Được hình thành trên cơ sở hợp nhất tỉnh Đồng Nai và tỉnh Bình Phước, thành phố Đồng Nai có diện tích lên tới 12.737,18 km², dân số trên 5 triệu người, quản lý 95 xã, phường. Với 44 khu công nghiệp thu hút hơn 1.3 triệu công nhân, GRDP bình quân đầu người dự kiến năm 2025 đạt 152,29 triệu đồng và thu ngân sách nhà nước trên 100.000 tỷ đồng (đứng thứ tư cả nước), Đồng Nai đang đối mặt với những yêu cầu quản trị hết sức phức tạp. Sau hơn một năm triển khai, thực tiễn vận hành mô hình đã cho thấy những kết quả bước đầu quan trọng, khẳng định tính đúng đắn của chủ trương, đồng thời cũng bộc lộ những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện để mô hình phát huy tối đa hiệu quả.
Những chuyển biến tích cực sau một năm vận hành
Sau một năm đi vào hoạt động, mô hình chính quyền địa phương 02 cấp tại Đồng Nai đã tạo ra những chuyển biến tích cực, sâu sắc trong toàn bộ hệ thống chính trị, từ tổ chức bộ máy, phương thức lãnh đạo đến năng lực quản trị và chất lượng phục vụ nhân dân.
Một là, bộ máy tinh gọn hơn, vận hành thông suốt hơn.
Một trong những thành công nổi bật đầu tiên là bộ máy của hệ thống chính trị từ thành phố đến cơ sở đã nhanh chóng ổn định, vận hành thông suốt, đảm bảo hoạt động lãnh đạo, điều hành không bị gián đoạn. Việc cắt giảm nhiều tầng nấc trung gian đã giúp cho chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của từng cấp, từng cơ quan được phân định rõ ràng hơn. Cơ chế phối hợp được hoàn thiện theo hướng thống nhất, minh bạch, gắn với trách nhiệm của từng chủ thể, tạo nên một guồng máy hoạt động nhịp nhàng và hiệu quả.
Để tạo nền tảng pháp lý cho mô hình mới, các cấp chính quyền đã khẩn trương rà soát, hoàn thiện hệ thống quy chế làm việc theo nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả”. Theo báo cáo của Thành ủy Đồng Nai, trong 1 năm qua, Ban Thường vụ Thành ủy Đồng Nai đã ban hành 119 văn bản lãnh đạo; Hội đồng nhân dân thành phố ban hành 175 văn bản phục vụ tổ chức bộ máy và phân cấp; UBND thành phố ban hành 70 văn bản chỉ đạo, 18 quyết định phân cấp và 34 văn bản ủy quyền; Ủy ban Mặt trận Tổ quốc thành phố ban hành 48 văn bản hướng dẫn. Việc hoàn thiện đồng bộ thể chế nội bộ đã giúp bộ máy vận hành ổn định, phát huy vai trò của cấp xã trong phục vụ trực tiếp người dân, trong khi cấp thành phố tập trung vào các nhiệm vụ chiến lược như hoạch định chủ trương, điều phối phát triển và xử lý các vấn đề liên ngành.
Hai là, phương thức lãnh đạo của Đảng được đổi mới, năng lực cầm quyền được nâng lên
Mô hình mới đã thúc đẩy một sự thay đổi quan trọng trong phương thức lãnh đạo của các cấp ủy Đảng: chuyển từ lãnh đạo trực tiếp từng công việc cụ thể sang lãnh đạo bằng chủ trương, nghị quyết, quy chế, gắn liền với tăng cường công tác kiểm tra, giám sát. Cấp ủy tập trung vào hoạch định chính sách, hoàn thiện thể chế và phát huy vai trò của chính quyền. Nhờ đó, kỷ luật, kỷ cương hành chính được tăng cường, trách nhiệm người đứng đầu được đề cao, hạn chế tình trạng né tránh, đùn đẩy.
Công tác kiểm tra, giám sát được đẩy mạnh theo hướng bám sát cơ sở để kịp thời tháo gỡ khó khăn ngay từ khi mới phát sinh. Minh chứng là Ban Thường vụ Thành ủy đã thành lập 08 đoàn khảo sát tại các xã, phường; UBND thành phố thành lập 05 tổ công tác khảo sát tại 32 xã, phường.
Ba là, năng lực quản trị có bước chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị phát triển
Đây là kết quả mang tính đột phá, thể hiện sự chuyển dịch từ mô hình chính quyền “quản lý” sang “phục vụ”. Chính quyền thành phố tập trung hơn vào hoạch định chính sách, điều phối nguồn lực và hỗ trợ cơ sở, đồng thời mạnh dạn phân cấp, phân quyền cho cấp xã. Việc đẩy mạnh phân cấp đã tạo ra chuyển biến rõ nét trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm giải trình của đội ngũ cán bộ cơ sở.
