Hoàn thiện cơ sở pháp lý về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố

Ngày 26/5/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 185/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Đây là văn bản quan trọng, được ban hành ngay sau khi Bộ Chính trị có Kết luận số 34-KL/TW ngày 18/5/2026 về sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố và giải quyết chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố, cùng Chỉ thị số 21/CT-TTg ngày 20/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về cùng nội dung này. Điều này cho thấy đây là nội dung được Đảng, Chính phủ đặc biệt quan tâm, chỉ đạo sát sao trong bối cảnh cả nước đang vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Nghị định số 185/2026/NĐ-CP tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố. Ảnh minh họa

Theo đánh giá của Bộ Nội vụ tại Báo cáo kết quả công tác cải cách hành chính 6 tháng đầu năm 2026, Nghị định số 185/2026/NĐ-CP đã tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động của thôn, tổ dân phố trên phạm vi cả nước; đồng thời góp phần củng cố tổ chức tự quản ở cộng đồng dân cư, bảo đảm phù hợp với yêu cầu tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở địa phương.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của Nghị định là việc quy định thống nhất 3 chức danh những người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, gồm Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố và Trưởng Ban công tác Mặt trận. Việc chuẩn hóa số lượng và tên gọi chức danh giúp khắc phục tình trạng thiếu thống nhất giữa các địa phương trước đây, tạo thuận lợi cho công tác quản lý, bố trí nhân sự cũng như thực hiện chế độ, chính sách trên cả nước.

Cùng với việc chuẩn hóa chức danh, Nghị định cũng điều chỉnh tăng mức khoán quỹ phụ cấp phù hợp với quy mô, tính chất địa bàn. Quy định này góp phần bảo đảm nguồn phụ cấp phù hợp hơn với đặc điểm của từng thôn, tổ dân phố. Quy định này có ý nghĩa thiết thực, góp phần ổn định đội ngũ và bảo đảm quyền lợi của những người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở.

Ngoài ra, Nghị định còn bổ sung các quy định về đào tạo, bồi dưỡng, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, giúp đội ngũ này được quan tâm toàn diện hơn về năng lực chuyên môn cũng như quyền lợi an sinh xã hội trong quá trình công tác. Đặc biệt, Nghị định cũng quy định rõ chính sách đối với người nghỉ do sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố. Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nhiều địa phương đang triển khai sáp nhập, tổ chức lại thôn, tổ dân phố theo chủ trương tinh gọn bộ máy. Việc có quy định cụ thể, rõ ràng về chế độ cho người nghỉ việc do sắp xếp giúp bảo đảm quyền lợi chính đáng của họ, tạo sự đồng thuận, yên tâm trong quá trình thực hiện chủ trương chung, tránh tâm lý e ngại, so bì giữa các địa phương.

Có thể khẳng định, Nghị định số 185/2026/NĐ-CP không chỉ giải quyết vấn đề tổ chức bộ máy ở cấp thôn, tổ dân phố mà còn đặt trọng tâm vào việc bảo đảm quyền lợi, ổn định tâm lý cho đội ngũ những người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở, lực lượng đông đảo, gần dân nhất trong toàn bộ hệ thống chính trị. Đây cũng là bước cụ thể hóa quan trọng của Kết luận số 34-KL/TW và Chỉ thị số 21/CT-TTg, thể hiện sự đồng bộ giữa chủ trương của Đảng, chỉ đạo của Chính phủ và văn bản quy phạm pháp luật cụ thể.

Thời gian tới, Bộ Nội vụ tiếp tục tổ chức thực hiện Kết luận số 34-KL/TW, Chỉ thị số 21/CT-TTg và Nghị định số 185/2026/NĐ-CP; đồng thời rà soát, hoàn thiện các quy định để làm rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương cấp tỉnh và cấp xã trong từng lĩnh vực quản lý nhà nước, khắc phục triệt để tình trạng chồng chéo, trùng lặp, hướng tới xây dựng chính quyền địa phương gần dân, sát dân, phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân trong giai đoạn phát triển mới.

Bên cạnh đó, việc tuyên truyền, phổ biến rộng rãi nội dung Nghị định số 185/2026/NĐ-CP đến các cấp chính quyền, đội ngũ cán bộ ở thôn, tổ dân phố và người dân có ý nghĩa quan trọng, giúp quá trình triển khai thực hiện tại cơ sở diễn ra thống nhất, đồng bộ, đúng quy định, đồng thời tạo sự đồng thuận trong nhân dân đối với chủ trương sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố theo yêu cầu tinh gọn bộ máy của Đảng, Nhà nước./.

Chí Hiếu