Nâng cao trách nhiệm người đứng đầu thông qua cơ chế từ chức, thôi giữ chức vụ viên chức quản lý

Trụ sở Bộ Nội vụ.

Nghị định số 259/2026/NĐ-CP ngày 30/6/2026 của Chính phủ quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức đã cụ thể hóa những yêu cầu này thông qua Điều 42 với nhiều quy định về căn cứ, điều kiện và quy trình xem xét cho thôi giữ chức vụ, từ chức đối với viên chức quản lý, góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính và xây dựng đội ngũ viên chức quản lý đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả hoạt động của đơn vị

Điều 42 quy định rõ các trường hợp viên chức quản lý được xem xét cho thôi giữ chức vụ, trong đó nổi bật là việc gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị. Theo đó, viên chức quản lý có thể được xem xét cho thôi giữ chức vụ khi đơn vị thuộc phạm vi, lĩnh vực quản lý không đạt chỉ tiêu, kế hoạch theo quy định hoặc các quyết định, quy chế, đề án, chương trình, dự án quan trọng do mình chủ trì tham mưu, đề xuất ban hành bị kết luận không hiệu quả hoặc có nguy cơ gây hậu quả xấu, trừ trường hợp vì lý do bất khả kháng. Điều đó, cho thấy yêu cầu đánh giá người quản lý không chỉ dựa trên quá trình thực hiện nhiệm vụ mà còn căn cứ vào kết quả, hiệu quả việc thực hiện các nhiệm vụ được giao.

Bên cạnh đó, Điều 42 cũng xác định rõ trách nhiệm của viên chức quản lý trong giải quyết khiếu nại, tố cáo. Trường hợp không kịp thời giải quyết các vụ việc thuộc thẩm quyền, gây bức xúc trong dư luận, ảnh hưởng xấu đến uy tín của cơ quan, tổ chức, đơn vị theo kết luận của cơ quan có thẩm quyền thì cũng thuộc diện xem xét cho thôi giữ chức vụ. Một trường hợp khác được quy định là khi người đứng đầu thiếu trách nhiệm, không kịp thời xử lý viên chức thuộc quyền quản lý trực tiếp có hành vi vi phạm nghiêm trọng quy định của Đảng hoặc pháp luật của Nhà nước. Đây cũng là cơ sở để nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong công tác tham mưu, tổ chức thực hiện và kiểm tra kết quả triển khai, xây dựng kỷ luật, kỷ cương trong cơ quan, đơn vị.

Khuyến khích văn hóa từ chức khi không còn đủ điều kiện hoàn thành nhiệm vụ

Không chỉ quy định các trường hợp phải xem xét cho thôi giữ chức vụ, Điều 42 còn dành nhiều nội dung quy định việc viên chức quản lý tự nguyện xin từ chức. Theo Nghị định, viên chức quản lý có thể được xem xét từ chức khi bản thân nhận thấy hạn chế về năng lực lãnh đạo, quản lý hoặc không còn đủ uy tín để hoàn thành chức trách, nhiệm vụ được giao. Quy định này thể hiện tinh thần đề cao ý thức tự giác và trách nhiệm của người giữ chức vụ quản lý. Việc chủ động xin từ chức khi không còn đáp ứng yêu cầu công việc không chỉ góp phần bảo đảm hiệu quả hoạt động của cơ quan, đơn vị mà còn từng bước hình thành văn hóa từ chức trong khu vực công.

Ngoài ra, viên chức quản lý cũng được xem xét từ chức khi có trên 50% số phiếu tín nhiệm thấp tại kỳ lấy phiếu tín nhiệm theo quy định hoặc vì những lý do chính đáng khác của cá nhân. Việc đưa kết quả lấy phiếu tín nhiệm trở thành một trong những căn cứ xem xét từ chức góp phần nâng cao giá trị của công tác đánh giá cán bộ, đồng thời khuyến khích người quản lý thường xuyên rèn luyện phẩm chất, năng lực và giữ gìn uy tín trong quá trình công tác.

Một điểm đáng chú ý của Điều 42 là viên chức quản lý được xem xét từ chức nếu để đơn vị thuộc quyền quản lý trực tiếp hoặc cấp dưới trực tiếp xảy ra tham nhũng, lãng phí, tiêu cực nghiêm trọng nhưng chưa đến mức phải xem xét xử lý kỷ luật. Đồng thời, trường hợp có hai năm không liên tiếp bị xếp loại không hoàn thành nhiệm vụ trong thời hạn giữ chức vụ cũng thuộc diện được xem xét từ chức.

Nghị định cũng quy định việc xem xét từ chức đối với viên chức quản lý có hành vi vi phạm về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống và bị cơ quan có thẩm quyền kết luận, đánh giá gây bức xúc trong dư luận, ảnh hưởng xấu đến uy tín của tổ chức và cá nhân. Để người thân như vợ, chồng, con vi phạm pháp luật hoặc sa vào tệ nạn xã hội gây ảnh hưởng đến uy tín của bản thân và cơ quan; để người khác lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình để trục lợi gây hậu quả nghiêm trọng; hoặc không dám làm, không dám chịu trách nhiệm, đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, không thực hiện công việc thuộc thẩm quyền theo chức năng, nhiệm vụ được giao, dẫn đến hậu quả rất nghiêm trọng và gây bức xúc trong cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Những quy định này thể hiện yêu cầu ngày càng cao đối với viên chức quản lý trong việc giữ gìn phẩm chất, đạo đức, uy tín cá nhân, người thân, đồng thời nâng cao trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu trong thực thi công vụ.

Để bảo đảm tính ổn định trong hoạt động của cơ quan, đơn vị, Điều 42 cũng quy định cụ thể những trường hợp chưa xem xét cho thôi giữ chức vụ hoặc từ chức. Theo đó, viên chức quản lý đang đảm nhận nhiệm vụ liên quan đến quốc phòng, an ninh quốc gia, nhiệm vụ trọng yếu hoặc cơ mật mà việc từ chức có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhiệm vụ của đơn vị thì chưa được xem xét giải quyết. Tương tự, viên chức đang trong thời gian chịu thanh tra, kiểm tra, kiểm toán hoặc điều tra của cơ quan có thẩm quyền cũng không thuộc diện được xem xét từ chức. Đối với những trường hợp đã có đủ căn cứ miễn nhiệm theo quy định tại Điều 43 thì sẽ thực hiện theo quy định về miễn nhiệm, bảo đảm thống nhất trong công tác quản lý viên chức.

Điều 42 còn xác định rõ trình tự, thời hạn xem xét cho thôi giữ chức vụ và từ chức. Trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ khi có căn cứ hoặc nhận được đơn từ chức, người đứng đầu cơ quan, đơn vị sử dụng viên chức hoặc bộ phận tham mưu về công tác cán bộ có trách nhiệm trao đổi với viên chức và đề xuất cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định. Sau khi nhận được đề xuất, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét, quyết định trong thời hạn 10 ngày làm việc; trường hợp cần thiết vì lý do khách quan có thể kéo dài nhưng không quá 15 ngày làm việc.

Nghị định cũng quy định rõ viên chức quản lý đã có đơn xin từ chức nhưng chưa được cấp có thẩm quyền chấp thuận thì vẫn phải tiếp tục thực hiện đầy đủ chức trách, nhiệm vụ và quyền hạn được giao cho đến khi có quyết định chính thức. Quy định này góp phần bảo đảm hoạt động của cơ quan, đơn vị không bị gián đoạn, đồng thời nâng cao trách nhiệm của viên chức quản lý trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Có thể thấy, Nghị định số 259/2026/NĐ-CP đã xác định khuôn khổ pháp lý tương đối đầy đủ đối với việc cho thôi giữ chức vụ và từ chức của viên chức quản lý. Các quy định không chỉ xác định rõ căn cứ, điều kiện và quy trình thực hiện mà còn đề cao trách nhiệm của người đứng đầu, gắn việc giữ chức vụ quản lý với hiệu quả thực hiện nhiệm vụ, uy tín cá nhân và trách nhiệm giải trình, góp phần tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, nâng cao chất lượng đội ngũ viên chức quản lý, đồng thời tạo cơ sở để xây dựng nền công vụ chuyên nghiệp, trách nhiệm, minh bạch và phục vụ, đáp ứng yêu cầu đổi mới và phát triển đất nước./.

Quốc Khánh