Đến nay, khối chính quyền đã thực hiện 784 nhiệm vụ phân cấp, phân quyền và ủy quyền (trong đó 643 nhiệm vụ giao các sở, ngành và 141 nhiệm vụ giao cấp xã). Cùng với đó, khối Đảng thực hiện 49 nhiệm vụ, Hội đồng nhân dân 06 nhiệm vụ. Song song đó, thành phố xác định cải cách hành chính và chuyển đổi số là nền tảng của quản trị hiện đại. Hiện toàn thành phố đang thực hiện 2.139 thủ tục hành chính, trong đó 1.365 thủ tục được cung cấp trực tuyến toàn trình và 507 thủ tục trực tuyến một phần, từng bước hình thành phương thức điều hành dựa trên dữ liệu, phục vụ người dân, doanh nghiệp hiệu quả hơn.
Một số khó khăn, vướng mắc và yêu cầu cần tiếp tục hoàn thiện
Bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn vận hành mô hình cũng đã bộc lộ những vướng mắc, đặt ra yêu cầu cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cả về thể chế, cơ chế vận hành và các điều kiện đảm bảo.
Thứ nhất, thể chế chưa theo kịp yêu cầu đổi mới của mô hình.
Đây là thách thức lớn nhất hiện nay. Trong khi việc tổ chức lại bộ máy diễn ra quyết liệt, đồng bộ, thì quá trình sửa đổi, hoàn thiện hệ thống pháp luật chuyên ngành (về đất đai, đầu tư công, quy hoạch, xây dựng, tài chính công…) lại cần nhiều thời gian hơn. Điều này dẫn đến tình trạng mô hình tổ chức mới đã vận hành nhưng cơ sở pháp lý chưa theo kịp, một số quy định còn chồng chéo, chưa phân định rõ thẩm quyền giữa cấp thành phố và cấp xã.
Sự khác biệt rất lớn về quy mô dân số, mức độ đô thị hóa, khối lượng công việc giữa các đơn vị cấp xã cũng là một vấn đề nan giải. Thực tế cho thấy có những xã, phường trên 150.000 dân và có những nơi dưới 10.000 dân, nhưng mô hình cơ cấu tổ chức, biên chế vẫn áp dụng chung. Điều này tạo ra áp lực khổng lồ cho cán bộ ở những địa bàn lớn. Thống kê cho thấy, một công chức Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường phải xử lý từ 18-21 đầu việc/ngày, chưa kể các nhiệm vụ đột xuất khác.
Thứ hai, phân cấp, phân quyền cần đi đôi với phân bổ nguồn lực và điều kiện đảm bảo.
Thực tiễn cho thấy việc chuyển giao thẩm quyền ở nhiều lĩnh vực chưa đồng bộ với việc phân bổ nguồn lực (nhân lực, ngân sách, dữ liệu). Sau phân cấp, khối lượng công việc của cấp xã tăng nhanh, đặc biệt là trong các lĩnh vực phức tạp như đất đai, xây dựng, môi trường, trong khi năng lực đội ngũ cán bộ còn chênh lệch. Cơ chế phân bổ nguồn lực hiện nay vẫn chủ yếu dựa trên quy mô đơn vị hành chính, chưa phản ánh đầy đủ các yếu tố về quy mô dân số, khối lượng công việc, mức độ đô thị hóa, làm hạn chế hiệu quả của việc phân cấp.
Thứ ba, năng lực quản trị và chất lượng đội ngũ cán bộ còn chênh lệch.
Sau một năm, khó khăn không còn nằm ở việc sắp xếp tổ chức mà đã chuyển sang năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ. Việc chuyển từ môi trường làm việc cấp huyện (cấp trung gian) sang trực tiếp lãnh đạo, điều hành ở cơ sở đòi hỏi cán bộ phải có kiến thức tổng hợp, kỹ năng quản trị địa phương và khả năng xử lý tình huống thực tiễn. Tuy nhiên, do điều kiện lịch sử và đặc điểm địa bàn, năng lực quản trị và chất lượng cán bộ giữa các xã, phường vẫn còn chênh lệch. Cơ chế đánh giá cán bộ hiện nay còn nặng về quy trình, chưa thực sự lấy kết quả đầu ra và chất lượng phục vụ người dân làm tiêu chí chủ yếu.
Thứ tư, hạ tầng số, cơ sở dữ liệu chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của mô hình mới
Mô hình 02 cấp làm gia tăng khối lượng thông tin cần xử lý và yêu cầu phối hợp nhanh chóng, đòi hỏi hạ tầng số và cơ sở dữ liệu phải đồng bộ. Tuy nhiên, cơ sở dữ liệu của nhiều ngành vẫn chưa được chuẩn hóa, kết nối; việc chia sẻ dữ liệu còn hạn chế. Qua thống kê, bình quân mỗi xã, phường phải sử dụng từ 8 - 9 phần mềm chuyên ngành khác nhau, gây ra tình trạng phân mảnh và khó khăn trong quản trị tổng thể.
Nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong thời gian tới
Từ thực tiễn của Đồng Nai, để tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, giai đoạn tới cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng quản trị, phát huy tối đa hiệu quả phân cấp, phân quyền và xây dựng nền hành chính hiện đại. Theo đó, Thành ủy Đồng Nai đã xác định một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm:
Một là, tiếp tục hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật. Đề nghị Trung ương tiếp tục rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật chuyên ngành để đảm bảo thống nhất với mô hình tổ chức mới, tháo gỡ các nội dung còn chồng chéo, phân định rõ thẩm quyền theo nguyên tắc “một việc chỉ giao một cơ quan chủ trì và một cấp chịu trách nhiệm chính”.
Hai là, nghiên cứu hoàn thiện cơ chế tổ chức chính quyền cơ sở theo quy mô quản trị và đặc điểm phát triển. Nghiên cứu cơ chế phân bổ nguồn lực (biên chế, cấp phó, ngân sách, đầu tư hạ tầng) một cách linh hoạt, không chỉ dựa trên tiêu chí dân số, diện tích mà cần bổ sung các tiêu chí về quy mô quản trị, trình độ phát triển, đặc điểm kinh tế - xã hội và khối lượng nhiệm vụ thực tế của từng địa phương.
Ba là, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực và tăng cường trách nhiệm giải trình. Việc giao nhiệm vụ phải đi đôi với thẩm quyền, nguồn lực, trách nhiệm và cơ chế giám sát phù hợp; xây dựng cơ chế phân bổ nguồn lực theo khối lượng nhiệm vụ và yêu cầu quản trị, thay vì chủ yếu dựa trên đơn vị hành chính. Đối với các địa bàn có tính đặc thù cao (đô thị lớn, khu công nghiệp, biên giới), cần có cơ chế đặc thù để đáp ứng yêu cầu quản lý.
Bốn là, coi chuyển đổi số và dữ liệu là nền tảng của mô hình quản trị hiện đại, chuyển mạnh từ tư duy “xây dựng phần mềm” sang “xây dựng hệ sinh thái dữ liệu”, từ “ứng dụng công nghệ thông tin” sang “quản trị bằng dữ liệu thời gian thực”. Đề nghị Trung ương sớm hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu để tạo nền tảng dùng chung cho công tác lãnh đạo, điều hành.
Năm là, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ; hoàn thiện các quy định về vị trí việc làm, tiêu chuẩn chức danh và đánh giá cán bộ theo hướng lấy kết quả thực hiện nhiệm vụ, chất lượng phục vụ người dân làm thước đo chính. Từng bước chuyển từ đánh giá theo quá trình sang đánh giá theo kết quả đầu ra và giá trị tạo ra cho xã hội. Xây dựng đội ngũ cán bộ có tư duy đổi mới, bản lĩnh, trách nhiệm, và hoàn thiện cơ chế khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Qua một năm vận hành, thực tiễn tại thành phố Đồng Nai đã khẳng định chủ trương của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy là hoàn toàn đúng đắn, phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước. Quan trọng hơn, mô hình chính quyền địa phương 02 cấp đã cơ bản hoàn thành giai đoạn sắp xếp tổ chức để chuyển sang một giai đoạn mới, cao hơn: giai đoạn nâng cao chất lượng quản trị. Với quy mô lớn và nhiều đặc thù, những kết quả và kinh nghiệm của Đồng Nai là cơ sở tham khảo có giá trị để tiếp tục hoàn thiện mô hình này trên cả nước. Trọng tâm thời gian tới sẽ là hoàn thiện thể chế, đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực quản trị, phát huy hiệu quả phân cấp, phân quyền và xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu của nền quản trị quốc gia hiện đại, góp phần thực hiện thắng lợi hai mục tiêu 100 năm mà Đảng ta đã xác định.
Minh Anh
Tin tức cùng chuyên mục
Bài viết cùng tác giả
