Ra mắt Không gian giới thiệu Di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu

Sự kiện ra mắt Không gian giới thiệu đánh dấu một bước phát triển quan trọng trong hiện thực hóa chủ trương đưa di sản tư liệu, tài liệu lưu trữ đến gần hơn với xã hội, phục vụ cộng đồng. Từ lâu, tài liệu lưu trữ quốc gia vẫn thường được hình dung như “kho báu” dành cho giới chuyên môn; nay, với mô hình tổ chức hiện đại, thân thiện và giàu tính trải nghiệm, các nguồn sử liệu gốc có điều kiện “bước ra” đời sống, trở thành chất liệu trực tiếp nuôi dưỡng tri thức công chúng, bồi đắp căn cốt văn hóa và nâng cao năng lực hiểu biết lịch sử theo cách khoa học, có kiểm chứng.

Đại biểu tham dự sự kiện.

Tham dự sự kiện có đại diện lãnh đạo một số ban, bộ, ngành Trung ương; các nhà khoa học; đại diện cơ sở đào tạo, các đại sứ quán, tổ chức quốc tế và nhiều cơ quan báo chí, truyền thông.

Sức hấp dẫn đặc thù của “di sản tư liệu” - loại hình di sản không chỉ kể lại lịch sử, mà còn cung cấp bằng chứng nguyên bản về lịch sử; không chỉ gợi mở bản sắc, mà còn đóng vai trò như một nguồn lực tri thức phục vụ quản trị quốc gia và phát triển xã hội trong thời đại chuyển đổi số. Việc ra mắt Không gian giới thiệu không chỉ mang ý nghĩa mở thêm một địa chỉ văn hóa - giáo dục tại trung tâm Thủ đô, mà còn cho thấy quyết tâm của ngành Lưu trữ trong hành trình “làm sống” di sản tư liệu bằng những phương thức tiếp cận hiện đại, thân thiện, giàu tính trải nghiệm.

Trong nhiều năm qua, tài liệu lưu trữ - với đặc trưng là “bằng chứng gốc” đã góp phần bền bỉ vào công tác nghiên cứu, giảng dạy, bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử - văn hóa. Tuy nhiên, khoảng cách giữa kho tư liệu quý với đời sống xã hội vẫn là một bài toán cần lời giải: làm sao để tài liệu lưu trữ không chỉ nằm trong kho bảo quản, mà có thể đi vào giáo dục, văn hóa, du lịch, thậm chí trở thành chất liệu nuôi dưỡng tinh thần công dân trong thời đại số. “Không gian giới thiệu Di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu” được hình thành như một đáp án mang tính thực tiễn, có định hướng dài hạn và phù hợp với thông lệ quốc tế, khi cơ quan lưu trữ quốc gia của mỗi nước thường là địa chỉ tin cậy để giới thiệu các tư liệu tiêu biểu, phản ánh chiều sâu lịch sử, văn hóa và truyền thống quản trị quốc gia.

Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước Đặng Thanh Tùng phát biểu.

Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước hiện là cơ quan trực tiếp quản lý hai Di sản tư liệu thế giới của Việt Nam được UNESCO ghi danh: Mộc bản triều Nguyễn và Châu bản triều Nguyễn. Từ nền tảng ấy, Không gian giới thiệu mới được kỳ vọng trở thành điểm đến văn hóa có chiều sâu, giúp công chúng trong nước và quốc tế có thể tiếp cận tiến trình lịch sử - văn hóa và truyền thống quản trị quốc gia thông qua chính các tài liệu lưu trữ gốc, thay vì chỉ qua sự kể lại gián tiếp.

Điểm nhấn của Không gian giới thiệu là thiết kế hiện đại, khoa học theo cấu trúc 03 khu vực nội dung, tạo nên trải nghiệm đa chiều. Ở trung tâm là Không gian Media, nơi tài liệu lưu trữ được số hóa, chuyển hóa thành nội dung media, dữ liệu số và sản phẩm tương tác đa phương tiện. Cách tổ chức này mở ra khả năng dịch những lớp thông tin vốn chuyên sâu của tài liệu lưu trữ sang ngôn ngữ gần gũi hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

Khách tham quan không gian trưng bày.

