Nâng cao năng lực cho cộng đồng và cán bộ cơ sở phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi

Xuất phát từ yêu cầu đó, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030 đã dành nhiều nguồn lực cho công tác đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực của cộng đồng và đội ngũ cán bộ các cấp, coi đây là giải pháp nền tảng để nâng cao hiệu quả quản trị ở cơ sở, phát huy nội lực của đồng bào và bảo đảm sự phát triển bền vững của vùng.

Phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng và đội ngũ cán bộ cơ sở

Trong đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số, cộng đồng với các thiết chế truyền thống như già làng, trưởng bản, trưởng dòng họ, người có uy tín luôn giữ vai trò quan trọng trong việc củng cố khối đoàn kết, duy trì bản sắc văn hóa, giữ gìn an ninh, trật tự và vận động người dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Sự đồng thuận, chủ động tham gia của người dân là điều kiện tiên quyết để các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội được triển khai hiệu quả.

Song hành với đó, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã và cán bộ thôn, bản là lực lượng trực tiếp tổ chức thực hiện chính sách tại cơ sở. Đây là cầu nối giữa Nhà nước với Nhân dân, đồng thời là lực lượng tham mưu, hướng dẫn, tổ chức và giám sát việc thực hiện các chương trình phát triển trên địa bàn.

Tuy nhiên, ở nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, chất lượng nguồn nhân lực tại chỗ vẫn còn những hạn chế. Một bộ phận cán bộ cơ sở còn thiếu kỹ năng quản lý, điều hành, lập kế hoạch và tổ chức thực hiện chương trình; khả năng ứng dụng công nghệ thông tin, tiếp cận các phương pháp quản lý hiện đại còn hạn chế. Trong khi đó, nhận thức pháp luật, kỹ năng tổ chức sản xuất, phát triển kinh tế của một bộ phận người dân chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Những hạn chế này ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và chất lượng triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia, làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư và chưa phát huy đầy đủ vai trò chủ thể của cộng đồng trong quá trình phát triển.

Nhằm khắc phục những tồn tại đó, Chương trình mục tiêu quốc gia đã triển khai đồng bộ nhiều hoạt động nâng cao năng lực cho cả cộng đồng và đội ngũ cán bộ cơ sở.

Đối với cộng đồng, Chương trình tập trung tuyên truyền, phổ biến chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến từng thôn, bản; nâng cao nhận thức về quyền, nghĩa vụ của công dân; hướng dẫn kỹ thuật sản xuất, chăn nuôi, bảo vệ và phát triển rừng; hỗ trợ xây dựng, củng cố các tổ hợp tác, hợp tác xã, câu lạc bộ sản xuất; đồng thời phát huy vai trò giám sát của cộng đồng trong quá trình triển khai các công trình, dự án trên địa bàn.

Đối với đội ngũ cán bộ cơ sở, Chương trình chú trọng đào tạo, bồi dưỡng kiến thức về chính sách dân tộc, kỹ năng quản lý, lập kế hoạch, quản lý tài chính, giám sát và đánh giá chương trình, dự án; đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành. Nội dung bồi dưỡng được xây dựng theo từng nhóm đối tượng, từ cán bộ lãnh đạo cấp huyện, cấp xã đến cán bộ thôn, bản, bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tiễn của từng vị trí công tác.

Theo kết quả triển khai Chương trình, hơn 224.900 lượt cán bộ, công chức, viên chức đã được bồi dưỡng kiến thức về chính sách dân tộc và công tác dân tộc; khoảng 30.000 cán bộ trong hệ thống chính trị ở cơ sở được hỗ trợ nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ công tác quản lý và điều hành. Đây là những tiền đề quan trọng góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở trong giai đoạn chuyển đổi số và cải cách hành chính hiện nay.

Một điểm nhấn của Chương trình là quan tâm đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ nữ là người dân tộc thiểu số. Thông qua các lớp tập huấn chuyên đề, nhiều cán bộ nữ đã được trang bị kiến thức, kỹ năng lãnh đạo, quản lý, nâng cao sự tự tin để tham gia hoạt động xã hội và từng bước đảm nhiệm các vị trí lãnh đạo, quản lý tại địa phương, góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu bình đẳng giới trong hệ thống chính trị.

Tiếp tục đổi mới công tác bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu phát triển

Sau gần 5 năm triển khai Chương trình, công tác nâng cao năng lực cho cộng đồng và cán bộ cơ sở đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Hàng trăm nghìn lượt cán bộ được đào tạo, bồi dưỡng; nhiều cán bộ cơ sở đã làm chủ các kỹ năng quản lý, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và giám sát các chương trình phát triển kinh tế - xã hội. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động quản lý ở cơ sở từng bước được mở rộng, góp phần nâng cao hiệu quả điều hành và cải cách thủ tục hành chính.

Cùng với đó, nhận thức của đồng bào dân tộc thiểu số về chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước được nâng lên; tinh thần tự lực, tự cường, chủ động phát triển sản xuất, giảm nghèo bền vững ngày càng được phát huy. Nhiều mô hình tự quản cộng đồng, tổ hợp tác, hợp tác xã hoạt động hiệu quả, góp phần nâng cao năng lực quản trị cộng đồng và thúc đẩy phát triển kinh tế tại địa phương.

Đội ngũ cán bộ xã, thôn, bản và lực lượng tuyên truyền viên cơ sở từng bước được chuẩn hóa về trình độ, kỹ năng quản lý và tổ chức thực hiện chính sách. Công tác đào tạo kiến thức dân tộc, tiếng dân tộc thiểu số và kỹ năng dân vận được chú trọng, góp phần nâng cao chất lượng tham mưu và hiệu quả vận động quần chúng. Đồng thời, năng lực của các Ban giám sát đầu tư của cộng đồng cũng được tăng cường, góp phần bảo đảm tính công khai, minh bạch và hiệu quả trong quá trình triển khai các dự án đầu tư tại địa phương.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác nâng cao năng lực ở cơ sở vẫn còn không ít khó khăn. Một số địa phương còn lúng túng trong tổ chức thực hiện; phân cấp, phân quyền chưa thực sự gắn với nâng cao trách nhiệm của cấp cơ sở; thủ tục hành chính ở một số lĩnh vực còn phức tạp. Sau đào tạo, một bộ phận cán bộ chưa có điều kiện phát huy đầy đủ kiến thức và kỹ năng do hạn chế về môi trường làm việc, cơ sở vật chất và cơ chế khuyến khích. Hoạt động nâng cao năng lực cho cộng đồng tại một số nơi còn mang tính thời điểm, chưa được duy trì thường xuyên, liên tục.

Trong giai đoạn 2026-2030, cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nội dung và phương thức đào tạo, bồi dưỡng theo hướng lấy nhu cầu thực tiễn làm trung tâm, tăng cường hướng dẫn trực tiếp, "cầm tay chỉ việc", gắn lý thuyết với thực hành và giải quyết những vấn đề phát sinh ngay tại cơ sở. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát; mở rộng ứng dụng công nghệ số trong đào tạo trực tuyến, xây dựng hệ thống học liệu số và nền tảng chia sẻ kinh nghiệm giữa các địa phương.

Bên cạnh đó, cần quan tâm xây dựng chính sách thu hút, đãi ngộ và tạo động lực để đội ngũ cán bộ cơ sở, nhất là cán bộ là người dân tộc thiểu số, yên tâm công tác lâu dài tại địa bàn khó khăn. Tiếp tục phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín, các tổ chức đoàn thể và cộng đồng trong quản lý, giám sát, phản biện xã hội và tổ chức thực hiện các chương trình phát triển sẽ là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả quản trị ở cơ sở.

Nâng cao năng lực cho cộng đồng và đội ngũ cán bộ cơ sở không chỉ góp phần thực hiện hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi mà còn tạo dựng nền tảng cho một nền quản trị địa phương hiện đại, minh bạch, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân. Đây cũng là điều kiện quan trọng để khơi dậy nội lực, tăng cường sức mạnh đại đoàn kết các dân tộc và thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong giai đoạn mới.

Thúy Nga