Luật Báo chí năm 2025: Mở rộng không gian phát triển báo chí trong kỷ nguyên số

Hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm quyền tự do báo chí, tự do ngôn luận trên báo chí

Luật Báo chí năm 2025 được Quốc hội thông qua với đa số phiếu tán thành, gồm 4 chương, 51 điều; có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. So với Luật Báo chí năm 2016, số chương và điều được giảm đáng kể; nhiều quy định được rà soát, sửa đổi theo hướng rõ ràng, thống nhất, đồng bộ và có tính khả thi cao hơn trong tổ chức thực hiện. Luật tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò đặc biệt của nền báo chí cách mạng Việt Nam - phương tiện thông tin thiết yếu, công cụ tư tưởng quan trọng của Đảng và Nhà nước, đồng thời là diễn đàn tin cậy của nhân dân.

Trên cơ sở bám sát các nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị về đổi mới, sắp xếp, phát triển và quản lý báo chí, Luật Báo chí năm 2025 cụ thể hóa định hướng xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại. Luật khẳng định báo chí đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, hoạt động trong khuôn khổ pháp luật; đồng thời bảo đảm quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí của công dân theo Hiến pháp.

Một điểm nhấn quan trọng của Luật là tư duy lập pháp đổi mới theo hướng kết hợp hài hòa giữa tăng cường quản lý nhà nước và khuyến khích sáng tạo, phát triển. Những vấn đề mang tính nguyên tắc do Quốc hội quy định; các nội dung cụ thể, thường xuyên biến động trong thực tiễn được giao Chính phủ, bộ, ngành quy định chi tiết, qua đó bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời và phù hợp với đời sống báo chí hiện đại.

Luật cũng đặt ra yêu cầu đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền trong quản lý báo chí, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; đồng thời tạo môi trường thuận lợi hơn cho cơ quan báo chí chủ động phát triển, sáng tạo.

Mở rộng không gian phát triển báo chí, thúc đẩy chuyển đổi số và kinh tế báo chí

Một điểm nổi bật của Luật Báo chí năm 2025 là bổ sung nhiều quy định mới nhằm mở rộng không gian phát triển của báo chí trong kỷ nguyên số, gắn với tiến trình chuyển đổi số quốc gia và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Văn bản quy định mô hình cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện với nhiều loại hình và sản phẩm khác nhau; cho phép tổ chức cơ quan báo chí trực thuộc phù hợp với chiến lược phát triển báo chí đã được phê duyệt. Các tạp chí khoa học được tạo điều kiện xuất bản nhiều ấn phẩm, góp phần thúc đẩy nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phục vụ quá trình chuyển đổi số quốc gia.

Không gian hoạt động của báo chí trên môi trường mạng cũng được mở rộng đáng kể. Nội dung đăng tải trên các nền tảng số, kênh nội dung số của cơ quan báo chí được xác định là sản phẩm báo chí; đồng thời Nhà nước đầu tư xây dựng nền tảng số báo chí quốc gia, hạ tầng dữ liệu báo chí và phát triển nguồn nhân lực cho chuyển đổi số trong lĩnh vực này. Đây là nền tảng quan trọng giúp báo chí Việt Nam bắt nhịp xu thế truyền thông hiện đại, tăng cường khả năng lan tỏa thông tin trong kỷ nguyên số.

Bên cạnh đó, khuôn khổ pháp lý mới tạo điều kiện phát triển kinh tế báo chí khi bổ sung thêm nhiều nguồn thu hợp pháp cho cơ quan báo chí như: bản quyền đọc, nghe, xem và khai thác tác phẩm báo chí; thu từ hoạt động tài chính, phần vốn góp vào doanh nghiệp; thu từ dịch vụ sự nghiệp công, chương trình, đề án, dự án được giao. Cơ quan báo chí cũng được phép tích hợp dịch vụ trực tuyến trên sản phẩm báo chí theo quy định của Chính phủ, qua đó gia tăng giá trị cho sản phẩm truyền thông.

Quy định mới còn cho phép liên kết sản xuất nội dung (trừ nội dung thời sự chính trị, quốc phòng, an ninh, đối ngoại), đồng thời làm rõ trách nhiệm và quyền lợi của các bên tham gia. Cùng với cơ chế Nhà nước giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu sản phẩm báo chí phục vụ nhiệm vụ chính trị - xã hội, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, Luật Báo chí năm 2025 tiếp tục khẳng định rõ vai trò xã hội to lớn của nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Siết chặt quản lý, nâng cao trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp người làm báo

Song song với việc mở rộng không gian phát triển, Luật Báo chí năm 2025 cũng tăng cường các quy định nhằm quản lý chặt chẽ hoạt động báo chí, bảo đảm báo chí phát triển đúng tôn chỉ, mục đích, theo hướng lành mạnh và văn minh. Văn bản pháp luật này bổ sung, làm rõ khái niệm về báo, tạp chí; quy định cụ thể việc chống “báo hóa” tạp chí; đồng thời đưa ra các khái niệm mới liên quan đến xuất bản báo chí trên không gian mạng, dịch vụ phát thanh - truyền hình, phóng viên, biên tập viên, thể loại báo chí…, tạo nền tảng pháp lý đầy đủ và thống nhất cho công tác quản lý.

Hệ thống quy định mới cũng bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động thông tin đối ngoại, trong đó có việc đưa tin gây phương hại đến uy tín, hình ảnh quốc gia hoặc ảnh hưởng tiêu cực đến quan hệ hợp tác quốc tế. Vai trò của Hội Nhà báo Việt Nam được đề cao thông qua nhiệm vụ kết luận hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp, xử lý vi phạm đối với hội viên và kiến nghị xử lý đối với những người làm báo không phải hội viên.

Một điểm đáng chú ý khác là việc sửa đổi, bổ sung nhiều quy định liên quan đến thẻ nhà báo: thời hạn thẻ là 5 năm; người được xét cấp thẻ lần đầu phải hoàn thành chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp; người làm việc tại cơ quan tạp chí khoa học không thuộc diện xét cấp thẻ. Những quy định này góp phần chuẩn hóa và chuyên nghiệp hóa đội ngũ những người làm báo.

Bên cạnh đó, Nhà nước sẽ đầu tư các công cụ số để giám sát hoạt động báo chí trên không gian mạng; việc sử dụng tác phẩm báo chí phải có thỏa thuận với cơ quan báo chí; cơ quan báo chí và tác giả khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động nghiệp vụ phải tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ và các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.

Với những đổi mới quan trọng nêu trên, Luật Báo chí năm 2025 không chỉ hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động báo chí trong giai đoạn mới, mà còn mở ra không gian phát triển rộng lớn cho nền báo chí Việt Nam trong kỷ nguyên số; góp phần xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, xứng đáng là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và Nhân dân, phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc./ 

Nguyễn Hiền