Công tác pháp chế của Bộ Nội vụ: Chủ động hoàn thiện thể chế, đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia trong giai đoạn mới

Công tác xây dựng, rà soát và tổ chức thi hành pháp luật được Vụ Pháp chế, Bộ Nội vụ triển khai đồng bộ, hiệu quả.

Khối lượng văn bản lớn, bao quát nhiều lĩnh vực trọng yếu

Năm 2026 là năm có ý nghĩa quan trọng trong việc tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, sắp xếp đơn vị hành chính, đổi mới chế độ công vụ, chính sách tiền lương, bảo hiểm xã hội, người có công và quản lý thị trường lao động. Trong bối cảnh đó, Bộ Nội vụ đã tập trung thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ xây dựng pháp luật, từ tham mưu trình cấp có thẩm quyền đến soạn thảo, thẩm định, kiểm tra, rà soát và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật.

Theo báo cáo của Bộ Nội vụ, trong 8 tháng năm 2026, Bộ đã tham mưu, phối hợp xây dựng một khối lượng lớn văn bản ở nhiều cấp độ. Trong đó có 4 đề án, nội dung trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư; 2 luật; 1 pháp lệnh; 5 nghị quyết trình Quốc hội; 2 nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; 21 nghị định; 18 nghị quyết của Chính phủ; 94 quyết định trình Thủ tướng Chính phủ; 6 chỉ thị; 19 thông tư do Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành và 10 văn bản hợp nhất.

Các văn bản được xây dựng, trình ban hành tập trung vào những vấn đề có tác động trực tiếp đến tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và các nhóm đối tượng chính sách. Đây là những lĩnh vực đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa công tác nghiên cứu chính sách, đánh giá tác động, thẩm định pháp lý và tổ chức thực hiện trong thực tiễn.

Nổi bật trong nhóm văn bản trình cấp cao là các nội dung về sắp xếp thôn, tổ dân phố; bố trí, sử dụng và thực hiện chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố; đề án nâng cao năng suất lao động quốc gia gắn với phát triển thị trường lao động đồng bộ, hiện đại, hiệu quả; các nhiệm vụ hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh, Liệt sĩ và một số nội dung lớn của nghị định về lao động.

Đây đều là những vấn đề có tính liên ngành, liên vùng, liên quan trực tiếp đến tổ chức bộ máy, chính sách cán bộ, việc làm, an sinh xã hội và đời sống nhân dân. Việc chuẩn bị hồ sơ, nội dung trình cấp có thẩm quyền đòi hỏi công tác pháp chế phải tham gia ngay từ giai đoạn hình thành chính sách, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất và khả thi của các phương án đề xuất.

Hoàn thiện thể chế về tổ chức bộ máy và chính quyền địa phương 2 cấp

Một trong những trọng tâm của công tác pháp chế Bộ Nội vụ trong 8 tháng đầu năm là tham mưu hoàn thiện cơ sở pháp lý phục vụ việc sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp.

Trong nhóm nghị định được Chính phủ ban hành có nhiều văn bản quan trọng liên quan đến tổ chức hành chính, tổ chức chính quyền địa phương, đơn vị sự nghiệp công lập, vị trí việc làm, tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức. Tiêu biểu như Nghị định số 121/2026/NĐ-CP quy định về thành lập, tổ chức lại, giải thể tổ chức hành chính; Nghị định số 232/2026/NĐ-CP quy định về vị trí việc làm viên chức; Nghị định số 233/2026/NĐ-CP về đánh giá, xếp loại viên chức; Nghị định số 234/2026/NĐ-CP về xử lý kỷ luật viên chức; Nghị định số 235/2026/NĐ-CP về hợp đồng thực hiện công việc trong đơn vị sự nghiệp công lập; Nghị định số 259/2026/NĐ-CP về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức; Nghị định số 299/2026/NĐ-CP quy định tổ chức đơn vị sự nghiệp công lập.

Đặc biệt, Nghị định số 276/2026/NĐ-CP quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Nội vụ đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc kiện toàn tổ chức và xác định rõ phạm vi quản lý nhà nước của Bộ trong giai đoạn mới.

Cùng với đó, Bộ đã tham mưu xây dựng nhiều nghị quyết, quyết định, chỉ thị liên quan đến tổ chức đơn vị hành chính và nâng cao chất lượng hoạt động của chính quyền địa phương. Các văn bản về thành lập thành phố Đồng Nai, thành phố Quảng Ninh, thành phố Bắc Ninh; thành lập các phường thuộc tỉnh Đồng Nai và tỉnh Bắc Ninh; chương trình hành động của Chính phủ thực hiện kết luận về tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã góp phần cụ thể hóa chủ trương lớn về sắp xếp tổ chức bộ máy.

