Bộ Nội vụ: Tập trung hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, ổn định địa giới hành chính

Tập trung triển khai các nhiệm vụ nhằm hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, bảo đảm tổ chức bộ máy hoạt động thông suốt, hiệu lực, hiệu quả.

Tham mưu tổ chức thành công cuộc bầu cử Quốc hội và HĐND các cấp

Với vai trò cơ quan thường trực của Chính phủ và thành viên Hội đồng Bầu cử quốc gia, Bộ Nội vụ đã tích cực tham mưu, phối hợp triển khai các nhiệm vụ phục vụ cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Theo báo cáo của Bộ Nội vụ, thực hiện Kế hoạch số 62/KH-HĐBCQG, Bộ đã tham mưu trình ban hành 3 Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và 1 Nghị quyết liên tịch; 1 Nghị định, 1 Nghị quyết của Chính phủ; 1 Chỉ thị và 1 Quyết định quy phạm pháp luật của Thủ tướng Chính phủ. Bộ cũng trực tiếp ban hành Thông tư số 21/2025/TT-BNV ngày 12/10/2025 hướng dẫn nghiệp vụ cùng các văn bản về công bố danh sách đơn vị hành chính xã ở hải đảo và khen thưởng trong bầu cử.

Cùng với công tác xây dựng, hoàn thiện cơ sở pháp lý và hướng dẫn nghiệp vụ, Bộ Nội vụ đã tổ chức Hội nghị trực tuyến toàn quốc, tham gia kiểm tra, giám sát và kịp thời phối hợp tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình chuẩn bị và tổ chức bầu cử.

Ngay sau bầu cử, Bộ tiếp tục tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 08/CT-TTg về tổ chức kỳ họp thứ nhất của HĐND các cấp; kịp thời trình Thủ tướng Chính phủ phê chuẩn kết quả bầu Chủ tịch, Phó Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố và tham mưu Báo cáo của Chính phủ tổng kết công tác bầu cử.

Những kết quả này góp phần bảo đảm cuộc bầu cử được triển khai thống nhất, đúng quy định, đồng thời tạo nền tảng để chính quyền địa phương các cấp nhanh chóng kiện toàn tổ chức và đi vào hoạt động sau bầu cử.

Vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp: nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên

Một trong những nội dung nổi bật trong công tác xây dựng chính quyền địa phương 8 tháng đầu năm là việc Bộ Nội vụ tham mưu tổ chức, vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.

Đây là nhiệm vụ có phạm vi tác động rộng, liên quan trực tiếp đến tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, công chức ở cơ sở, cơ chế cung ứng dịch vụ công và việc giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp.

Bộ Nội vụ đã tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 706/QĐ-TTg về Kế hoạch tổ chức sơ kết 1 năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và hoạt động của chính quyền địa phương 02 cấp. Trên cơ sở tổng hợp báo cáo của 17 bộ, cơ quan ngang bộ và 34 tỉnh, thành phố, Bộ đã chủ trì tham mưu Báo cáo số 345-BC/ĐU ngày 09/6/2026 và Báo cáo số 916-BC/ĐU ngày 21/6/2026 của Đảng ủy Chính phủ. Đồng thời, Bộ ban hành Văn bản số 225/BNV-CQĐP ngày 07/4/2026 đôn đốc các bộ trả lời kiến nghị của địa phương và tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Văn bản số 540/TTg-TCCV ngày 21/5/2026 về sơ kết 1 năm vận hành mô hình.

Kết quả tổng hợp sau 1 năm vận hành cho thấy mô hình chính quyền địa phương 02 cấp cơ bản ổn định, thông suốt, không làm gián đoạn việc phục vụ người dân và doanh nghiệp. Tỷ lệ hồ sơ thủ tục hành chính được giải quyết đúng và trước hạn tại nhiều địa phương đạt trên 96 - 98%; có nơi tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến toàn trình đạt 100%.

Đây là những con số đáng ghi nhận, nhất là trong bối cảnh việc chuyển đổi mô hình tổ chức chính quyền đặt ra yêu cầu đồng thời phải duy trì hoạt động thường xuyên của bộ máy và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, Bộ Nội vụ cũng đã chủ động tổng hợp và tham mưu tháo gỡ những khó khăn liên quan đến biên chế, chất lượng nhân lực cấp xã, hạ tầng số, trụ sở và tài sản công. Đây đều là những vấn đề có tính nền tảng đối với năng lực vận hành của chính quyền cơ sở sau sắp xếp.

Thực hiện nhiệm vụ được giao, Bộ cũng đã trình Chính phủ ban hành Nghị quyết số 221/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 76-KL/TW ngày 28/7/2026 và Kế hoạch 06-KH/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Đồng thời, triển khai xây dựng 2 Đề án trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư, gồm Đề án về mô hình tự quản của cộng đồng dân cư phù hợp với thôn, tổ dân phố sau sắp xếp và yêu cầu của tình hình mới; Đề án nghiên cứu hình thành các đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân tiêu biểu để lan tỏa, nhân rộng, dẫn dắt phát triển, gắn với mục tiêu xây dựng cấp xã thực sự trở thành trung tâm vận hành mới ở cơ sở.

Sắp xếp thôn, tổ dân phố theo hướng tinh gọn, hiệu quả

Cùng với tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố là một nội dung quan trọng trong quá trình tổ chức lại đơn vị hành chính và hệ thống chính trị ở cơ sở.

Bộ Nội vụ đã tham mưu Đảng ủy Chính phủ trình Bộ Chính trị thông qua và ban hành Kết luận số 34-KL/TW ngày 18/5/2026 về việc sắp xếp thôn, tổ dân phố và bố trí, sử dụng, chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố. Trên cơ sở đó, Bộ trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 21/CT-TTg ngày 20/5/2026 và trình Chính phủ ban hành Nghị định số 185/2026/NĐ-CP ngày 26/5/2026 quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố.

Đến nay, 34/34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành việc sắp xếp thôn, tổ dân phố theo yêu cầu của Bộ Chính trị và Chính phủ. Sau sắp xếp, số lượng thôn, tổ dân phố giảm từ 89.589 xuống còn 48.078, giảm 41.511 đơn vị, tương đương 46,33%.

Điểm đáng chú ý là quá trình sắp xếp được thực hiện theo hướng công khai, dân chủ, tạo sự đồng thuận. Các địa phương đã hoàn thành việc lấy ý kiến Nhân dân, thông qua nghị quyết của HĐND cấp xã và kiện toàn tổ chức để các thôn, tổ dân phố mới đi vào hoạt động ổn định.

Bộ cũng đã ban hành 2 văn bản hướng dẫn UBND các tỉnh, thành phố giải quyết chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố nghỉ việc do sắp xếp theo Nghị định số 185/2026/NĐ-CP và chính sách tinh giản biên chế theo Nghị định số 154/2025/NĐ-CP.

Đến ngày 15/7/2026, các địa phương đã tiếp nhận 4.012 người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã vào công chức, 395 người vào viên chức; ký hợp đồng lao động với 2.206 người; bố trí 7.587 người tiếp tục công tác ở thôn, tổ dân phố và 1.541 người vào các vị trí công tác khác. Đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, sau sắp xếp tiếp tục bố trí 121.932 người, giảm 103.146 người; trong đó 78.347 người được giải quyết chế độ theo Nghị định số 154/2025/NĐ-CP và 9.732 người được hưởng chính sách hỗ trợ của địa phương.

Từng bước hoàn thiện địa giới hành chính, phát triển đô thị

Trong công tác địa giới hành chính và thành lập đơn vị hành chính đô thị, Bộ Nội vụ tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong nghiên cứu, thẩm định, tham mưu cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Bộ đã tham mưu Đảng ủy Chính phủ trình Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương thông qua chủ trương trước khi trình Quốc hội 3 Đề án thành lập thành phố trực thuộc Trung ương gồm Đồng Nai, Quảng Ninh và Bắc Ninh. Trên cơ sở đề nghị của Chính phủ, Quốc hội khóa XVI đã thông qua các Nghị quyết thành lập thành phố Đồng Nai, thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh.

Bên cạnh đó, Bộ tham mưu Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua và ban hành nghị quyết thành lập 10 phường của thành phố Đồng Nai và 12 phường thuộc thành phố Bắc Ninh.

Một nhiệm vụ quan trọng khác đang được Bộ Nội vụ tập trung thực hiện là hoàn thiện hồ sơ để trình Chính phủ ban hành 34 nghị quyết công bố diện tích tự nhiên của các đơn vị hành chính cấp xã thuộc 34 tỉnh, thành phố; phân định ranh giới quản lý hành chính trên biển đối với 21 tỉnh, thành phố có biển; đồng thời đôn đốc UBND các tỉnh, thành phố hoàn thành việc lập bộ hồ sơ, bản đồ địa giới đơn vị hành chính các cấp của từng địa phương.

Bộ cũng chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương hoàn thiện hồ sơ trình Chính phủ để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định việc thành lập các phường từ nguyên trạng các xã; quyết định theo thẩm quyền việc công nhận các phường, đặc khu loại đặc biệt.

Việc hoàn thiện địa giới hành chính có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với xác lập phạm vi quản lý nhà nước mà còn tạo cơ sở cho tổ chức bộ máy, phân bổ nguồn lực, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quản lý đất đai, dân cư và cung ứng dịch vụ công.

Hướng tới chính quyền cơ sở thực sự gần dân, phục vụ Nhân dân

Nhìn tổng thể, những kết quả trong 8 tháng đầu năm 2026 cho thấy công tác xây dựng chính quyền địa phương và địa giới hành chính đang được Bộ Nội vụ triển khai đồng bộ trên nhiều phương diện: từ hoàn thiện thể chế, tổ chức bầu cử, kiện toàn bộ máy sau bầu cử đến vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, sắp xếp thôn, tổ dân phố và hoàn thiện địa giới hành chính.

Điểm xuyên suốt trong quá trình này là yêu cầu bảo đảm bộ máy mới vận hành ổn định, thông suốt, không làm gián đoạn việc phục vụ người dân, doanh nghiệp. Kết quả sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, với tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng và trước hạn ở nhiều địa phương đạt trên 96 - 98%, là tín hiệu tích cực cho thấy những nỗ lực trong tổ chức lại bộ máy đã từng bước chuyển hóa thành hiệu quả phục vụ ở cơ sở.

Tuy nhiên, quá trình đổi mới tổ chức chính quyền địa phương cũng đặt ra những yêu cầu tiếp tục phải giải quyết, nhất là về chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, hạ tầng số, trụ sở, tài sản công và cơ chế vận hành ở cơ sở. Đây cũng chính là những nội dung Bộ Nội vụ đã chủ động tổng hợp, tham mưu cấp có thẩm quyền tháo gỡ trong thời gian qua.

Trong giai đoạn tiếp theo, việc tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp cần được đặt trong tổng thể yêu cầu xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu lực, hiệu quả. Cấp xã sau sắp xếp không chỉ là một cấp chính quyền được tổ chức lại về mặt địa giới mà cần thực sự trở thành trung tâm giải quyết công việc hành chính, cung cấp dịch vụ công và tổ chức thực hiện các chính sách ngay tại cơ sở.

Cùng với đó, việc nghiên cứu mô hình tự quản của cộng đồng dân cư và các đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân tiêu biểu mà Bộ Nội vụ đang triển khai sẽ mở ra hướng tiếp cận mới trong tổ chức quản trị ở cơ sở. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng chính quyền gần dân hơn, hoạt động hiệu quả hơn, sử dụng nguồn lực hợp lý hơn và đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu phát triển của từng địa phương./.

Phương Nga