Yêu cầu nâng cao chất lượng công tác giáo dục truyền thống ở Học viện Chính trị hiện nay

Từ khóa: Bản lĩnh chính trị; giáo dục chính trị; giáo dục truyền thống; Học viện Chính trị.

Abstract: Traditional education is an important component of Party and political work, playing a direct role in cultivating political steadfastness, moral qualities, revolutionary ideals, and the character of cadres, lecturers, and cadets at the Political Academy. In the context of the Fourth Industrial Revolution, digital transformation, and intensified hostile activities in the ideological and cultural sphere, enhancing the quality of traditional education has become an urgent task. This is essential for strengthening trust, safeguarding the Party’s ideological foundation, and building the Political Academy into a comprehensively strong institution that is “exemplary and outstanding”.

Keywords: Political steadfastness; political education; traditional education; Political Academy.

Ảnh minh họa.

1. Đặt vấn đề

Lịch sử cách mạng Việt Nam đã khẳng định, truyền thống là tài sản tinh thần vô giá của dân tộc, của Đảng, của Quân đội nhân dân Việt Nam và của mỗi cơ quan, đơn vị. Truyền thống không chỉ phản ánh những giá trị được hun đúc qua thực tiễn đấu tranh cách mạng mà còn là nguồn sức mạnh tinh thần to lớn, định hướng nhận thức, củng cố niềm tin, xây dựng ý chí và định hướng hành động của mỗi cán bộ, đảng viên trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”⁽¹⁾. Lời dạy ấy không chỉ khẳng định vai trò của việc giáo dục lịch sử, truyền thống trong bồi dưỡng lòng yêu nước và ý thức dân tộc, mà còn là cơ sở lý luận quan trọng để giáo dục lý tưởng cách mạng, xây dựng bản lĩnh chính trị và trách nhiệm cống hiến cho mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là đội ngũ cán bộ, giảng viên, học viên trong các nhà trường của Quân đội.

Học viện Chính trị là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ chính trị, nghiên cứu khoa học xã hội nhân văn quân sự của Quân đội và quốc gia, trong đó công tác giáo dục truyền thống giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong quá trình giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học. Đây là một trong những phương thức cơ bản để bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, xây dựng bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; đồng thời góp phần hình thành tư duy khoa học, phương pháp công tác và ý thức trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, giảng viên, học viên của Học viện.

Hiện nay, sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, quá trình hội nhập quốc tế, chuyển đổi số và sự bùng nổ thông tin trên không gian mạng đang tạo ra cả thời cơ và thách thức đối với công tác giáo dục truyền thống. Các thế lực thù địch tiếp tục đẩy mạnh âm mưu “diễn biến hòa bình”, tăng cường xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành quả cách mạng, hạ thấp vai trò lãnh đạo của Đảng và truyền thống vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam nhằm làm suy giảm niềm tin, phai nhạt lý tưởng cách mạng của cán bộ, đảng viên và thế hệ trẻ. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, toàn diện và không ngừng nâng cao chất lượng công tác giáo dục truyền thống cho cán bộ, đảng viên và thế hệ trẻ cả nước nói chung và ở Học viện Chính trị nói riêng.

2. Thực trạng công tác giáo dục truyền thống ở Học viện Chính trị

Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện Chính trị đã “Thường xuyên làm tốt công tác giáo dục nhiệm vụ, giáo dục truyền thống cho các đối tượng; lãnh đạo tốt công tác nắm, quản lý tư tưởng và định hướng dư luận, giữ vững định hướng chính trị trong mọi hoạt động của Học viện”⁽²⁾. Cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan chính trị và đội ngũ cán bộ các cấp trong Học viện đã thường xuyên quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện; nội dung giáo dục từng bước được đổi mới, gắn với nhiệm vụ giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và xây dựng Học viện chính quy, tiên tiến, mẫu mực.

