Phát huy vai trò nhân tố chủ quan trong phát triển năng lực đổi mới sáng tạo của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Quân khu 3

Từ khóa: Đổi mới sáng tạo; hạ sĩ quan, binh sĩ; huấn luyện chiến đấu; nhân tố chủ quan; Quân khu 3.

Abstract: In response to the requirement of building the Vietnam People’s Army to be “revolutionary, regular, elite, and modern,” renewing and improving the quality of training at grassroots units must be closely linked with promoting the role of non-commissioned officers and soldiers as active subjects in developing innovative capacity. Practice in Military Region 3 shows that training quality depends directly on the level of initiative of servicemen in understanding assigned tasks, flexible thinking, and the creative application of knowledge in practice. Therefore, the comprehensive development of the subjective factors of non-commissioned officers and soldiers constitutes an important foundation for improving training quality, thereby contributing to strengthening the overall, flexible, and innovative combat power of the armed forces of Military Region 3 in the new situation.

Keywords: Innovation; non-commissioned officers and soldiers; combat training; subjective factors; Military Region 3.

1. Vai trò của nhân tố chủ quan trong phát triển năng lực đổi mới sáng tạo của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Quân khu 3

Trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, con người luôn được xác định là nhân tố trung tâm, trực tiếp quyết định chất lượng và hiệu quả của hoạt động thực tiễn. Đối với nhiệm vụ quốc phòng, đặc biệt trong hoạt động huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, phát huy vai trò nhân tố chủ quan của quân nhân mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, có ý nghĩa quan trọng xây dựng sức mạnh tổng hợp của Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong đó, hạ sĩ quan, binh sĩ là lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ huấn luyện ở các đơn vị cơ sở, giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là chủ thể trực tiếp chuyển hóa chủ trương, mệnh lệnh huấn luyện thành kết quả thực tiễn.

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, nhân tố chủ quan là tổng hòa các yếu tố thuộc về con người như nhận thức, động cơ, niềm tin, ý chí, tình cảm, năng lực và phẩm chất cá nhân, được hình thành, củng cố và phát triển trong hoạt động thực tiễn. Trong lĩnh vực huấn luyện chiến đấu, nhân tố chủ quan của hạ sĩ quan, binh sĩ thể hiện tập trung ở trình độ nhận thức đúng đắn nhiệm vụ, ý thức trách nhiệm chính trị, tinh thần kỷ luật, khả năng làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật, cũng như năng lực vận dụng tri thức, kinh nghiệm vào xử lý các tình huống huấn luyện cụ thể. Đây chính là những yếu tố nội sinh quyết định mức độ tích cực, chủ động và sáng tạo của quân nhân trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Trong bối cảnh hiện nay, cùng với tiến trình hiện đại hóa Quân đội, sự phát triển nhanh chóng của khoa học - công nghệ, huấn luyện chiến đấu không đơn thuần là quá trình rèn luyện kỹ năng theo các động tác, quy trình lặp lại, mà ngày càng đòi hỏi tư duy linh hoạt, khả năng thích ứng nhanh và năng lực đổi mới sáng tạo của quân nhân. Đổi mới sáng tạo trong huấn luyện chiến đấu không phải là phá vỡ kỷ luật hay tùy tiện thay đổi nguyên tắc quân sự, mà là khả năng cải tiến phương pháp, vận dụng linh hoạt tri thức, kinh nghiệm và công nghệ để nâng cao hiệu quả huấn luyện; là năng lực xử trí hiệu quả những tình huống mới, phức tạp nảy sinh trong huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu, tuân thủ nghiêm các nguyên tắc, quy định và điều lệnh của Quân đội.

Trong mối quan hệ đó, nhân tố chủ quan giữ vai trò quyết định đối với việc hình thành và phát triển năng lực đổi mới sáng tạo của hạ sĩ quan, binh sĩ. Khi quân nhân có nhận thức đúng về mục tiêu, yêu cầu và ý nghĩa của huấn luyện, có động cơ và thái độ tích cực, có ý chí vượt khó và tinh thần trách nhiệm cao, thì năng lực đổi mới sáng tạo sẽ được khơi dậy và phát huy. Ngược lại, nếu nhân tố chủ quan không được quan tâm bồi dưỡng, thiếu động lực và môi trường phát huy, thì dù có điều kiện vật chất, trang bị kỹ thuật hiện đại, hiệu quả huấn luyện cũng khó đạt được như mong muốn.