Khu vực thứ hai là Không gian Di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu. Tại đây, người xem được cung cấp một bức tranh tổng quan, dễ tiếp cận về di sản tư liệu và tài liệu lưu trữ quốc gia; đồng thời có thể tra cứu, tìm hiểu, tương tác và học tập từ tài liệu lưu trữ gốc thông qua các màn hình tương tác và công cụ tìm kiếm. Hướng tiếp cận “tự khám phá” này tạo ra trải nghiệm học tập chủ động, khuyến khích người xem đặt câu hỏi, truy nguyên bối cảnh, từ đó hình thành năng lực tiếp nhận lịch sử một cách khoa học và có kiểm chứng.

Khu vực thứ ba là Không gian Lịch sử ngành Lưu trữ Việt Nam, được bố trí nhằm tôn vinh hành trình hình thành và phát triển của nghề lưu trữ, cùng những thế hệ người làm lưu trữ đã lặng thầm gìn giữ, bảo vệ và trao truyền các di sản tư liệu, tài liệu lưu trữ quốc gia qua các thời kỳ. Đây cũng là cách nhấn mạnh rằng phía sau mỗi trang tư liệu là công sức của cả một hệ thống nghề nghiệp - hành chính, đòi hỏi kỷ luật, khoa học và tinh thần phụng sự bền bỉ.

Với cấu trúc ấy, Không gian giới thiệu được định hướng phát triển như một “lớp học lịch sử trực quan”, đồng thời là không gian sinh hoạt chuyên đề phục vụ hoạt động ngoại khóa, giáo dục trải nghiệm cho học sinh, sinh viên; là điểm đến nghiên cứu cho các nhà khoa học; và là địa chỉ tham quan dành cho du khách quốc tế quan tâm đến lịch sử - văn hóa Việt Nam.

Một thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh tại sự kiện là tinh thần phụng sự xã hội và mục tiêu từng bước hình thành mô hình phục vụ mở trong lĩnh vực lưu trữ. Theo kế hoạch, trên cơ sở kết quả vận hành Không gian giới thiệu, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước sẽ chỉ đạo các Trung tâm Lưu trữ quốc gia trực thuộc chủ động chuẩn bị điều kiện cần thiết để tiến tới mở rộng thời gian phục vụ, hướng tới mở cửa tất cả các ngày trong tuần, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận tài liệu lưu trữ và đưa di sản tư liệu đến gần hơn với đời sống xã hội.

Khách tham quan không gian trưng bày.

Không dừng ở một không gian trưng bày cố định, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước dự kiến tổ chức nhiều chuyên đề giới thiệu tài liệu lưu trữ bám sát định hướng tuyên truyền của Đảng và Nhà nước, gắn với các sự kiện chính trị - lịch sử trọng đại của đất nước, các ngày lễ lớn, cũng như nội dung Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành. Việc khai thác trực tiếp từ nguồn tài liệu lưu trữ gốc, đặc biệt là Mộc bản, Châu bản triều Nguyễn và các khối tài liệu tiêu biểu khác, giúp công chúng, nhất là thế hệ trẻ không chỉ “học lịch sử” mà còn hiểu lịch sử từ chính những bằng chứng nguyên bản.

Không gian giới thiệu cũng được nhìn nhận như một điểm đến mới trong bản đồ du xuân của Hà Nội. Dự kiến từ 03/3/2026, Không gian sẽ mở cửa miễn phí đón khách tham quan từ 09h00 đến 16h00 các ngày trong tuần. Dịp này, chương trình khởi động chuỗi hoạt động phục vụ công chúng với thông điệp “Khai trí đầu xuân - Tôn vinh văn hiến”, trong đó có trưng bày chuyên đề về Tết Hoàng cung qua Châu bản, Mộc bản triều Nguyễn, kết hợp trải nghiệm in dập Mộc bản trên giấy dó và tặng chữ thư pháp đầu xuân.

“Không gian giới thiệu Di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu” không chỉ là một địa điểm tham quan mới, mà còn là một thông điệp về trách nhiệm gìn giữ ký ức quốc gia, về quyền được tiếp cận thông tin gốc của công chúng, và về khát vọng đưa những giá trị văn hiến Việt Nam lan tỏa bằng ngôn ngữ của thời đại số./.

Lưu Nga