Quyết định số 700/QĐ-TTg về tăng cường bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức ở xã, phường, đặc khu đáp ứng yêu cầu vận hành chính quyền địa phương 2 cấp giai đoạn 2026 - 2031 và Chỉ thị số 18/CT-TTg về nâng cao chất lượng cán bộ, công chức chính quyền địa phương cấp xã cho thấy công tác pháp chế không chỉ dừng ở việc xây dựng quy định tổ chức, mà còn gắn với yêu cầu bảo đảm năng lực thực thi công vụ ở cơ sở.

Việc ban hành, hợp nhất và cập nhật các quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Sở Nội vụ, phòng chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, phường, đặc khu cũng góp phần làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước, hạn chế chồng chéo, bỏ sót nhiệm vụ và tạo thuận lợi cho địa phương trong quá trình tổ chức thực hiện.

Đổi mới chính sách công vụ, tiền lương và quản lý đội ngũ

Một dấu ấn khác trong công tác pháp chế 8 tháng đầu năm là việc tham mưu hoàn thiện các quy định về cán bộ, công chức, viên chức, chế độ tiền lương, tiền thưởng, lương hưu và các chính sách liên quan.

Nghị định số 161/2026/NĐ-CP quy định mức lương cơ sở và chế độ tiền thưởng đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang; Nghị định số 162/2026/NĐ-CP điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng; cùng các Thông tư số 12, 13 và 14/2026/TT-BNV đã kịp thời cụ thể hóa chính sách, tạo cơ sở để các cơ quan, tổ chức, đơn vị thực hiện thống nhất.

Trong lĩnh vực công vụ, Thông tư số 01/2026/TT-BNV hướng dẫn xếp lương đối với người được tuyển dụng vào công chức; Thông tư số 03/2026/TT-BNV hướng dẫn một số quy định về đào tạo, bồi dưỡng công chức; Thông tư số 10/2026/TT-BNV quy định phân cấp thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Nội vụ trong một số lĩnh vực quản lý. Đây là những văn bản có ý nghĩa thiết thực, góp phần cụ thể hóa yêu cầu đổi mới quản lý công chức theo vị trí việc làm, năng lực và kết quả thực hiện nhiệm vụ.

Việc ban hành Nghị định số 27/2026/NĐ-CP quy định về Cơ sở dữ liệu quốc gia về cán bộ, công chức, viên chức và Thông tư số 19/2026/TT-BNV về quản lý, cập nhật, kết nối, chia sẻ, khai thác và sử dụng cơ sở dữ liệu ngành Nội vụ cho thấy công tác pháp chế đã gắn chặt với chuyển đổi số.

Từ góc độ pháp lý, cơ sở dữ liệu không chỉ là công cụ kỹ thuật, mà còn liên quan đến trách nhiệm cập nhật, quyền khai thác, phạm vi chia sẻ, bảo đảm an toàn thông tin và tính chính xác của dữ liệu. Việc xây dựng các quy định chuyên ngành là nền tảng để từng bước hình thành hệ thống quản trị nhân sự công hiện đại, minh bạch và dựa trên dữ liệu.

Tăng cường rà soát, kiểm tra và tổ chức thi hành pháp luật

Quán triệt Nghị quyết số 66-NQ/TW, công tác pháp chế của Bộ Nội vụ được triển khai theo hướng toàn diện hơn, không chỉ tập trung vào xây dựng văn bản mà còn chú trọng rà soát, kiểm tra và tổ chức thi hành pháp luật.

Thực hiện Nghị quyết số 2092/NQ-UBTVQH15 ngày 03/4/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Bộ đã tham mưu tổng rà soát 79 văn bản quy phạm pháp luật, gồm 4 luật, 1 nghị quyết của Quốc hội, 2 nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, 42 nghị định của Chính phủ và 30 thông tư của Bộ trưởng Bộ Nội vụ.

Việc rà soát tập trung vào kết quả thực hiện, tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật và việc xử lý những văn bản sẽ hết hiệu lực trước ngày 01/3/2027. Đến nay, Bộ đã có 2 báo cáo gửi Bộ Tư pháp về kết quả tổng rà soát, gồm Báo cáo số 7214/BC-BNV ngày 09/7/2026 và Báo cáo số 8357/BC-BNV ngày 03/8/2026.

Bộ cũng đã ban hành Kế hoạch kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật năm 2026, các kế hoạch theo dõi thi hành pháp luật, phổ biến, giáo dục pháp luật; đồng thời tổ chức kiểm tra văn bản và công tác thi hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính tại tỉnh Phú Thọ, Bộ Tài chính và Bộ Y tế.

Đáng chú ý, công tác rà soát đã bước đầu ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh hệ thống pháp luật ngày càng phát triển nhanh về số lượng, phạm vi điều chỉnh và mức độ liên thông. Việc ứng dụng công nghệ có thể hỗ trợ phát hiện quy định chồng chéo, mâu thuẫn, hết hiệu lực hoặc cần sửa đổi, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý và giảm thời gian xử lý thủ công.

Trong lĩnh vực lao động, Bộ đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 283/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Bộ cũng xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm. Đây là dự án luật có phạm vi điều chỉnh rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế, xã hội và đã được các cơ quan của Quốc hội thẩm tra, cho ý kiến theo quy định.

Nâng cao chất lượng tham mưu và hỗ trợ pháp lý

Công tác pháp chế còn được thể hiện qua vai trò tham gia sâu vào quá trình thẩm định, xây dựng văn bản quy phạm pháp luật của các bộ, ngành. Trong 8 tháng đầu năm, Bộ Nội vụ đã cử công chức tham gia 134 Hội đồng thẩm định theo đề nghị của Bộ Tư pháp và 74 Ban soạn thảo, Tổ biên tập xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.

Riêng trong tháng 8/2026, Bộ đã tham gia ý kiến đối với 62 văn bản quy phạm pháp luật, tham mưu Bộ trưởng trả lời 71 Phiếu ý kiến Thành viên Chính phủ. Những con số này cho thấy khối lượng công việc lớn của đội ngũ làm công tác pháp chế, đồng thời phản ánh yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng tham mưu chính sách.

Bộ cũng tiếp tục thực hiện công tác hợp nhất, pháp điển văn bản quy phạm pháp luật. Việc ban hành Quyết định số 162/QĐ-BNV ngày 09/02/2026 về Kế hoạch hợp nhất năm 2026, Thông tư số 02/2026/TT-BNV về bãi bỏ một số văn bản quy phạm pháp luật và cập nhật 17 văn bản vào Đề mục pháp điển góp phần làm cho hệ thống pháp luật rõ ràng, dễ tiếp cận và thuận lợi hơn trong áp dụng.

Cùng với đó, 42 văn bản đã được cập nhật lên Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật. Hệ thống tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị về văn bản quy phạm pháp luật được vận hành hiệu quả, qua đó tạo thêm kênh thông tin để cơ quan quản lý nhận diện những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn.

Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cũng được triển khai gắn với nhu cầu của người dân, doanh nghiệp và người lao động. Bộ đã tổ chức các hội nghị hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh tại Đắk Lắk, Đà Nẵng; tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho người lao động, người sử dụng lao động tại Hải Phòng, Vĩnh Long, Lâm Đồng và Thái Nguyên. Đồng thời, Bộ kịp thời trả lời phản ánh, kiến nghị của địa phương về phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực nội vụ.

Hướng tới nền pháp chế chuyên nghiệp, hiện đại và liêm chính

Kết quả công tác pháp chế 8 tháng đầu năm 2026 cho thấy Bộ Nội vụ đang từng bước chuyển từ tư duy xây dựng văn bản đơn thuần sang tư duy quản trị pháp lý toàn diện. Trong đó, xây dựng pháp luật gắn với rà soát, kiểm tra, tổ chức thi hành, phổ biến pháp luật, chuyển đổi số và phản hồi chính sách.

Thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW, Bộ đã hoàn thành sơ kết 1 năm và báo cáo kết quả 8 tháng đầu năm; ban hành Quyết định số 572/QĐ-BNV ngày 25/5/2026 bổ sung nhiệm vụ trong Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết. Bộ cũng đang chủ trì xây dựng, trình Chính phủ ban hành Chiến lược về xây dựng quốc gia liêm chính, xã hội liêm chính với 3 trụ cột: thể chế liêm chính, nền công vụ liêm chính và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức liêm chính.

Đây là định hướng có ý nghĩa lâu dài, bởi một nền hành chính hiện đại không chỉ cần hệ thống pháp luật đầy đủ, đồng bộ mà còn cần đội ngũ thực thi có trách nhiệm, kỷ luật, chuyên nghiệp và tận tụy phục vụ nhân dân.

Trong thời gian tới, yêu cầu đặt ra đối với công tác pháp chế Bộ Nội vụ là tiếp tục nâng cao chất lượng chính sách, bảo đảm tiến độ các dự án luật, nghị định và thông tư; tăng cường kiểm tra, theo dõi thi hành pháp luật; đẩy mạnh pháp điển, hợp nhất và số hóa dữ liệu pháp luật; đồng thời chú trọng giải quyết kịp thời những vấn đề phát sinh trong quá trình vận hành chính quyền địa phương 2 cấp.

Với những kết quả đạt được trong 8 tháng đầu năm, công tác pháp chế của Bộ Nội vụ đã tạo nền tảng quan trọng để hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực nội vụ, góp phần xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, phục vụ người dân và doanh nghiệp ngày càng tốt hơn./.

Hải Vân