Triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục
Trước khi Chương trình được triển khai, tình trạng mù chữ và tái mù chữ trong đồng bào dân tộc thiểu số, đặc biệt là phụ nữ, người cao tuổi và người dân sinh sống ở vùng sâu, vùng xa vẫn là một trong những rào cản lớn đối với quá trình phát triển. Theo thống kê trước năm 2020, tại nhiều địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tỷ lệ người từ 15 tuổi trở lên đọc thông, viết thạo tiếng phổ thông chỉ đạt dưới 70%.
Những hạn chế này xuất phát từ nhiều nguyên nhân như điều kiện kinh tế còn khó khăn, địa hình chia cắt, giao thông đi lại phức tạp, rào cản ngôn ngữ, phong tục, tập quán và điều kiện học tập còn nhiều thiếu thốn. Không ít người dân phải ưu tiên lao động sản xuất, mưu sinh nên việc tham gia học tập thường xuyên gặp nhiều trở ngại.
Bên cạnh đó, tình trạng thiếu giáo viên, nhất là giáo viên công tác tại vùng sâu, vùng xa, giáo viên là người dân tộc thiểu số hoặc giáo viên biết tiếng dân tộc vẫn diễn ra ở nhiều địa phương. Tại nhiều điểm trường lẻ, chỉ có từ một đến hai giáo viên phụ trách nhiều khối lớp, đồng thời đảm nhiệm cả việc chăm sóc, quản lý học sinh bán trú. Điều kiện công tác còn nhiều khó khăn trong khi chế độ đãi ngộ chưa thực sự tương xứng khiến việc thu hút, giữ chân giáo viên tại vùng đặc biệt khó khăn vẫn là bài toán cần tiếp tục giải quyết.
Nhằm khắc phục những tồn tại trên, Dự án "Phát triển giáo dục đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực" thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia đã triển khai nhiều nhóm giải pháp đồng bộ, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ người từ 15 tuổi trở lên đọc thông, viết thạo tiếng phổ thông lên trên 90% vào năm 2025.
Một trong những giải pháp trọng tâm là tổ chức các lớp xóa mù chữ theo hướng linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế của đồng bào. Thời gian học được bố trí vào buổi tối, ngày nghỉ hoặc mùa nông nhàn; địa điểm học ngay tại thôn, bản hoặc điểm trường gần nơi cư trú, tạo điều kiện thuận lợi để người dân tham gia. Việc bố trí giáo viên biết tiếng dân tộc, am hiểu văn hóa địa phương đã góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy, giúp học viên tiếp thu kiến thức thuận lợi hơn.
Song song với đó, Chương trình tập trung đầu tư cơ sở vật chất, từng bước hoàn thiện mạng lưới trường lớp ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đến nay, Chương trình đã hỗ trợ đầu tư cho hơn 320 trường phổ thông dân tộc nội trú, hơn 1.100 trường phổ thông dân tộc bán trú và 7 cơ sở dự bị đại học. Việc tăng cường hệ thống trường bán trú không chỉ cải thiện điều kiện học tập, sinh hoạt của học sinh mà còn giải quyết căn bản những khó khăn về khoảng cách địa lý, giúp học sinh ở vùng sâu, vùng xa có điều kiện học tập ổn định hơn.
Cùng với đầu tư cơ sở vật chất, nhiều chính sách thu hút, phát triển đội ngũ giáo viên cũng được triển khai như hỗ trợ phụ cấp ưu đãi, nhà ở công vụ, thực hiện chế độ luân chuyển phù hợp và tăng cường đào tạo giáo viên là người dân tộc thiểu số. Phương châm phát triển đội ngũ giáo viên "tại chỗ" từng bước phát huy hiệu quả khi nhiều học sinh, sinh viên người dân tộc thiểu số sau khi tốt nghiệp đã trở về công tác tại chính địa phương mình, góp phần khắc phục tình trạng thiếu giáo viên và nâng cao chất lượng giáo dục.
Kết quả tích cực sau 5 năm triển khai
Sau gần 5 năm thực hiện, các chính sách về giáo dục và đào tạo trong Chương trình mục tiêu quốc gia đã tạo chuyển biến tích cực đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Đến nay, cả nước đã tổ chức 4.752 lớp xóa mù chữ với sự tham gia của 95.033 học viên. Tỷ lệ người từ 15 tuổi trở lên đọc thông, viết thạo tiếng phổ thông tiếp tục được cải thiện ở hầu hết các địa phương, góp phần nâng cao dân trí, mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, khoa học - kỹ thuật và các dịch vụ xã hội của đồng bào.
Tỷ lệ huy động học sinh trong độ tuổi đến trường cũng có nhiều chuyển biến tích cực. Học sinh mẫu giáo 5 tuổi đến trường đạt trên 98%; học sinh tiểu học đạt trên 97%; học sinh trung học cơ sở đạt trên 95%. Những kết quả này cho thấy hiệu quả của việc đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất, chính sách hỗ trợ người học và phát triển đội ngũ giáo viên.
Bên cạnh các chính sách của Chương trình mục tiêu quốc gia, nhiều mô hình hỗ trợ giáo dục đã phát huy hiệu quả thiết thực. Tiêu biểu là Chương trình "Cán bộ, chiến sĩ Quân đội nâng bước em tới trường", mỗi năm hỗ trợ hơn 5.000 học sinh dân tộc thiểu số có hoàn cảnh khó khăn. Không chỉ hỗ trợ về vật chất, chương trình còn tạo động lực tinh thần để các em tiếp tục học tập, góp phần tăng cường sự gắn bó giữa quân đội với nhân dân, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và xây dựng "thế trận lòng dân" vững chắc tại khu vực biên giới.
Tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số
Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi vẫn còn không ít khó khăn cần tiếp tục tháo gỡ. Tỷ lệ học sinh trung học phổ thông hiện mới đạt trên 60%, phản ánh tình trạng bỏ học sau trung học cơ sở vẫn còn diễn ra tại nhiều địa phương. Chất lượng giáo dục nhìn chung vẫn thấp hơn mặt bằng chung của cả nước; chương trình, học liệu và phương pháp giảng dạy ở một số nơi chưa thật sự phù hợp với đặc điểm văn hóa, ngôn ngữ và điều kiện học tập của học sinh dân tộc thiểu số.
Trong thời gian tới, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách phát triển đội ngũ giáo viên vùng khó khăn theo hướng ổn định, bền vững; đẩy mạnh đào tạo giáo viên là người dân tộc thiểu số; đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy phù hợp với đặc thù từng vùng, từng dân tộc; đồng thời tiếp tục mở rộng các lớp xóa mù chữ, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và huy động sự tham gia của toàn xã hội trong phát triển giáo dục.
Xóa mù chữ và phát triển đội ngũ giáo viên không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục mà còn là giải pháp căn bản để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, giảm nghèo bền vững và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đầu tư cho giáo dục hôm nay chính là đầu tư cho sự phát triển lâu dài, góp phần bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, củng cố khối đại đoàn kết dân tộc và tạo động lực để vùng đồng bào dân tộc thiểu số phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
Hải Yến
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
