Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 02 cấp

Thành phố Hồ Chí Minh đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng AI cho cán bộ, công chức (nguồn: https://dost.hochiminhcity.gov.vn).

Thực tiễn những năm gần đây cho thấy, đội ngũ cán bộ, công chức ở nước ta phải đối diện với áp lực ngày càng gia tăng. Nếu như trước đây, chính quyền quận, huyện đóng vai trò trung gian, chia sẻ bớt khối lượng công việc cho cấp tỉnh, thành phố và cấp phường, xã thì nay trong mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, nhiều nhiệm vụ được chuyển giao trực tiếp từ tỉnh, thành phố xuống phường/xã. Khối lượng công việc của cấp xã tăng lên so với trước khi không còn cấp huyện. Điều này đặt ra áp lực rất lớn về năng lực xử lý công việc, kỹ năng phục vụ Nhân dân cũng như khả năng thích ứng với công nghệ của mỗi cán bộ, công chức.

Chính phủ đã có nhiều quy định về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức. Các chương trình bồi dưỡng theo ngạch, chức danh được thiết kế thống nhất, từ chuyên viên, chuyên viên chính, chuyên viên cao cấp đến cán bộ lãnh đạo, quản lý. Mạng lưới các học viện, trường chính trị, cơ sở đào tạo được mở rộng, bảo đảm cơ hội cập nhật kiến thức cho đội ngũ CBCC trên cả nước. Nhiều chương trình đào tạo CBCC trước đây vẫn thiên về lý thuyết, ít gắn với tình huống thực tiễn. Do đó, kết cấu chương trình đào tạo cũng cần có sự điều chỉnh nội dung theo mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, đặc biệt là các kỹ năng sử dụng công nghệ số, kỹ năng tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo…

Nhìn từ góc độ thực tế, chính quyền địa phương 02 cấp đòi hỏi ở cán bộ, công chức tỉnh, thành phố và cán bộ, công chức phường, xã những năng lực khác nhau nhưng có sự bổ trợ lẫn nhau. Cán bộ, công chức cấp tỉnh, thành phố phải có tầm nhìn chiến lược, năng lực quản lý tổng hợp, khả năng điều phối và sử dụng công nghệ trong quản lý dữ liệu lớn. Họ không còn dựa vào quận/huyện để làm “cầu nối”, mà phải trực tiếp chỉ đạo hàng trăm phường, xã. Ví dụ, tại Thành phố Hồ Chí Minh, chính quyền thành phố quản lý trực tiếp 168 phường, xã, đặc khu tức là phạm vi công việc tăng lên gấp ba lần so với thời điểm còn chính quyền quận, huyện. Điều này đòi hỏi một sự thay đổi mạnh mẽ về kỹ năng điều hành, nhất là kỹ năng sử dụng công nghệ điều phối trực tuyến và khai thác hệ thống thông tin tập trung.

Ở chiều ngược lại, cán bộ, công chức cấp xã lại đối diện trực tiếp với người dân, doanh nghiệp, là nơi tiếp nhận và xử lý tới 80 - 85% thủ tục hành chính cơ bản, từ đăng ký hộ tịch, đất đai, xây dựng đến các vấn đề an sinh xã hội… Theo báo cáo của UBND Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2024, tỷ lệ hồ sơ hành chính được tiếp nhận và trả kết quả đúng hạn tại các phường đạt khoảng 96,5%. Tuy nhiên, có tới 60% số hồ sơ trễ hạn liên quan đến năng lực xử lý của công chức, chủ yếu ở các lĩnh vực phức tạp như đất đai, xây dựng và hộ khẩu. Điều đó cho thấy đào tạo, bồi dưỡng công chức phường cần tập trung vào kỹ năng nghiệp vụ cụ thể, khả năng xử lý tình huống phát sinh và thái độ phục vụ Nhân dân.

Một thách thức không nhỏ hiện nay là năng lực công nghệ số của đội ngũ CBCC. Trong bối cảnh cả nước đang thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng chính quyền điện tử, chính quyền số, công chức không chỉ cần biết sử dụng phần mềm một cửa điện tử mà còn phải thành thạo khai thác dữ liệu, phân tích thông tin, điều hành qua nền tảng số.

Vì vậy, trong thời gian tới cần nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, cụ thể là:

Thứ nhất, cần thay đổi tư duy: đào tạo, bồi dưỡng không chỉ để cấp chứng chỉ, mà để nâng cao năng lực thực sự. Đào tạo, bồi dưỡng phải xuất phát từ vị trí việc làm, yêu cầu công việc cụ thể chứ không áp dụng một chương trình chung cho tất cả. Với cán bộ, công chức cấp tỉnh, thành phố, nội dung cần tập trung vào kiến thức quản lý tổng hợp, kỹ năng điều phối chiến lược, sử dụng dữ liệu lớn, ngoại ngữ và hội nhập quốc tế. Với cán bộ, công chức phường, xã, cần tập trung đào tạo, bồi dưỡng những nội dung thiết thực như: kỹ năng giải quyết hồ sơ nhanh chóng, kỹ năng giao tiếp, lắng nghe và phục vụ Nhân dân, kiến thức pháp luật đa lĩnh vực và khả năng quản lý cộng đồng.

Thứ hai, đổi mới phương thức đào tạo, bồi dưỡng. Bên cạnh các khóa tập trung tại học viện, trường chính trị, cần mở rộng đào tạo, bồi dưỡng trực tuyến, kết hợp xây dựng kho học liệu điện tử, video tình huống, ngân hàng câu hỏi để cán bộ, công chức có thể học mọi lúc, mọi nơi. Một mô hình được đánh giá hiệu quả là “đào tạo tại chỗ” thông qua luân chuyển, kèm cặp, thực tập trực tiếp tại đơn vị có khối lượng công việc lớn. Kinh nghiệm từ một số phường của Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, công chức trẻ khi được phân công kèm cặp tại các phường đông dân cư như Bình Thạnh, Gò Vấp thường tiến bộ rất nhanh về kỹ năng thực tiễn.

Thứ ba, áp dụng công nghệ số vào quản lý quá trình đào tạo, bồi dưỡng. Mỗi cán bộ, công chức cần có một “hồ sơ học tập điện tử” lưu trữ quá trình bồi dưỡng, kết quả đánh giá, từ đó làm căn cứ cho quy hoạch, bổ nhiệm, đề bạt. Việc đánh giá sau đào tạo, bồi dưỡng phải gắn với hiệu quả công việc và mức độ hài lòng của người dân. Nói cách khác, học xong không chỉ để có chứng chỉ, mà phải thể hiện qua chất lượng phục vụ, qua việc hồ sơ hành chính được giải quyết nhanh hơn, người dân hài lòng hơn. Đây cũng là cách nhiều nước tiên tiến đã áp dụng để bảo đảm đào tạo, bồi dưỡng mang lại giá trị thực tiễn.

Thứ tư, có chính sách đãi ngộ, sử dụng phù hợp. Một công chức phường sau khi được bồi dưỡng kỹ năng công nghệ số, giải quyết thủ tục nhanh chóng, nếu không được giao nhiệm vụ phù hợp hoặc không có cơ chế khuyến khích, rất dễ rơi vào tình trạng “học xong để đó”. Vì vậy, song song với đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng, Nhà nước cần có chính sách sử dụng, bố trí nhân sự hợp lý, gắn năng lực với vị trí việc làm, đồng thời bảo đảm thu nhập đủ sống và tạo động lực phấn đấu. Thực tế tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, khi triển khai cơ chế thu nhập tăng thêm theo Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội, nhiều công chức phường đã nỗ lực nâng cao hiệu quả công việc, tỷ lệ hồ sơ trễ hạn giảm rõ rệt. Điều đó chứng minh rằng chính sách phù hợp sẽ nhân lên hiệu quả của đào tạo, bồi dưỡng.

Thứ năm, xây dựng lại chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức đáp ứng theo vị trí việc làm, giảm lý thuyết, tăng nội dung thực hành, cầm tay chỉ việc, huấn luận thành thục.

Thứ sáu, rà soát cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức trên cả nước theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả đào tạo, bồi dưỡng của Quốc hội,  làm thước đo; từ đó tinh gọn cơ sở đào tạo tại địa phương, đầu tư mạnh mẽ cho cơ sở đào tạo của Trung ương có trọng tâm nhằm tránh lãng phí nguồn lực.

Thứ bảy, đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong đào tạo, bồi dưỡng, nhất là học hỏi kinh nghiệm quản trị đô thị hiện đại từ các quốc gia trên thế giới.

Có thể nói, chính quyền địa phương 02 cấp là mô hình quản trị hiện đại, nhưng để vận hành trơn tru thì chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức đóng vai trò quyết định. Không có một chương trình đào tạo, bồi dưỡng nào là “vạn năng”, mà phải linh hoạt, phù hợp với từng cấp, từng lĩnh vực, từng vị trí công việc. Quan trọng hơn cả, cần xây dựng một nền văn hóa học tập thường xuyên trong khu vực công, để mỗi cán bộ, công chức luôn coi việc đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực là trách nhiệm, là nhu cầu tự thân, chứ không chỉ là nghĩa vụ. Khi đó, chính quyền địa phương 02 cấp mới thực sự phát huy ưu điểm tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, phục vụ Nhân dân và thúc đẩy phát triển bền vững đất nước./.

Nguyễn Đình