Tăng cường trang bị kỹ năng nghề và tạo việc làm cho lao động vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Nhận thức rõ vai trò của nguồn nhân lực, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030 đã xác định đào tạo nghề, giải quyết việc làm là một trong những nội dung trọng tâm. Chương trình đặt mục tiêu đào tạo nghề cho khoảng 2,25 triệu người và tạo thêm việc làm cho khoảng 4 triệu hộ trong giai đoạn 2021-2025, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào.

Thúc đẩy đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tiễn

Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi hiện chiếm tỷ trọng lớn trong lực lượng lao động nông thôn của cả nước. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực còn nhiều hạn chế; tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề còn thấp; đa số lao động vẫn làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp với quy mô nhỏ lẻ, phương thức sản xuất truyền thống, năng suất và hiệu quả chưa cao. Thiếu kỹ năng nghề cùng với cơ hội việc làm hạn chế là nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng nghèo đói và thu nhập không ổn định ở nhiều địa phương.

Bên cạnh đó, quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp đã tạo nên làn sóng dịch chuyển lao động từ khu vực miền núi đến các đô thị, khu công nghiệp để tìm kiếm việc làm. Tuy góp phần cải thiện thu nhập trước mắt, nhưng phần lớn lao động di cư chỉ làm các công việc giản đơn, thiếu tính ổn định, điều kiện lao động còn nhiều khó khăn. Việc thiếu lực lượng lao động trẻ tại địa phương cũng ảnh hưởng đến quá trình phát triển kinh tế, đồng thời kéo theo nhiều vấn đề xã hội như trẻ em thiếu sự chăm sóc của cha mẹ, người cao tuổi sống đơn thân và nguy cơ mai một các giá trị văn hóa truyền thống.

Để khắc phục những hạn chế trên, Chương trình mục tiêu quốc gia đã triển khai đồng bộ các chính sách đào tạo nghề theo hướng gắn chặt với nhu cầu sử dụng lao động và điều kiện phát triển của từng địa phương. Mục tiêu đến năm 2025 là có khoảng 50% lao động trong độ tuổi tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số được đào tạo nghề phù hợp với điều kiện thực tế và nhu cầu của thị trường.

Một trong những điểm đổi mới nổi bật là chuyển từ phương thức đào tạo theo năng lực sẵn có của cơ sở giáo dục nghề nghiệp sang đào tạo theo nhu cầu của doanh nghiệp và định hướng phát triển kinh tế địa phương. Mô hình liên kết giữa cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và người lao động từng bước được hình thành, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và tăng cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp.

Các ngành nghề được ưu tiên đào tạo tập trung vào những lĩnh vực có tiềm năng phát triển tại địa phương như kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi, chế biến nông, lâm sản, sửa chữa máy nông nghiệp, nghề dệt thổ cẩm, du lịch cộng đồng, dịch vụ lưu trú, nhà hàng và nhiều ngành nghề phi nông nghiệp phù hợp với điều kiện của từng vùng. Nội dung đào tạo được lồng ghép với chuyển giao khoa học kỹ thuật, hướng dẫn xây dựng mô hình sản xuất, phát triển chuỗi giá trị và ứng dụng công nghệ trong sản xuất.

Song song với đào tạo nghề, nhiều chính sách hỗ trợ tạo việc làm cũng được triển khai như cho vay vốn ưu đãi thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội để phát triển sản xuất, kinh doanh; kết nối cung - cầu lao động với các khu công nghiệp, khu chế xuất; hỗ trợ người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; khôi phục và phát triển các làng nghề truyền thống gắn với phát triển du lịch, góp phần đa dạng hóa sinh kế và mở rộng cơ hội việc làm cho đồng bào.

Đối với các hộ gia đình không có hoặc thiếu đất sản xuất, Chương trình còn triển khai chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, từng bước giúp người dân chuyển từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang các ngành nghề phi nông nghiệp có giá trị gia tăng cao hơn, phù hợp với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và điều kiện phát triển của từng địa phương.

Nâng cao hiệu quả đào tạo nghề, tạo việc làm bền vững

Qua quá trình triển khai, công tác đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho đồng bào dân tộc thiểu số đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tính đến đầu năm 2026, đã có 115.575 lao động được đào tạo nghề và hỗ trợ giới thiệu việc làm. Nhiều người sau khi hoàn thành khóa học đã chủ động phát triển mô hình sản xuất, mở cơ sở kinh doanh nhỏ, từng bước tạo việc làm cho bản thân và người dân tại địa phương.

Hoạt động đào tạo nghề ngày càng gắn với phát triển sinh kế và khai thác lợi thế của từng vùng. Hàng trăm nghìn lao động người dân tộc thiểu số được hỗ trợ học nghề trình độ sơ cấp hoặc các khóa đào tạo ngắn hạn, tập trung vào các lĩnh vực nông nghiệp ứng dụng kỹ thuật mới, chế biến nông sản, nghề may, dịch vụ du lịch và các ngành nghề truyền thống.

Cùng với đó, công tác kết nối việc làm từng bước được mở rộng thông qua hệ thống trung tâm dịch vụ việc làm, các doanh nghiệp và các chương trình đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Nhiều mô hình du lịch cộng đồng tại các địa phương như Lào Cai, Phú Thọ, Đắk Lắk... đã phát huy hiệu quả, tạo việc làm ổn định cho hàng nghìn lao động, góp phần nâng cao thu nhập và bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc.

Kết quả thực hiện Chương trình cũng cho thấy tỷ lệ lao động qua đào tạo tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số tiếp tục tăng; thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số đạt khoảng 43,4 triệu đồng/người/năm, tăng 3,1 lần so với năm 2020. Đây là một trong những yếu tố quan trọng góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số bình quân khoảng 3,4% mỗi năm, vượt mục tiêu đề ra.

Tuy nhiên, so với mục tiêu đào tạo nghề cho khoảng 2,25 triệu người, kết quả đạt được vẫn còn khoảng cách đáng kể. Chất lượng đào tạo ở một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động; việc gắn kết giữa đào tạo với tuyển dụng còn chưa đồng đều; cơ hội việc làm sau đào tạo ở một số địa phương còn hạn chế. Bên cạnh đó, tâm lý mong muốn làm việc gần nơi cư trú của một bộ phận người lao động cũng ảnh hưởng đến khả năng dịch chuyển lao động đến những khu vực có nhu cầu tuyển dụng lớn.

Trong giai đoạn 2026-2030, để nâng cao hiệu quả đào tạo nghề và tạo việc làm bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số, cần tiếp tục hoàn thiện mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo hướng linh hoạt, gắn với nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp và đặc thù phát triển kinh tế của từng địa phương; đẩy mạnh đào tạo nghề gắn với việc làm tại chỗ; thu hút doanh nghiệp đầu tư vào vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi nhằm tạo thêm nhiều cơ hội việc làm ổn định.

Đồng thời, cần phát triển mạnh kinh tế tập thể, hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và vừa; hỗ trợ thanh niên dân tộc thiểu số khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo; mở rộng các chương trình tín dụng ưu đãi, tư vấn nghề nghiệp và kết nối thị trường lao động. Song song với đó là tăng cường ứng dụng công nghệ số trong đào tạo nghề, tư vấn việc làm và quản lý thị trường lao động, giúp người lao động tiếp cận thông tin tuyển dụng nhanh chóng, thuận lợi hơn.

Đào tạo nghề gắn với giải quyết việc làm không chỉ tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xây dựng nông thôn mới và củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc. Đây cũng là tiền đề quan trọng để thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển nhanh, bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong giai đoạn mới.

Hải Yến