Quân khu 3, địa bàn chiến lược trọng yếu, nhiệm vụ huấn luyện sẵn sàng chiến đấu đặt ra yêu cầu ngày càng cao cả về chất lượng, cường độ và tính linh hoạt, vai trò của nhân tố chủ quan trong phát triển năng lực đổi mới sáng tạo của hạ sĩ quan, binh sĩ trở nên đặc biệt quan trọng. Phát huy tốt nhân tố chủ quan góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả huấn luyện chiến đấu ở từng đơn vị, trực tiếp nâng cao sức mạnh tổng hợp, khả năng thích ứng và trình độ sẵn sàng chiến đấu của lực lượng vũ trang Quân khu 3, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

2. Thực trạng phát huy vai trò nhân tố chủ quan trong phát triển năng lực đổi mới sáng tạo của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Quân khu 3 hiện nay

Thực tiễn huấn luyện tại các đơn vị thuộc Quân khu 3 cho thấy, phát huy vai trò nhân tố chủ quan của hạ sĩ quan, binh sĩ trong phát triển năng lực đổi mới sáng tạo đã đạt được những kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Đại đa số hạ sĩ quan, binh sĩ hiện nay có bản lĩnh chính trị vững vàng, ý thức tổ chức kỷ luật cao, chấp hành nghiêm mệnh lệnh huấn luyện và thể hiện tinh thần trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ. Trình độ học vấn của bộ đội ngày càng được nâng lên, nhiều quân nhân có khả năng tiếp cận nhanh với tri thức mới, phương pháp huấn luyện hiện đại và ứng dụng khoa học - công nghệ phục vụ huấn luyện chiến đấu. Đây là những điều kiện quan trọng tạo nền tảng để hình thành và phát triển năng lực đổi mới sáng tạo trong thực tiễn huấn luyện.

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, đa phần hạ sĩ quan, binh sĩ đã thể hiện rõ tinh thần chủ động, tích cực trong học tập, rèn luyện và tham gia tổ chức huấn luyện. Nhiều quân nhân mạnh dạn đề xuất sáng kiến cải tiến mô hình học cụ, cách thức tổ chức huấn luyện, phương pháp luyện tập phù hợp với đặc điểm, điều kiện cụ thể của đơn vị. Không ít sáng kiến, kinh nghiệm được vận dụng linh hoạt vào huấn luyện đã góp phần nâng cao hiệu quả tiếp thu, rút ngắn thời gian huấn luyện, đồng thời giúp bộ đội xử trí linh hoạt hơn trước các tình huống mới nảy sinh. Những biểu hiện đó cho thấy nhân tố chủ quan của hạ sĩ quan, binh sĩ từng bước được khơi dậy và phát huy, tạo chuyển biến tích cực trong chất lượng huấn luyện chiến đấu ở đơn vị cơ sở.

Tuy nhiên, nhìn một cách toàn diện, việc phát huy vai trò nhân tố chủ quan trong phát triển năng lực đổi mới sáng tạo của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Quân khu 3 vẫn còn bộc lộ những hạn chế nhất định. Ở một số đơn vị, vẫn còn bộ phận quân nhân biểu hiện tư tưởng thụ động, trông chờ, chưa thực sự chủ động trong đổi mới phương pháp học tập và rèn luyện. Khả năng tư duy độc lập, sáng tạo trong xử lý các tình huống huấn luyện của một số hạ sĩ quan, binh sĩ còn hạn chế, chủ yếu làm theo hướng dẫn sẵn có, thiếu mạnh dạn đề xuất cách làm mới. Việc tiếp cận và triển khai các hình thức, phương pháp huấn luyện mới ở một số đơn vị còn mang tính hình thức, chưa đi vào chiều sâu, chưa tạo được động lực đủ mạnh để khơi dậy và nuôi dưỡng tư duy sáng tạo của bộ đội.

Nguyên nhân của những hạn chế trên cho thấy, trước hết vẫn còn những bất cập trong nhận thức về vai trò, vị trí của nhân tố chủ quan đối với phát triển năng lực đổi mới sáng tạo của hạ sĩ quan, binh sĩ khi thực hiện nhiệm vụ huấn luyện. Ở một số đơn vị, phát huy tính chủ thể của người học chưa được đặt đúng tầm, còn thiên về quản lý hành chính, chú trọng hoàn thành nội dung huấn luyện hơn là phát triển năng lực tư duy và hành động sáng tạo của quân nhân. Bên cạnh đó, môi trường tổ chức huấn luyện ở một số đơn vị chưa thực sự tạo điều kiện thuận lợi để hạ sĩ quan, binh sĩ phát huy vai trò chủ thể; cơ chế biểu dương, khích lệ, động viên có thời điểm chưa kịp thời, việc khuyến khích, nhân rộng các sáng kiến còn thiếu đồng bộ, chưa tạo được sức lan tỏa mạnh mẽ trong đơn vị.

Ngoài ra, phương pháp huấn luyện ở một số đơn vị vẫn còn nặng về truyền thụ một chiều, chú trọng “làm theo mẫu”, chưa tạo được không gian và điều kiện để hạ sĩ quan, binh sĩ tham gia tích cực vào quá trình huấn luyện với tư cách là chủ thể sáng tạo. Điều này không chỉ hạn chế khả năng tư duy độc lập, sáng tạo của người học, mà còn làm giảm hiệu quả phát huy nhân tố chủ quan trong quá trình hình thành và phát triển năng lực đổi mới sáng tạo của hạ sĩ quan, binh sĩ trong thực tiễn huấn luyện chiến đấu.

3. Giải pháp phát huy vai trò nhân tố chủ quan trong phát triển năng lực đổi mới sáng tạo của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Quân khu 3

Từ thực trạng phát huy vai trò nhân tố chủ quan trong phát triển năng lực đổi mới sáng tạo của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Quân khu 3 hiện nay, việc triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính căn cơ, vừa bảo đảm tính nguyên tắc, kỷ luật quân đội, vừa khơi dậy và phát huy mạnh mẽ vai trò chủ thể sáng tạo của quân nhân có ý nghĩa quyết định đối với nâng cao chất lượng huấn luyện chiến đấu ở đơn vị.

Một là, nâng cao nhận thức về vai trò của nhân tố chủ quan và yêu cầu phát triển năng lực đổi mới sáng tạo trong huấn luyện chiến đấu.

Tăng cường công tác giáo dục chính trị, tư tưởng theo hướng làm rõ vị trí, vai trò của hạ sĩ quan, binh sĩ với tư cách là chủ thể trực tiếp của quá trình huấn luyện. Thông qua giáo dục, bồi dưỡng, giúp bộ đội nhận thức đầy đủ đổi mới sáng tạo không phải là hoạt động mang tính tự phát, mà là yêu cầu khách quan của huấn luyện hiện đại, gắn chặt với trách nhiệm, bổn phận của mỗi quân nhân trong thực hiện nhiệm vụ chính trị trung tâm của đơn vị. Nâng cao nhận thức đúng đắn góp phần chuyển biến từ tư duy thụ động, làm theo mệnh lệnh sang tư duy chủ động, tích cực tìm tòi, sáng tạo trong học tập, rèn luyện và huấn luyện chiến đấu.

Hai là, đổi mới phương pháp tổ chức huấn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học.

Quá trình huấn luyện được tổ chức theo hướng giảm dần lối truyền thụ một chiều, tăng cường các hình thức huấn luyện linh hoạt, lấy người học làm trung tâm. Trong đó, chú trọng tổ chức các nội dung huấn luyện gắn với thảo luận, xử lý tình huống, luyện tập theo phương án, sát thực tế điều kiện chiến đấu, khuyến khích hạ sĩ quan, binh sĩ tham gia đề xuất sáng kiến, cải tiến mô hình học cụ, phương pháp huấn luyện phù hợp với điều kiện cụ thể của từng đơn vị. Thông qua đó, từng bước hình thành năng lực tư duy độc lập, khả năng vận dụng sáng tạo tri thức và kinh nghiệm vào thực tiễn huấn luyện, góp phần nâng cao hiệu quả và chất lượng huấn luyện chiến đấu.

Ba là, xây dựng môi trường huấn luyện kỷ cương, dân chủ, tạo động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Môi trường tổ chức huấn luyện cần bảo đảm sự thống nhất giữa kỷ luật chặt chẽ, phát huy dân chủ. Tạo điều kiện để hạ sĩ quan, binh sĩ bày tỏ ý tưởng, đề xuất sáng kiến, tham gia góp ý xây dựng phương án huấn luyện sẽ góp phần khơi dậy tinh thần trách nhiệm và ý thức chủ thể của quân nhân. Đồng thời, cần chú trọng công tác biểu dương, khen thưởng kịp thời các sáng kiến, cải tiến có hiệu quả, bảo đảm công khai, minh bạch, đúng đối tượng, qua đó tạo động lực tinh thần mạnh mẽ, thúc đẩy quá trình phát huy nhân tố chủ quan và lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo trong đơn vị.

Bốn là, phát huy vai trò nêu gương, năng lực tổ chức và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ các cấp.

Đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ trực tiếp làm công tác quản lý, huấn luyện, giữ vai trò then chốt trong định hướng, dẫn dắt quá trình phát huy nhân tố chủ quan của hạ sĩ quan, binh sĩ. Cán bộ các cấp cần thực sự nêu gương về tinh thần đổi mới, tư duy linh hoạt, phương pháp làm việc khoa học; đồng thời, chủ động đổi mới phong cách lãnh đạo, chỉ huy và tổ chức huấn luyện theo hướng khuyến khích bộ đội phát huy sáng kiến trong khuôn khổ kỷ luật. Thông qua năng lực tổ chức, quản lý và dẫn dắt của đội ngũ cán bộ, nhân tố chủ quan của hạ sĩ quan, binh sĩ sẽ được khơi dậy, nuôi dưỡng và phát triển bền vững, tạo nền tảng vững chắc cho nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo trong huấn luyện chiến đấu.

Phát huy vai trò nhân tố chủ quan trong phát triển năng lực đổi mới sáng tạo của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Quân khu 3 là yêu cầu có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Thực tiễn cho thấy, chất lượng huấn luyện chiến đấu ngày càng phụ thuộc vào mức độ phát huy vai trò chủ thể của quân nhân trong nhận thức nhiệm vụ, tư duy linh hoạt và khả năng vận dụng sáng tạo tri thức vào thực tiễn huấn luyện. Do đó, phát triển toàn diện nhân tố chủ quan, gắn với đổi mới phương pháp tổ chức huấn luyện và xây dựng môi trường kỷ cương, dân chủ, là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng huấn luyện, tăng cường sức mạnh tổng hợp và khả năng sẵn sàng chiến đấu của lực lượng vũ trang Quân khu 3 trong tình hình mới./.

--------------------------------------------------------

Tài liệu tham khảo:

1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, Nxb CTQG-ST, H.2021.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập II, Nxb CTQG-ST, H.2021.

3. Quân ủy Trung ương, Nghị quyết về xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong giai đoạn mới, H.2023.

4. Bộ Quốc phòng, Chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong Quân đội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, H.2022.

5. Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, Công tác đảng, công tác chính trị trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, Nxb Quân đội nhân dân, H.2021.

6. Nguyễn Văn Thành, Phát huy nhân tố con người trong nâng cao chất lượng huấn luyện chiến đấu ở đơn vị cơ sở hiện nay, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, số 10/2022.

7. Phạm Lâm Hồng, Phát triển khoa học quân sự Việt Nam trong điều kiện mới, Nxb Quân đội nhân dân, H.2019.

8. Lê Văn Hưởng, Đổi mới phương pháp huấn luyện chiến đấu ở đơn vị cơ sở theo hướng phát huy vai trò chủ thể của bộ đội, Tạp chí Giáo dục lý luận, số 12, H.2021.

9. Trần Đình Thắng, Nhân tố chủ quan và vai trò của nó trong hoạt động thực tiễn, Tạp chí Lý luận chính trị, số 6/2020.

10. Trần Quốc Dũng, “Phát triển năng lực số cho bộ đội - Yêu cầu cấp thiết trong cách mạng công nghiệp 4.0”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, số 5/2023.

11. Nguyễn Minh Phong, “Một số vấn đề lý luận về nhân tố con người trong bảo vệ Tổ quốc hiện nay”, Tạp chí Lý luận chính trị, số 10/2021.

12. Phạm Văn Thắng, “Giải pháp phát huy nhân tố con người trong xây dựng quân đội vững mạnh”, Tạp chí Khoa học Xã hội quân sự, số 3/2020.

13. Nguyễn Đức Vượng, “Tư duy biện chứng về con người trong huấn luyện quân sự hiện đại”, Tạp chí Triết học quân sự, số 2/2023.

14. Trần Văn Khải, “Phát huy vai trò nhân tố chủ quan trong huấn luyện chiến đấu ở đơn vị bộ binh hiện nay”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, số 7/2020.

Đại úy Lưu Đình Trung - Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng