Đạo đức công vụ - Nền tảng của nền hành chính chuyên nghiệp

Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng phát biểu chỉ đạo tại Tọa đàm “Nâng cao ý thức, trách nhiệm thực thi văn hóa công vụ và đạo đức công vụ của cán bộ, công chức, viên chức trẻ trên môi trường số” năm 2024.

Kỷ luật, kỷ cương là "xương sống" của đạo đức công vụ

Một nền hành chính chuyên nghiệp được tạo nên từ thể chế đúng, quy trình khoa học, công nghệ hiện đại và những người thực thi công vụ có trách nhiệm. Vì thế, đạo đức công vụ chính là sự chuyển hóa những nguyên tắc về trách nhiệm, liêm chính, công tâm, tận tụy và phục vụ thành hành vi cụ thể trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Trong bối cảnh cải cách hành chính ngày càng đi vào chiều sâu, chất lượng của nền công vụ vì thế không thể chỉ đo bằng số lượng thủ tục được cắt giảm hay tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn. Phía sau đó phải là sự chuyển biến về trách nhiệm và văn hóa thực thi công vụ.

Đạo đức công vụ trước hết phải được đặt trong khuôn khổ pháp luật và kỷ luật, kỷ cương hành chính. Khi cán bộ, công chức được trao quyền lực công, phải nhận thức rõ trách nhiệm của mình trước Nhà nước và Nhân dân. Mọi quyết định, hành vi công vụ đều phải tuân thủ pháp luật, đúng thẩm quyền, khách quan và hướng tới lợi ích chung. Đó chính là lý do kỷ luật, kỷ cương luôn được Bộ Nội vụ đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với cải cách hành chính và xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; ngay từ đầu năm 2026, Bộ Nội vụ đề ra phương châm hành động của năm 2026 là “Đoàn kết, kỷ cương, trách nhiệm, hiệu quả”. Trong Kế hoạch cải cách hành chính năm 2026 ban hành kèm theo Quyết định số 09/QĐ-BNV ngày 07/01/2026, với một trong các mục đích là nâng cao kỷ luật, kỷ cương, trách nhiệm, hiệu quả thực hiện công tác CCHC của Bộ Nội vụ nói chung và của từng đơn vị thuộc, trực thuộc Bộ nói riêng; trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo 6 tháng đầu năm, Bộ Nội vụ yêu cầu tăng cường kỷ cương, kỷ luật hành chính, nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức trong giải quyết công việc được giao; thường xuyên kiểm tra, giám sát, kịp thời chấn chỉnh các biểu hiện sách nhiễu, quan liêu, thiếu trách nhiệm; kịp thời trả lời kiến nghị cử tri, phản ánh của người dân, doanh nghiệp theo nguyên tắc đi thẳng vào vấn đề, không né tránh, đùn đẩy trách nhiệm. Thông điệp này cho thấy một yêu cầu quan trọng, đạo đức công vụ phải được bảo đảm bằng cả thể chế, cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm của người đứng đầu, của cán bộ, công chức, viên chức.

Một nền hành chính chuyên nghiệp phải được thể hiện bằng khả năng giải quyết công việc hiệu quả, đúng thời hạn và đúng nhu cầu thực tế của người dân, doanh nghiệp. Điều này càng quan trọng trong bối cảnh tổ chức bộ máy đang được sắp xếp theo hướng tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan, đơn vị và các cấp chính quyền được phân định rõ hơn. Một nền hành chính hiện đại cần những cán bộ "làm đúng", "làm đến nơi đến chốn", “làm hết việc chứ không làm hết giờ”; không chỉ tránh sai sót mà phải chủ động tìm giải pháp để hoàn thành nhiệm vụ được giao. Trong công tác quản lý đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức 6 tháng đầu năm 2026, Bộ Nội vụ đã trình Chính phủ ban hành 03 Nghị định, 03 Quyết định của Thủ tướng, 02 Chỉ thị của Thủ tướng; 02 Thông tư của Bộ trưởng, góp phần hoàn thiện hệ thống thể chế, chính sách trong lĩnh vực cán bộ, công chức, viên chức; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực khu vực công và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Trình Chính phủ ban hành 05 Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Viên chức nhằm kịp thời thể chế hóa các quy định của luật, bảo đảm triển khai thống nhất, đồng bộ và hiệu quả trong thực tiễn.

Phát huy trách nhiệm người đứng đầu, thay đổi tư duy quản lý

Đạo đức công vụ của một cơ quan chịu ảnh hưởng rất lớn từ người đứng đầu. Nếu người đứng đầu đề cao trách nhiệm, gương mẫu, làm việc công tâm, minh bạch, nói đi đôi với làm và kiên quyết xử lý những biểu hiện nhũng nhiễu, trì trệ sẽ dần trở thành văn hóa chung của cơ quan, đơn vị. Trong yêu cầu công tác năm 2026, Đảng ủy, Lãnh đạo Bộ Nội vụ tiếp tục nhấn mạnh việc đề cao trách nhiệm người đứng đầu trong thực thi công vụ, nhiệm vụ.

Người đứng đầu là nhân tố quan trọng để biến chủ trương thành hành động, biến quy định thành kết quả và biến yêu cầu về đạo đức công vụ thành chuẩn mực thực tế. Theo đánh giá của Bộ Nội vụ, trong 6 tháng đầu năm 2026, các địa phương đã chủ động phối hợp với Bộ Nội vụ để kịp thời tham mưu cấp có thẩm quyền về kiện toàn tổ chức bộ máy, vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp; thực hiện chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức, viên chức chịu tác động của quá trình tinh gọn bộ máy; tăng cường thanh tra, kiểm tra, góp phần nâng cao hiệu quả và kỷ cương, kỷ luật công vụ; chủ động phát hiện những tồn tại, hạn chế trong cơ chế, chính sách, pháp luật để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, sửa đổi.

Một trong những phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm 6 tháng cuối năm 2026, Bộ Nội vụ yêu cầu siết chặt công tác kiểm tra, giám sát, đề cao trách nhiệm người đứng đầu, đẩy mạnh đào tạo, nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, bảo đảm hoàn thành thắng lợi các mục tiêu chuyển đổi số của ngành Nội vụ trong năm 2026.

Đạo đức công vụ trong kỷ nguyên số còn phải bao gồm cả trách nhiệm bảo vệ dữ liệu, tôn trọng quyền riêng tư, sử dụng công nghệ đúng quy định và bảo đảm tính khách quan khi khai thác dữ liệu để ra quyết định. Một yếu tố khác không thể bỏ qua trong xây dựng đạo đức công vụ là chính sách đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Một nền công vụ yêu cầu cao về trách nhiệm, chuyên nghiệp và liêm chính cũng cần có cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đánh giá và đãi ngộ tương xứng. Tháng 3/2026, Bộ Nội vụ đã đề xuất điều chỉnh mức lương cơ sở từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng/tháng, tương đương khoảng 8%, việc điều chỉnh thu nhập là một trong những giải pháp tạo động lực làm việc, nâng cao hiệu quả công tác và góp phần củng cố đạo đức công vụ. Dù tiền lương không phải yếu tố duy nhất, cùng với đó, cần đổi mới phương thức đánh giá cán bộ theo hướng thực chất, không chỉ đánh giá qua hồ sơ, bằng cấp mà phải dựa trên kết quả công việc, chất lượng phục vụ, tinh thần trách nhiệm và mức độ tín nhiệm của tập thể, người dân.

Điểm cốt lõi của đạo đức công vụ trong nền hành chính hiện đại là thay đổi tư duy từ "quản lý" sang "phục vụ", coi sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp là một trong những thước đo quan trọng của hiệu quả hoạt động. Tại Bộ Nội vụ, yêu cầu tăng cường kỷ luật, kỷ cương, trách nhiệm, văn hóa và đạo đức công vụ đã được đưa vào các kế hoạch cải cách hành chính, gắn với kiểm tra trách nhiệm xử lý công việc và xử lý nghiêm những hành vi sai phạm. Đó cũng chính là cách đưa đạo đức công vụ thành những hành động có thể đánh giá và kiểm chứng.

Chuyển đổi số đang thay đổi phương thức vận hành. Phân cấp, phân quyền cũng thay đổi cách thức phân bổ thẩm quyền. Nhưng tất cả những thay đổi đó cuối cùng vẫn cần được thực hiện bởi con người. Vì vậy, đạo đức công vụ chính là "mạch ngầm" bảo đảm cho những cải cách về thể chế, tổ chức và công nghệ đi vào thực chất. Nhiệm vụ trọng tâm 6 tháng cuối năm 2026, Bộ Nội vụ yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính, tài chính - ngân sách; nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành; đẩy mạnh công tác kiểm tra, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong các lĩnh vực của Bộ, ngành Nội vụ.

Một nền hành chính hiện đại, thực sự chuyên nghiệp, liêm chính và phục vụ, yếu tố không thể thiếu vẫn là con người có đạo đức công vụ. Đó chính là nền tảng để quyền lực công được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả quản trị được nâng lên và niềm tin của Nhân dân vào bộ máy nhà nước được củng cố./.

Hà Linh