Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền: Động lực để chính quyền 2 cấp ở thành phố Huế vận hành hiệu quả

Phó Chủ tịch UBND thành phố Huế Nguyễn Văn Mạnh phát biểu tại Hội nghị tập huấn sắp xếp, nâng cao hiệu quả hoạt động của các ĐVSNCL và phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền do Bộ Nội vụ tổ chức ngày 18-19/6/2026.

Tại Huế, mô hình mới được vận hành trên nền tảng thành phố trực thuộc Trung ương, với chính quyền địa phương 2 cấp gồm cấp thành phố và cấp xã, phường. Sau sắp xếp, 133 đơn vị hành chính cấp xã trước đây được tổ chức lại còn 40 xã, phường, gồm 21 phường và 19 xã. Sự thay đổi không chỉ là việc bỏ một cấp hành chính trung gian. Quan trọng hơn, đây là quá trình phân định lại chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm giữa cấp thành phố và cấp xã, phường; đồng thời phân quyền, phân cấp từ Trung ương xuống địa phương và trong nội bộ chính quyền địa phương.

Phân quyền phải đi đôi với phân định rõ trách nhiệm và nguồn lực

Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phân định thẩm quyền là yêu cầu có tính nền tảng. Mỗi nhiệm vụ phải được xác định rõ thuộc cấp nào, cơ quan nào, người nào quyết định và ai chịu trách nhiệm. Để tạo hành lang pháp lý cho mô hình mới, trong năm 2025 Chính phủ đã ban hành hàng loạt Nghị định quy định phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp theo từng lĩnh vực như tư pháp, tài chính, văn hóa - thể thao - du lịch, giáo dục, khoa học và công nghệ, xây dựng, đất đai...

Trong lĩnh vực đất đai, lĩnh vực tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp và sự phát triển đô thị. Nghị định 151/2025/NĐ-CP đã quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp, đồng thời quy định về phân quyền, phân cấp, UBND thành phố Huế đã ban hành Quyết định số 31/2026/QĐ-UBND ngày 29/4/2026, Ủy ban nhân dân Thành phố phân cấp cho ủy ban nhân dân cấp xã 11 nhiệm vụ trong tâm với rất nhiều nhiệm vụ cụ thể để triển khai Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Một trong những điều kiện quyết định thành công của phân cấp là bảo đảm nguồn lực tương ứng. Nhận thức rõ vấn đề này, HĐND thành phố Huế đã ban hành Nghị quyết 11/2025/NQ-HĐND ngày 20/6/2025 về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và tỷ lệ phân chia ngân sách giữa các cấp chính quyền địa phương trên địa bàn. Đây là mắt xích quan trọng trong quá trình vận hành chính quyền địa phương 2 cấp. Bởi quyền quyết định về một nhiệm vụ chỉ thực sự có ý nghĩa khi chính quyền cơ sở có đủ điều kiện thực hiện. Cùng với nguồn lực tài chính, việc bố trí cán bộ theo vị trí việc làm, tăng cường năng lực chuyên môn và tổ chức lại quy trình xử lý công việc cũng đang được đặt ra. Sau một năm vận hành, thành phố Huế đánh giá mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cơ bản hoạt động ổn định, thông suốt; tổ chức bộ máy từng bước được kiện toàn, cải cách hành chính, chuyển đổi số và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp có nhiều chuyển biến tích cực.

Một đặc điểm đáng chú ý trong cách Huế triển khai mô hình mới là gắn phân cấp, phân quyền với chuyển đổi số. Ngay trong những tuần đầu vận hành, 40 xã, phường đã tiếp nhận và giải quyết kịp thời hàng chục nghìn hồ sơ hành chính, tỷ lệ nộp hồ sơ trực tuyến đạt cao. Hạ tầng số, đặc biệt là nền tảng Hue-S, được nâng cấp để hỗ trợ kết nối, điều hành và cung cấp dịch vụ công trong mô hình mới. Sau gần một tháng vận hành, tỷ lệ hồ sơ hành chính được xử lý đúng và trước hạn được ghi nhận ở mức 96%.

Những kết quả này cho thấy, chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện về công nghệ. Trong chính quyền địa phương 2 cấp, công nghệ còn là công cụ để kiểm soát việc thực hiện quyền lực, theo dõi tiến độ công việc và đo lường chất lượng phục vụ. Khi một nhiệm vụ được phân cấp cho xã, phường, hệ thống số phải giúp cấp thành phố biết nhiệm vụ đang được xử lý đến đâu; người dân phải biết hồ sơ của mình đang ở bước nào; cán bộ phải biết rõ thời hạn và trách nhiệm của mình.

Mục tiêu cuối cùng của phân cấp, phân quyền không phải là chuyển thêm quyền lực từ cấp này sang cấp khác, mà là thay đổi phương thức quản trị. Điều này đặc biệt quan trọng với một địa bàn có tính chất đa dạng như Huế. Thành phố không chỉ có khu vực đô thị trung tâm mà còn có vùng nông thôn, miền núi, ven biển, đầm phá và không gian di sản rộng lớn. Nhu cầu quản lý ở phường trung tâm khác với xã miền núi; yêu cầu quản lý đô thị cũng khác với quản lý vùng nông nghiệp, ven biển. Vì vậy, phân cấp phải đi cùng nguyên tắc phù hợp với đặc điểm địa bàn và năng lực thực thi.

Khi quyền quyết định đưa xuống cơ sở, cơ chế kiểm tra, giám sát và giải trình phải được thiết kế đồng bộ. Cấp xã, phường được trao quyền đồng thời chịu trách nhiệm về quyết định của mình; cấp thành phố không làm thay nhưng có trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra và kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc từ cơ sở. Nếu chỉ chuyển nhiệm vụ xuống mà không chuyển quyền, nguồn lực và trách nhiệm thì cấp dưới khó chủ động. Ngược lại, giao quyền nhưng thiếu kiểm tra, giám sát thì có thể phát sinh sai sót hoặc sự không thống nhất trong thực thi pháp luật.

Tiếp tục hoàn thiện để mô hình vận hành thực chất

Sau hơn một năm triển khai, yêu cầu đặt ra đối với Huế phải hướng tới vận hành hiệu quả và thực chất. Trước hết, cần tiếp tục rà soát hệ thống văn bản để kịp thời phát hiện những điểm giao thoa, chồng chéo hoặc chưa rõ trách nhiệm. Với mỗi lĩnh vực, cần xác định cụ thể nhiệm vụ nào thuộc thành phố, nhiệm vụ nào thuộc xã, phường.

Cùng với đó là tiếp tục nâng cao năng lực, kỹ năng của đội ngũ cán bộ cơ sở. Khi cấp xã nhận thêm nhiệm vụ, yêu cầu về chuyên môn và trách nhiệm công vụ cũng cao hơn trước, do đó, việc đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng quản trị và hỗ trợ thực thi cho đội ngũ cán bộ cần được thực hiện thường xuyên để bảo đảm quyền hạn được giao đi đôi với năng lực thực hiện. Nguồn lực tài chính cũng cần được điều chỉnh, tránh tình trạng cấp xã được giao việc nhưng thiếu điều kiện thực thi.

Tiếp tục phát huy lợi thế về chính quyền số, dữ liệu số và nền tảng Hue-S. Thành phố đặt mục tiêu trong năm 2026 có 100% hoạt động quản trị nội bộ được thực hiện trên nền tảng số thống nhất; 80% thủ tục hành chính đủ điều kiện được cung cấp trực tuyến toàn trình và 80% hồ sơ thủ tục hành chính được xử lý hoàn toàn trực tuyến. Đó là những nền tảng quan trọng để biến phân cấp, phân quyền từ một yêu cầu về tổ chức bộ máy thành một phương thức quản trị hiện đại.

Huế đang đứng trước cơ hội biến sự thay đổi về tổ chức bộ máy thành sự thay đổi về chất lượng quản trị. Trao quyền đúng chỗ, phân cấp đúng việc, phân định rõ trách nhiệm và kiểm soát quyền lực hiệu quả sẽ là nền tảng để xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn.

Khi mỗi nhiệm vụ đều có địa chỉ rõ ràng, mỗi quyền hạn đều gắn với trách nhiệm, mỗi quyết định đều có nguồn lực bảo đảm và mỗi kết quả đều được đo lường bằng sự hài lòng của người dân, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp mới thực sự phát huy giá trị. Đó cũng là con đường để thành phố Huế xây dựng một nền hành chính tinh gọn, chủ động, minh bạch và phục vụ tốt hơn, tạo tiền đề cho thành phố trực thuộc Trung ương phát triển nhanh, bền vững./.

Hoàng Hà