặt ra yêu cầu đầu tư đồng bộ

Trước khi Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030 được triển khai theo Quyết định số 1719/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, kết cấu hạ tầng tại nhiều địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa còn thiếu và yếu. Nhiều thôn, bản chưa có đường ô tô đến trung tâm; giao thông chủ yếu là đường đất, đường mòn, thường xuyên bị chia cắt trong mùa mưa. Hệ thống điện lưới quốc gia chưa phủ đến nhiều khu vực; công trình cấp nước sinh hoạt còn thiếu; trường học, trạm y tế và các thiết chế văn hóa xuống cấp, chưa đáp ứng yêu cầu phục vụ người dân.

Những hạn chế về hạ tầng đã ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu, đồng thời làm gia tăng chi phí sản xuất, hạn chế giao thương hàng hóa và thu hút đầu tư. Đây được xác định là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số chậm phát triển, tỷ lệ hộ nghèo còn cao và khoảng cách phát triển với các khu vực khác chưa được thu hẹp.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Dự án "Đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu, phục vụ sản xuất, đời sống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi và các đơn vị sự nghiệp công lập của lĩnh vực dân tộc" được triển khai trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia, gồm hai tiểu dự án, trong đó Tiểu dự án 1 tập trung đầu tư hệ thống hạ tầng thiết yếu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Các hạng mục ưu tiên bao gồm đường giao thông nông thôn, công trình thủy lợi quy mô nhỏ, hệ thống điện lưới quốc gia hoặc các nguồn điện phù hợp, công trình cấp nước sinh hoạt tập trung, trường học, trạm y tế và nhà văn hóa cộng đồng. Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2025, 100% xã có đường ô tô đến trung tâm được nhựa hóa hoặc bê tông hóa; 70% thôn có đường ô tô được cứng hóa; 99% hộ dân được sử dụng điện lưới quốc gia hoặc nguồn điện phù hợp; 90% người dân được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh; 100% trường học, trạm y tế được xây dựng kiên cố và người dân được tiếp cận thông tin thông qua phát thanh, truyền hình.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Chương trình xác định đầu tư cứng hóa tối thiểu 3.250 km đường giao thông nông thôn; giải quyết nhu cầu nước sinh hoạt cho hơn 268.860 hộ dân; xây dựng trên 800 công trình cấp nước tập trung; đồng thời tăng cường cơ sở vật chất cho hơn 320 trường phổ thông dân tộc nội trú và hơn 1.100 trường phổ thông dân tộc bán trú.

Tạo chuyển biến rõ nét về điều kiện sản xuất và đời sống

Sau gần 5 năm triển khai, Dự án đã góp phần cải thiện đáng kể hệ thống kết cấu hạ tầng tại nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Hàng nghìn kilômét đường giao thông nông thôn được đầu tư xây dựng, nâng cấp và bê tông hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân đi lại, vận chuyển hàng hóa, tiêu thụ nông sản và tiếp cận các dịch vụ công.

Việc hoàn thiện hệ thống giao thông không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn mở rộng cơ hội liên kết vùng, thúc đẩy giao thương, phát triển sản xuất hàng hóa và từng bước thu hút doanh nghiệp đầu tư vào khu vực miền núi.

Cùng với đó, hệ thống điện lưới quốc gia đã được mở rộng đến hầu hết các xã, thôn, bản, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, tạo điều kiện ứng dụng cơ giới hóa trong sản xuất, phát triển các ngành nghề nông thôn và nâng cao khả năng tiếp cận thông tin của người dân.

Nhiều trường học, trạm y tế được xây dựng mới hoặc cải tạo, nâng cấp theo hướng kiên cố, đáp ứng tốt hơn yêu cầu dạy học và chăm sóc sức khỏe ban đầu. Hệ thống cấp nước sinh hoạt tập trung từng bước được hoàn thiện, góp phần cải thiện điều kiện vệ sinh môi trường, giảm nguy cơ dịch bệnh và nâng cao chất lượng cuộc sống của đồng bào.

Thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy, khi hạ tầng thiết yếu được đầu tư đồng bộ, đời sống kinh tế - xã hội đã có những chuyển biến tích cực. Giao thông thuận lợi giúp giảm chi phí vận chuyển, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm; điện và nước sạch tạo điều kiện phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập; trường học và trạm y tế khang trang góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và bảo đảm an sinh xã hội. Đây là những tiền đề quan trọng để từng bước giảm nghèo bền vững, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và giữ vững quốc phòng, an ninh tại các địa bàn chiến lược.

Tiếp tục ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng trong giai đoạn 2026-2030

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai Dự án vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Điều kiện địa hình hiểm trở, dân cư phân tán khiến chi phí đầu tư xây dựng các công trình hạ tầng tại miền núi cao hơn nhiều lần so với khu vực đồng bằng. Công tác duy tu, bảo dưỡng sau đầu tư còn hạn chế do thiếu nguồn lực tài chính và năng lực quản lý ở cơ sở; nhiều tuyến đường bị hư hỏng sau thiên tai, mưa lũ, ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác công trình.

Theo kết quả đánh giá giữa kỳ Chương trình, nhóm mục tiêu về phát triển hạ tầng kỹ thuật vẫn là một trong những nội dung chưa đạt tiến độ như kỳ vọng, đòi hỏi phải có giải pháp quyết liệt hơn trong giai đoạn tiếp theo.

Trong giai đoạn 2026-2030, cần tiếp tục ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư cho hệ thống giao thông, thủy lợi, điện, nước sạch, trường học, trạm y tế và các công trình phục vụ sản xuất phù hợp với điều kiện từng địa phương. Đồng thời, cần tăng cường công tác quản lý, vận hành, duy tu, bảo trì công trình sau đầu tư; đẩy mạnh phân cấp gắn với nâng cao năng lực của chính quyền cơ sở nhằm bảo đảm các công trình phát huy hiệu quả lâu dài.

Đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu không chỉ góp phần cải thiện điều kiện sống của đồng bào dân tộc thiểu số mà còn tạo nền tảng để phát triển kinh tế, thu hút đầu tư, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu sản xuất và thực hiện hiệu quả mục tiêu phát triển nhanh, bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho hạ tầng vùng đồng bào dân tộc thiểu số chính là giải pháp có ý nghĩa chiến lược nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, bảo đảm an sinh xã hội và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Vân Phong