Nội dung tập trung vào tuyên truyền, giáo dục truyền thống vẻ vang của Đảng Cộng sản Việt Nam, của dân tộc, của Quân đội nhân dân Việt Nam, của Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam và Học viện Chính trị; giáo dục tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; truyền thống của Học viện. Hình thức giáo dục ngày càng đa dạng, như tổ chức sinh hoạt truyền thống, tọa đàm, diễn đàn, hội thi, tham quan di tích lịch sử, giao lưu với nhân chứng lịch sử, hoạt động “Đền ơn đáp nghĩa”, “Uống nước nhớ nguồn”, góp phần giáo dục lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến của đội ngũ cán bộ, giảng viên, nhân viên, học viên.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác giáo dục truyền thống vẫn còn một số hạn chế. Việc đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp giáo dục ở một số cơ quan, khoa giáo viên, đơn vị còn chậm, chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Một số hoạt động còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu và chưa tạo được sức lan tỏa mạnh mẽ. Việc ứng dụng chuyển đổi số, xây dựng học liệu điện tử, khai thác các thiết chế văn hóa phục vụ công tác giáo dục truyền thống còn chưa đồng bộ. Một bộ phận học viên còn thiếu tính chủ động trong tự học tập, tự nghiên cứu, tự giáo dục; khả năng nhận diện và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng chưa thật sự vững chắc.

Những hạn chế trên xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Mặt trái của kinh tế thị trường, sự phát triển nhanh chóng của mạng xã hội, cùng với sự chống phá ngày càng tinh vi của các thế lực thù địch trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa đã tác động không nhỏ đến nhận thức và tư tưởng của cán bộ, giảng viên, nhân viên, học viên. Bên cạnh đó, nhận thức của một số cấp ủy, cán bộ chủ trì về nâng cao chất lượng công tác giáo dục truyền thống chưa thật sự đầy đủ; sự phối hợp giữa các lực lượng tham gia giáo dục có thời điểm chưa chặt chẽ; việc đầu tư cơ sở vật chất, phương tiện, học liệu và các điều kiện bảo đảm cho công tác giáo dục truyền thống còn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu đặt ra.

Mặt khác, yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với công tác giáo dục truyền thống ở Học viện Chính trị. Nếu không có những giải pháp đồng bộ, quyết liệt và phù hợp, những hạn chế nêu trên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục, đào tạo, xây dựng bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và năng lực thực hiện nhiệm vụ của đội ngũ cán bộ, giảng viên, nhân viên, học viên của Học viện. Vì vậy, việc xác định đúng những yêu cầu và tổ chức thực hiện có hiệu quả các giải pháp nâng cao chất lượng công tác giáo dục truyền thống ở Học viện Chính trị hiện nay là đòi hỏi khách quan, cấp thiết, có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn.

3. Yêu cầu nâng cao chất lượng công tác giáo dục truyền thống ở Học viện Chính trị hiện nay

Một là, nâng cao chất lượng công tác giáo dục truyền thống ở Học viện Chính trị để góp phần tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng.

Đây là yêu cầu mang tính mục tiêu và xuyên suốt trong toàn bộ quá trình nâng cao chất lượng công tác giáo dục truyền thống. Mọi chủ trương, giải pháp, nội dung và phương pháp giáo dục đều phải hướng tới tạo sự chuyển biến thực chất về nhận thức, tình cảm, niềm tin, trách nhiệm và hành động của đội ngũ cán bộ, giảng viên, nhân viên, học viên. Chất lượng công tác giáo dục truyền thống phải được phản ánh bằng sự trưởng thành về bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, ý thức tổ chức kỷ luật, động cơ học tập, rèn luyện và kết quả thực hiện nhiệm vụ của mỗi cá nhân, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và xây dựng Học viện chính quy, tiên tiến, mẫu mực.

Để thực hiện yêu cầu này, công tác giáo dục truyền thống cần được đổi mới theo hướng lấy người học làm trung tâm, lấy hiệu quả giáo dục làm thước đo và lấy sự chuyển biến về nhận thức, thái độ, hành vi làm tiêu chí đánh giá. Nội dung giáo dục phải gắn chặt với chức năng, nhiệm vụ của Học viện Chính trị và yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị của Quân đội trong tình hình mới; đồng thời, kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục truyền thống với giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức và pháp luật. Quá trình tổ chức thực hiện phải khắc phục triệt để biểu hiện hình thức, dàn trải, chạy theo thành tích; tăng cường kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục trên cơ sở mức độ vận dụng vào thực tiễn học tập, rèn luyện và công tác. Chỉ khi công tác giáo dục truyền thống tạo được sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, giữa giáo dục với tự giáo dục thì chất lượng, hiệu quả mới thực sự được nâng lên.

Hai là, nâng cao chất lượng công tác giáo dục truyền thống ở Học viện Chính trị phải đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ của Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện, cơ quan chính trị, cấp ủy, tổ chức đảng và cán bộ chủ trì các cơ quan, khoa giáo viên, đơn vị.

Sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định chất lượng và hiệu quả của công tác giáo dục truyền thống. Vì vậy, Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện Chính trị cần tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện; đưa nội dung giáo dục truyền thống vào nghị quyết lãnh đạo, chương trình, kế hoạch công tác hàng năm; đồng thời, phát huy tốt vai trò tham mưu của cơ quan chính trị và trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì trong tổ chức thực hiện. Chỉ khi có sự lãnh đạo thống nhất, chặt chẽ và đồng bộ thì công tác giáo dục truyền thống mới giữ vững định hướng chính trị, phát huy hiệu quả thiết thực.

Cùng với đó, cần nâng cao trách nhiệm nêu gương của đội ngũ cán bộ chủ trì, coi đây là một trong những nhân tố quan trọng tác động trực tiếp đến chất lượng giáo dục truyền thống. Cấp ủy, tổ chức đảng các cấp phải thường xuyên kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết, kịp thời phát hiện và nhân rộng những mô hình hay, cách làm sáng tạo; đồng thời chấn chỉnh những biểu hiện buông lỏng lãnh đạo, thiếu quan tâm hoặc thực hiện mang tính hình thức. Cơ quan chính trị cần chủ động nghiên cứu, tham mưu đổi mới nội dung, hình thức giáo dục, hướng dẫn các đơn vị tổ chức thực hiện thống nhất, đồng bộ, phù hợp với đặc điểm từng đối tượng. Qua đó bảo đảm công tác giáo dục truyền thống luôn bám sát đường lối, quan điểm của Đảng, yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam và nhiệm vụ giáo dục, đào tạo của Học viện Chính trị trong từng giai đoạn.

Ba là, nâng cao chất lượng công tác giáo dục truyền thống ở Học viện Chính trị phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, có trọng tâm, trọng điểm.

Giáo dục truyền thống là quá trình tác động lâu dài nhằm hình thành thế giới quan, nhân sinh quan, lý tưởng cách mạng và niềm tin chính trị. Vì vậy, công tác này phải được tiến hành thường xuyên trong toàn bộ quá trình giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, xây dựng chính quy và rèn luyện kỷ luật. Đồng thời, cần xác định đúng trọng tâm, trọng điểm theo từng thời kỳ, từng nhiệm vụ chính trị và từng sự kiện quan trọng của đất nước, Quân đội và Học viện Chính trị để tạo sức lan tỏa sâu rộng, tránh dàn trải, hình thức.

Thực tiễn cho thấy, những giá trị truyền thống chỉ thực sự trở thành động lực tinh thần khi được giáo dục thường xuyên, liên tục và được củng cố thông qua các hoạt động thực tiễn. Vì vậy, cần kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục trong chương trình đào tạo với giáo dục thông qua các hoạt động thực tiễn, các phong trào thi đua, hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, tham quan về nguồn và sinh hoạt chính trị. Đồng thời, tập trung giáo dục những nội dung cốt lõi về truyền thống vẻ vang của Đảng, của Quân đội nhân dân Việt Nam, của Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam và Học viện Chính trị; gắn giáo dục truyền thống với nhiệm vụ đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Có như vậy, công tác giáo dục truyền thống mới tạo được chiều sâu và sức lan tỏa bền vững.

Bốn là, nâng cao chất lượng công tác giáo dục truyền thống ở Học viện Chính trị phải phù hợp với đặc điểm, trình độ, chức trách, nhiệm vụ của từng đối tượng.

Mỗi đối tượng trong Học viện Chính trị có vị trí, chức trách, trình độ nhận thức và yêu cầu nhiệm vụ khác nhau. Do đó, nội dung, hình thức và phương pháp giáo dục cần được lựa chọn phù hợp, bảo đảm tính khoa học, tính thực tiễn và tính thuyết phục. Cần kết hợp hài hòa giữa giáo dục truyền thống với giáo dục chính trị, giáo dục pháp luật, giáo dục đạo đức và giáo dục kỹ năng; phát huy tính tích cực, chủ động của người học; tăng cường các hình thức trải nghiệm thực tiễn, ứng dụng chuyển đổi số và các phương tiện giáo dục hiện đại để nâng cao hiệu quả tiếp nhận.

Đối với đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục của Học viện, cần chú trọng nâng cao năng lực nghiên cứu, giảng dạy và tổ chức hoạt động giáo dục truyền thống theo hướng hiện đại, phát huy tính tương tác và khả năng truyền cảm hứng. Đối với học viên, cần chú trọng giáo dục thông qua trải nghiệm, đối thoại, nghiên cứu tình huống, kết hợp giữa lý luận với thực tiễn để khơi dậy niềm tự hào, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Bên cạnh đó, cần quan tâm đến đặc điểm tâm lý, nhu cầu và phương thức tiếp cận thông tin của thế hệ trẻ hiện nay để lựa chọn hình thức giáo dục phù hợp, bảo đảm vừa giữ vững tính định hướng chính trị, vừa nâng cao sức hấp dẫn và hiệu quả giáo dục.

Năm là, nâng cao chất lượng công tác giáo dục truyền thống ở Học viện Chính trị phải huy động được các lực lượng và các nguồn lực nhằm tạo chuyển biến vững chắc về chất lượng, hiệu quả.

Công tác giáo dục truyền thống là trách nhiệm của các tổ chức, lực lượng ở Học viện Chính trị. Vì vậy, cần phát huy sức mạnh tổng hợp của cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan chính trị, đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý, các tổ chức quần chúng và mỗi cán bộ, giảng viên, nhân viên, học viên trong tổ chức thực hiện. Đồng thời, cần quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, xây dựng phòng truyền thống, học liệu điện tử, cơ sở dữ liệu số, đẩy mạnh ứng dụng khoa học và công nghệ, tăng cường phối hợp với các bảo tàng, khu di tích lịch sử, đơn vị kết nghĩa và các cơ quan báo chí, truyền thông trong Quân đội. Việc huy động đồng bộ các lực lượng và nguồn lực sẽ tạo điều kiện nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giáo dục truyền thống, đáp ứng yêu cầu xây dựng Học viện Chính trị trong tình hình mới.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc huy động các nguồn lực không chỉ dừng ở bảo đảm cơ sở vật chất mà còn phải khai thác hiệu quả các nguồn lực tri thức, công nghệ và các giá trị văn hóa truyền thống. Cần tăng cường phối hợp giữa Học viện Chính trị với các học viện, nhà trường, đơn vị trong toàn quân, các bảo tàng, khu di tích lịch sử và các cơ quan nghiên cứu khoa học để trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ học liệu và tổ chức các hoạt động giáo dục có chất lượng. Đồng thời, phát huy vai trò tự giáo dục, tự rèn luyện của mỗi cán bộ, giảng viên, nhân viên, học viên, coi đây là nhân tố nội sinh quyết định hiệu quả của công tác giáo dục truyền thống. Sự kết hợp chặt chẽ giữa các lực lượng và các nguồn lực sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp, góp phần nâng cao chất lượng công tác giáo dục truyền thống, đáp ứng yêu cầu xây dựng Học viện Chính trị vững mạnh toàn diện trong tình hình mới.

Nâng cao chất lượng công tác giáo dục truyền thống ở Học viện Chính trị là yêu cầu khách quan, có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng đội ngũ cán bộ, giảng viên, nhân viên, học viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng và động cơ cống hiến đúng đắn. Thực hiện tốt các yêu cầu nêu trên sẽ tạo chuyển biến thực chất về nhận thức và hành động, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, xây dựng Học viện Chính trị vững mạnh toàn diện, “mẫu mực, tiêu biểu”. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng để phát huy giá trị truyền thống, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới./.

---------------------------------------

Ghi chú:

(1) Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 3, Nxb CTQG-ST, H.2011, tr.256.

(2) Đảng bộ Học viện Chính trị, Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Học viện lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2025-2030, H.2025, tr.30.

Tài liệu tham khảo:

1.  Ban Bí thư, Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW của Bộ Chính trị khóa XII về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.

2. Bộ Chính trị, Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới”.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nxb CTQG-ST, H.2026.

4.  Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập II, Nxb CTQG-ST, H.2026.

5. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 về phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới.

6. Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, Một số vấn đề về công tác giáo dục chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay, Nxb Quân đội nhân dân, H.2022.

ThS Chu Văn Quang - Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng